هشتگ های روز: وبینارهای گلونی

دوزیستان ایران را بشناسیم؛ سمندرها و قورباغه‌ها و وزغ‌ها

دوزیستان ایران را بهتر بشناسیم

دوزیستان، مهره دارانی با اهمیتِ بالای اکولوژیکی، اقتصادی و حتی درمانی!

به گزارش گلونی نسل‌­های گذشته نسبت به ما، توجه بیشتری به حیات وحش داشتند. دوزیستان نیز از این قاعده مستثنی نبودند.

از ظروف عتیقه و ابزار قدیمی به جامانده از نسل­‌های گذشته که دارای نقوش مربوط به دوزیستان هستند می‌­توان به علاقه‌­مندی مردمِ قدیم به این جانوران پی برد.

دوزیستان ایران را بهتر بشناسیم

آرشیو وبینارهای گلونی را ببینید

به مرور زمان و با تسلط بیشترِ بشر بر طبیعت، عرصه بر گونه‌­های مختلف حیات‌­وحش مِن‌جمله دوزیستان تنگ­‌تر شد.

این رده منحصربه‌­فرد از مهره‌­داران به ­علت مسیر تکاملی مهمی که طی کرده‌­اند، هم در خشکی و هم در محیط‌­های آبی قادر به زیستن هستند.

پیدایش آن­ها در دوران دِوُنین (حدودا ۳۶۵ میلیون سال پیش) از مهم­ترین رویدادهای تکامل در تاریخ زمین­شناسی محسوب می­‌شود، چون برای اولین بار ،جانوارن مهره‌­دار خشکی را به منظور ساکن شدن انتخاب کردند.

دوزیستان حلقه اتصال تحول بین ماهیان و خزندگان را تشکیل می‌­دهند.

در ایران از رده دوزیستان، راسته­ سمندرها و راسته وزغ‌­ها و قورباغه­‌ها با ۷ خانواده، ۱۳ جنس و ۲۲ گونه وجود دارند.

اگر از اطلاعات رایج و قابل دسترس در مورد دوزیستان بگذریم، آنچه از اهمیت بالایی برخوردار است پرداختن به مسئله حفاظت از آن­هاست.

در جدیدترین آمار IUCN، از بین بیش از ۳۲۰۰۰  گونه شناخته شده در جهان، ۴۱% از گونه­‌ها در رده دوزیستان در معرض خطر انقراض هستند.

این رده، دامنه­ پراکنش کوچکی دارند و زیستگاه‌­های آن­ها جزیره­ای است. بنابراین آسیب و از بین بردن یک زیستگاه کوچک می‌­تواند جمعیت را در یک ناحیه در معرض خطر قرار دهد و حتی از بین ببرد.

تغییر کاربری زمین از مهمترین عوامل به خطر افتادن گونه‌­های مختلف دوزیستان در ایران است.

به عنوان مثال تغییراتی مانند احداث سد بدون ارزیابی اثرات و در مکانی که دوزیستان حضور دارند، یک زیستگاه متعلق به آن­ها را به طور کامل نابود می‌­کند.

از دیگر مواردی که موجب به خطر افتادن شرایط زیستی دوزیستان می‌­گردد تغییرات دمایی، شوری و آلودگی آب است، چراکه این جانوارن به این تغییرات بسیار حساس هستند و آسیب‌­پذیری آن­ها در این شرایط بیشتر می‌­شود.

با توجه به دلایل فوق، درصد گونه­‌های در معرض خطر انقراض طی سال­‌های اخیر بیشتر شده است.

دوزیستان به تناسب اندازه‌­شان تقریبا هر طعمه‌­ای را که بتوانند ببلعند، شکار می‌­کنند.

غذای آن­ها از کرم، حشرات، حلزون و بی­‌مهرگان دیگر است. گونه‌­های بزرگتر از انواع مارهای کوچک، پستانداران ریز و سایر دوزیستان کوچک جثه نیز تغذیه می‌­کنند.

پرسش و پاسخ در وبینار دوزیستان ایران را بیشتر بشناسیم

سایر ویدیوها در آپارات گلونی

بسیاری از این حیوانات به ویژه وزغ‌­ها که با اشتهای سیری­‌ناپذیر از حشرات تغذیه می‌­کنند، یاران مفیدی برای کشاورزان در دنیا هستند.

 کنترل بیولوژیکی حشرات توسط دوزیستان یکی از مهمترین منافع اقتصادی آن­ها برای بشر محسوب می‌­شود. 

در دوزیستان، خصوصا در سمندرها قدرت ترمیم اعضای قطع شده بدن بسیار زیاد است.

نه تنها آبشش‌­ها و دم، بلکه اعضای حرکتی نیز اگر به وسیله چند سوسک یا ماهی گرسنه گاز گرفته شوند یا توسط یکی از هم‌نوعان جانور پاره گردند، مجددا بطور کامل ترمیم خواهند شد.

بنابراین در پزشکی هم می­‌توان برای ترمیم اندام‌­ها از آن­ها الهام گرفت.

همچنین پوست آنتی باکتریالِ دوزیستان هم می‌­تواند بسیاری از باکتری‌ها و میکروب‌­ها و قارچ‌ها را از بدن مرطوب آن­ها دفع کند.

 این ویژگی آن­ها هم می‌­تواند توسط متخصصان مورد بررسی بیشتری قرار بگیرد تا در حل مسائل پزشکی مرتبط، کمک ­کننده باشد.

زیستگاه­‌های دوزیستان دارای مشخصات ویژه‌ای هستند. به­ طور ­مثال، در فصل زادآوری نیازمند به آب و همچنین شرایط فیزیکی و شیمیایی مناسبی برای زادآوری یا بقا هستند.

کال‌­ها با اینکه سالی ۵ تا ۷ روز بیشتر آب ندارند، از مهم­ترین زیستگاه­‌های دوزیستان هستند، چون گونه‌­هایی را در خود جای می‌­دهند که بقیه زیستگاه­‌ها این امکان را ندارند.

پس گاهی زیستگاهی که خشک و کوچک است و ظاهرا فقط مدت کوتاهی دارای شرایط مناسب است، بسیار کلیدی‌­تر از برخی دریاچه‌­های پرآب­ می‌­باشد. به این دلیل که موجوات منحصر به فردتری را در خود دارد.

در برخی از مناطق، زیستگاه‌­های گونه­‌های مختلف هم­پوشانی دارند اما در برخی دیگر گونه‌­ها به طور تخصصی زیستگاه خود را دارند.

طبق اصل طرد رقابتی، اگر دو گونه دارای نیازها و خصوصیات مشترکی باشند، یکی از آن دو گونه حذف می‌­شود.

رمز بقا گونه­‌های مختلف دوزیستان در کنار هم در یک زیستگاه مشترک ریشه در تفاوت­‌های ظریف آن­ها مِن‌جمله تفاوت‌­های ریختی و رفتاری دارد.

برای ارز‌ش‌­گذاری هریک از زیستگاه‌های این گونه‌­ها نیازمند تحقیقات بسیار گسترد‌ه‌­تری توسط متخصصان هستیم.

این تحقیقات نیازمند برنامه‌­ریزی صحیح توسط متخصصان و مدیران حوزه حیات‌­وحش و در اختیار گذاشتن بودجه و امکانات لازم توسط دولت می‌باشد.

ارتقا سطح  آگاهی مردم و ترغیب آن­ها به حفاظت از دوزیستان نیز از مهمترین عوامل موثر در بقا این رده ارزشمند از مهره‌داران است.

پایان پیام

نویسنده: لیلا دباغ

منابع متن:

کتاب حیات­وحش ایران / مهره­داران/ اسکندر فیروز

کتاب دوزیستان ایران/ باربد صفایی مهرو و هانیه غفاری

بینار علمی آقای باربد صفایی، رئیس هیئت مدیره خزنده­‌شناسی ایران

کد خبر : 181129 ساعت خبر : ۱۲:۳۲ ب٫ظ

لینک کوتاه مطلب : https://golvani.ir/?p=181129

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.