منوچهر اکبرلو و تاکید بر تاثیر ماندگار نمایش بر آموزش و پرورش
به گزارش گلونی نمایش و نمایش عروسکی از جمله تولیداتی است که کمتر در اختیار کودکان قرار میگیرد.
کودک امروز بیشتر وقت خود را صرف تماشای انیمیشن میکند و اگر آثاری نمایشی در حوزه کودک تولید شوند دسترسی خانوادهها به آنها محدودتر است.
تا پیش از دوران کرونا نیز مخاطبان همیشگی تئاتر کودک محدود بودند و اطلاعات بسیاری از مخاطبان به تولیدات تلویزیونی محدود میشود.
با این حال به نظر میرسد حالا شیوه زندگی تمام مردم تغییر کرده است و رسانههای متعدد میتوانند تولیدات فرهنگی را به نفع خود تغییر دهند.
منوچهر اکبرلو نمایشنامهنویس، کارگردان تئاتر و پژوهشگر در گفت و گویی کوتاه درباره تاثیرات تئاتر کودک و باید و نبایدهای آن در پلتفرمهای جدید توضیح میدهد. مصاحبه منوچهر اکبرلو را در این خبر بخوانید:
تماشای نمایشهای عروسکی، تئاتر و نمایشهای تلویزیونی به طور کلی چه تاثیراتی بر مخاطب خردسال یا کودک دارد؟
از جمله تاثیرات تماشای نمایش عروسکی و غیر عروسکی این است که به مخاطب کمک میکنند تا خوب زندگی کند. این اتفاق با یادگیری مهارت و داشتن اطلاعات در مورد دنیای اطراف رخ میدهد.
طبیعی است هرچه اطلاعات بیشتر و صحیحتر باشد نتیجه سودمندتر میشود.
آموزش در ایران ترکیبی از آموزش سودمند، بیفایده و زیانبار است. اما در زمینه پرورش، ترویج اخلاقیات بهطور مستقیم است.
طبیعتا نمایش از طریق حواس بیرونی آموزش و پرورش را انجام میدهد و چون غیرمستقیم است تاثیر و ماندگاری بیشتری بر آموزش و پرورش دارد.
تاثیر دوم نمایش این است که سرشار از خیالپردازی است و کودک نمیتواند خیال و واقعیت را تفکیک کند. او از قهرمان نمایش الگو میگیرد. باید بدانیم که اساسا رویا و تخیل خوشایند هر انسانی است.
کودک با دیدن نمایش اطلاعات و تجربیات خود را در دنیای ذهنی خود و مطابق میل خود بازسازی میکند و آینده خود را بر مبنای آن بنا میکند. زیاد شنیدهایم که مبتکران و خلاقان افرادی بودند که افسانه خواندهاند و با امر فانتزی همراه بودند.
برخلاف تصور غلط برخی از اولیا و مربیان که فکر میکنند خیالپردازی و خیالبافی یکی است و معتقدند کودک باید سریع وارد زندگی اجتماعی شود. تخیلآوری نمایش باعث میشود ذهن ورزیده شود. آدمها بلندپرواز و خیال پردازند.
از تاثیرات مهم نمایش میتوان به شادی بخشی آن هم اشاره کرد، که اگر اثر ما شادی بخش نباشد نمایش کودک نیست. در نظر داریم که این شادی تنها راهی برای تفنن نیست. شادی از لحاظ روانشناسی باعث خلاقیت و ثبات و میل به زندگی میشود.
کودک با شادی برای ساخت آینده انرژی پیدا میکند یادگیریاش سریعتر میشود. میدانیم که در علوم انسانی معتقدند موانع یادگیری غم، ترس و اضطراب است و شادی این موانع را کاهش میدهد.
فکر میکنید ما به عنوان والد یا مربی باید در انتخاب یک اثر نمایشی به کدام نکات منفی و مثبت توجه کنیم؟
در هنگام استفاده از محصولات فرهنگی مانند هر امر دیگری باید بدانیم که هر اثری لزوما مفید نیست.
نمایش کودک هم باید و نبایدهایی دارد که بایستی به آن توجه شود.
نخست تناسب اثر با گروه سنی خاص است. نمایشی که هر گروه سنی بتواند از آن استفاده کند نمایش خوبی نیست.
ویژگی دیگری، تخیل برانگیزی اثر است. یادمان باشد که اثر حتما باید سرگرمکننده باشد و نباید لزوما دنبال آموزش و فلسفه باشیم.
هرگونه خشونتی در آثار کودک و نوجوان ممنوع است.
چه در متن، چه در موسیقی و چه نورپردازی و سایر اجزای اثر و حتی در روابط، از نقشهای داخل نمایش نباید رابطه خشونتآمیزی ببینیم.
حتی مجازات یک شخصیت منفی هم منتفی است.
خوب است بدانیم آموزشها و انتقال مضامین باید غیرمستقیم باشد. از نظر مضامین باید در نظر داشته باشیم که مروج خرافات نباشد.
بسیاری از مضامین در اثر کودک ممنوع است چون مساله کودک نیست. انتقام، شک کردن و روابط زن و مرد از جمله این موضوعاتاند که باید به آن دقت کنیم.
نکته بعدی هیجانانگیز بودن اثر است. اثر باید احساسات کودک را درگیر کند. همچنین باید از قوانین مطلق پیروی کند. مثلا پاداش نیکی و کیفر بدی در اثر گنجانده شده باشد.
ویژگی بعدی این است که به نیازهای مختلف کودک در آن توجه شود. قدرتطلبی، حس دوست داشته شدن، دستیابی به هدف، آشنایی با باور دینی، دوست پیدا کردن، تشویق شدن و نیازهای اطلاعاتی.
فراموش نکنیم که یک اثر خوب بر یک مضمون تمرکز میکند و نه تمام مضمونها و نیازهایی که کودک به آنها نیاز دارد.
توجه به تقویت نهاد خانواده، پرهیز از نشان دادن تفاوتهای جنسیتی، پرهیز از دشنام و تحقیر و تقویت حس عدم امنیت مهم است. ما در یک اثر خوب توهین به نژادهای دیگر و تحقیر گویشها و خردهفرهنگ ها و آزار رساندن به حیوانات را نمیبینیم.
به نظرتان دیدن نمایش و تئاتر مراتبی دارد؟ بهطور کلی باید پیش از آن مخاطب تحت آموزشی قرار بگیرد یا نه؟
نمایشی را نمایش مناسب میدانیم که به مراتب و آموزش قبلی نیاز نداشته باشد. درست است که هر اثر نمایشی مخاطب خود را تربیت میکند ولی اساسا سازنده تئاتر نباید فرض را بر آموزش بگذارد.
اما اگر نیاز به رعایت نکتهای در تماشا و همراهی نمایش وجود دارد ابتدای نمایش عنوان میشود که میتواند برخی نمادها و نشانهها باشد.
بنابراین مخاطبی که برای اولین بار به تماشای نمایش نشسته است باید با دیدن اولین اثر درکی از کلیت ماجرا داشته باشد و با آن ارتباط برقرار کند.
فکر میکنید بهطور کلی در این سالها اثر مناسبی که در شبکههای ارتباطی سراسری تولید و عرضه شده چه ویژگیهایی داشته است.
آثار خوبی در دهه ۹۰ تولید شده است. نمایشنامههایی که به چاپ رسیده و اجرا شدند و ارتباط خوبی با مخاطب گرفتند، اما ما در شبکههای ارتباطی سراسری غیرفعال بودیم.
اما وضعیت کرونا باعث شد به شرایط جدید فکر کنیم. با این حال با توجه به اینکه به حمایت دولتی عادت کردیم عملا اتفاق مثبت زیادی نیفتاد.
به نظر میرسد ما به شرایط قبل از کرونا برنگردیم و مجبور شویم به سمت اینترنت و شبکههای سراسری برویم.
با این حال آثاری تولید و عرضه شدند. در این تولیدات چه خلاهایی دیدهاید؟
در این تولیدات کمتوجهی به ويژگیهای رسانههای جدید مشهود است. ما تجربه کافی در این زمینه نداریم و اقتضا این شبکهها را نمیدانیم پس نیاز به تجربه کردن داریم. این تجربه کردن مستلزم تغییرات فرمی و ظاهری، تغییر در متن و مضمون و زمان یک اثر است.
پلتفرمها و رسانههای جدید چه نوآوریهایی در عرضه این محصولات میتوانند داشته باشند؟
رسانههای جدید قابلیتهای غیرقابل مقایسه دارند. گسترش آنها و مخاطب گسترده و دسترسی آسان از ویژگیهای آنهاست و البته زمانبندی هم در این پلتفرمها تعریفی ندارد و مخاطب امکان دسترسی همیشگی به محتوا دارد.
با اینحال نکته این است که باید این ویژگیها را منطبق با اجرای صحنهای کرد. یعنی ضمن حفظ چارچوبهای اصلی نمایش چطور باید مضمون، فرمی، زمانبندی و قاببندی تغییر کند که قابلیت لذت بردن برای مخاطب و ترویج و گسترش آن فراهم بیاید.
گفتنی است منوچهر اکبرلو (زاده ۱۳۴۱، تهران) نمایشنامهنویس، کارگردان تئاتر و پژوهشگر است. منوچهر اکبرلو دارای مدرک کارشناسی هنرهای نمایشی و کارشناسی ارشد پژوهشهای هنری با گرایش تئاتر و سینما بوده و به عنوان مدرس دانشگاه، روزنامهنگار، منتقد، پژوهشگر، مترجم، نویسنده، ویراستار اشتغال دارد.
پایان پیام
گفتوگو: تهمینه حدادی
خرید از سایتهای معتبر با کد تخفیف گلونی
کلیک کنید