جشن امردادگان و نگاهبانی از گیاهان و نباتات
به گزارش گلونی دگرگونی‌های زبانی و دستوری در زبان پارسی موجب شده است که پنجمین ماه از سال‌شماری خورشیدی «مرداد» نام بگیرد.
حال آنکه در هزاره‌های پیشین اَمرتات یا امرداد بوده است. با آنکه امروزه ما از واژه تحول یافته مرداد استفاده می‌کنیم اما جشن بزرگ این ماه همچنان «امردادگان» خوانده و شنیده می‌شود. شاید به واسطه این که جشن نیاکانی را به یاد گذشتگان و تمدن بر باد رفته‌مان پاس می‌داریم.
در پارسی میانه و اوستایی پیشوند «اَ» عنصری نفی کننده و منفی کننده بوده است از این رو مرداد به معنای نیستی و مرگ بوده و امرداد به معنای جاودانگی و نا میرایی!
هفتمین روز هر ماه در گاه‌شماری ایرانی کهن امرداد نام داشته است که این همانی‌اش با نام ماه جشن امردادگان را رقم می‌زده است.
امرداد در باور نیاکان ما سرور و نگاهبان گیاهان و نباتات بوده. چنان که در کتاب پهلوی بندهش نیز می‌خوانیم:
«امُردادِ بی‌مرگ، سَروَرِ گیاهانِ بی‌شمارست؛ زیرا او را به گیتی، گیاه، خویش است. گیاهان را رویانَد و رَمهِ گوسفندان را افزاید؛ زیرا همهِ دام‌ها از او خورند و زیست‌کنند. به فِرَشکردِ [/ نوگردانی‌ی ِ جهان و زندگی در پایان ِ کار ِ جهان به سالاری‌ی ِ سوشیانت، رهاننده‌ای از تبار ِ زرتشت]، نیز «انوش» [/ خوراک ِ بی‌مرگی] را از امرداد آرایند. اگر کسی گیاه را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه امُرداد [از او] آسوده یا آزَرده بُوَد.»
یورش تازیان به ایران گرچه بسیاری از مسائل فرهنگی و اقتصادی این سرزمین را دگرگون ساخت اما روشن است که تا ۵ سده پس از تصرف ایران همچنان نیز از مرداد و امرداد سخن به میان آمده است.
ابوریحان بیرونی در کتاب گرانبهای خود اثار الباقیه در باب جشن امردادگان چنین گوید:
«… مرداد ماه که روز هفتم آن مرداد روز است و آن روز را به انگیزه پیش آمدن دو نام با هم، جشن می‌گرفتند. معنای امرداد آن است که مرگ و نیستی نداشته باشد. امرداد فرشته‌ای است که به نگهداری جهان و آراستن غذاها و داروها که اصل آن از نباتات است و بر کنار کردن گرسنگی و زیان و بیماری‌ها می‌باشد، کارگزاری یافته است…»
این جشن از نظرگاه حکیم عمر خیام نیز به دور نمانده است. او در نوروزنامه می‌گوید:
«مرداد ماه یعنی خاک، دادِ خویش بداد از بَرها ومیوهای پخته که در وی به کمال رسد و نیز هوا در وی مانند غبارِ خاک باشد و این ماه میانه تابستان بود و قسمت او از آفتاب، مر برج اسد را باشد.»
همانگونه که می‌بینید خیام نیز از واژه مرداد بهره برده است که نشان از تحول زبان فارسی در کشاکش انتقال از پارسی میانه به فارسی دری است.
این جشن را چه امردادگان بخوانیم چه مردادگان تفاوتی نکند که به واقع در جان هر ایرانی و در بن فرهنگ ایران زنده و نا میراست.
مسعود سعد سلمان نیز در سروده‌ای گفته است:
«روزِ مُرداد [/ اَمُرداد] مُژده داد بدان
که جهان شد به طبع، باز جوان.»
معنی امرداد چیست و چرا باید بگویم مرداد
پایان پیام
نویسنده: کیمیا قنبری
خرید از سایت‌های معتبر با کد تخفیف گلونی
کلیک کنید