معرفی مجدد یوزها به هندوستان، درسهایی که باید آموخت
گاردین در تازهترین خبرش از معرفی مجدد یوزهای آفریقایی به هندوستان نوشت:
«کارها خوب پیش نمیرود.»
به گزارش گلونی برنامه بازگشت دوباره یوزها به هندوستان بعد از تلف شدن 6 یوز آنهم در ظرف 8 ماه، در عمل زیر آتش توپخانه قرار گرفته است.
گاردین اشاره میکند که تلاش چالشبرانگیز معرفی مجدد یوزها به هندوستان بعد از مرگ 3 یوز بالغ و 3 توله در طی چند ماه اخیر، تسلیم عقبگرد یا به عبارت صحیحتر شکست بزرگ شده است.
در حالی که برخی حفاظتگران، عدم تخصیص فضای کافی برای یوزها را دلیل این شکست معرفی میکنند، برخی دیگر از پایهگذاری عجولانه پروژه شکایت دارند. این در حالی است که دانشمندان دستاندرکار پروژه تاکید دارند که چندین مورد تلفات از همان آغاز پروژه انتظار میرفته است.
چالشهای امروز در هندوستان، یادآور چالشهایی است که چند سالی است بین موافقان پروژه تکثیر یوز آسیایی و منتقدان این پروژه در جریان است. این همه در حالی است که پروژه معرفی مجدد یوزها به هندوستان بیشتر از یک دهه قدمت دارد و حتی دیوان عالی این کشور در سال 2018 میلادی، این برنامه چندین ساله را به واسطه اینکه زیستگاهها و تراکم طعمه، بقای یوزها را تضمین نمیکرده، رد کرده است.
نباید فراموش کرد که حفاظت از گونهها در هندوستان بر رویکرد اکوسیستمی متمرکز نیست و بالعکس بر کسب منفعت برای انسانها تاکید دارد. بدیهی است که معرفی مجدد یوز در هندوستان میتواند درسهای زیادی برای ما داشته باشد؛ سادهترین درس این است که اگر یوزها را در طبیعت از دست دهیم، دردسرهای در پی آن بیپایان خواهد بود چرا که بازگشت یوز به طبیعت چه از لحاظ ترکیببندی و شرایط زیستگاه و چه از نظر خواست عمومی میتواند هرگز محقق نشود.
یکی از مقالات جالب توجهی که درباره پروژه هند منتشر شده، گزارش مونگابی هندوستان است.
آنچه در ادامه میخوانید ترجمه کامل این گزارش است که امیدواریم روشنگر باشد.
پرسشها درباره «پروژه یوز هندوستان» با مرگ ۳ یوز در ظرف 45 روز بالا گرفت
نویسنده: مانیش چاندرا میشرا در تاریخ 17 ماه می سال 2023
Source: Mongabay, News and inspiration From Nature’s Frontline in India
تصویر: یک یوز ماده نامیبیایی که جزئی از پروژه یوز هندوستان است. تعداد 20 یوز از نامیبیا و آفریقای جنوبی با هدف معرفی مجدد به هندوستان آورده شده است.
نکات کلیدی:
• پروژه یوز(Cheetah Project) ، قصد معرفی مجدد یوزها به هندوستان را دارد. به عنوان بخشی از این پروژه، ۲۰ یوز را از نامیبیا و آفریقای جنوبی به هندوستان آوردند.
• بعد از ۸ ماه که از آوردن نخستین گروه یوزها گذشته، یک یوز نامیبیایی و 2 یوز آفریقای جنوبی به دلایل مختلف تلف شدهاند و همه این اتفاقها در یک بازه زمانی 45 روزه رخ داده است. در عین حال گزارشهایی از پرسه زدن 2 یوز نامیبیایی در خارج از جنگل Kuno هم هست که پیامد آن عملیات نجات مستمر توسط دپارتمان جنگداری بوده.
• برخی از پژوهشگران حیاتوحش و متخصصان، پرسشهایی را درباره گسترش و توسعه پروژه Kuno و سطح استرس یوزها بعد از جابهجایی و قرنطینه مطرح کردهاند. این در حالی است که برخی دیگر پیشنهاد میکنند قبل از وارد کردن یوزهای بیشتر، این پروژه بازنگری شود.
ساعت ۱۱:۴۵ دقیقه صبح روز 9 ماه می، جوش و خروش در پارک ملی Kuno ایالت Madhya Pradesh که تقریبا در ۳۴۵ کیلومتری پایتخت ایالتBhopal است، بالا میگیرد. تیم پایش، یک یوز ماده زخمی را در محوطه پیدا میکند. عملیات درمانی به سرعت آغاز میشود اما یوز یک ساعت بعد به دلیل جراحتهای وارده از پای درمیآید. داکشا (Daksha)، یوز ماده تلف شده یکی از 12 گربه بزرگی بوده که ماه فوریه سال ۲۰23 از آفریقای جنوبی به هندوستان آورده شد.
مسئولان پارک، مرگ داکشا را به حمله ناشی از جدال ۲ یوز نر با نامهای وایو (Vayu) و آگنی (Agni) ، شناخته شده با نام روندههای سفید(White Walkers) نسبت میدهند.
سرپرست حفاظت جنگل، جی. اس چائوهان (J.S. Chauhan) از دپارتمان جنگل مادهیا پرادش بیان کرده که «در ساعت یک ربع به یازده روز ۹ ماه می سال ۲۰۳۳، داکشا توسط تیم پایش در حالی که زخمی بود، پیدا شد. دامپزشکان عملیات درمانی را در محل بر روی وی انجام دادند. این طور به نظر میرسد که زخمهای روی بدن این یوز ماده ناشی از جدال بین یوزهای نر است که احتمالاً در خلال تلاش برای جفتگیری به یوز ماده وارد شده است.»
در سپتامبر سال ۲۰۲۲ و فوریه سال ۲۰2۳ ، تعداد ۲۰ یوز از آفریقای جنوبی به عنوان بخشی از «پروژه یوز» و با هدف استقرار دوباره این گونه در قلمرو تاریخیاش هندوستان، به پارک ملی Kuno منتقل شدند. داکشا سومین یوزی بود که ذیل پروژه به زیستگاه جدید معرفی شد و در نهایت هم در این پارک ملی تلف شد. ظرف ۸ ماهی که از پروژه یوز گذشته، 3 یوز در ظرف بازه زمانی ۴۵ روزه تلف شدهاند.
در خلال جلسهای که به تاریخ 30 ماه آوریل در پارک ملی Kuno برگزار شد، متخصصان حیات وحش تصمیم گرفتند داکشا را به دو یوز نر معرفی کنند. آمیت مالیک(Amit Mallick) بازرس کل سازمان حفاظت ملی ببر، کامار کورشی (Qamar Qureishi) از موسسه حیات وحش هندوستان به همراه پروفسور آدرین توردیفه (Adrian Tordiffe) و وینسنتفندر مرو (Vincent Van der Merwe) از طرح پیشگامانه فراجمعیت یوز، جنوب آفریقا در این جلسه حضور داشتند.
قبل از این، در ماه مارس سال 2023، یک یوز ماده نامیبیایی به نام سیایا(Siyaya) ۴ تولد به دنیا آورده بود. نظر به دوره بارداری ۹۰ روزه در یوزها، این مساله تایید شده که (Siyaya) بعد از رسیدن به پارک ملی Kuno باردار شده است.
فن درمرو، کارشناس یوز آفریقای جنوبی و مدیر طرح پیشگامانه فراجعیت یوز که با رفتار دو یوز به نام-هایVaya و Agniاز قبل آشنا بوده، در گفتگو با «مونگابی هندوستان» این طور میگوید که نرهای بالغ قرق فیندا (Phinda Private Game Reserve) یا همان Vaya و Agni که با نام روندههای سفید هم شناخته شدهاند، در مجاورت هم قرار گرفته و رفتاری خشونتآمیز با داکشا، یوز بالغ ماده که آنهم از همین قرق آمده، داشتهاند. پیش از این نیز یوزها به محوطه مخصوص، معرفی شده بودند و در پارک ملی Kuno ۴ توله متولد شده است. متاسفانه داکشا بر اثر اتفاق اخیر از دست میرود.
فن درمرو میافزاید: «رفتارهای تهاجمی در یوزهای نر نسبت به یکدیگر و حتی در برابر مادهها غیرمعمول نیست. برخوردهای خشونتآمیز در میان یوزها دلیل تقریبا ۸ درصد از مرگ و میرهای یوز در فراجمعیت آفریقای جنوبی بوده است.»
تصویر برداشت شده از ویدیو. عکس از وینسنت فن درمرو/ طرح پیشگامانه فراجمعیت. این تصویر یوزهای قرق فیندا در آفریقای جنوبی را نشان میدهد که در یک حمله مشابه بر سر جنس ماده درگیر هستند.
طی ۲ ماه گذشته، یوز نر آفریقای جنوبی(Uday) و یوز ماده نامیبیایی (Sasha) هم در پارک ملی Kuno تلف شدهاند. طبق گفتههای وزیر محیطزیست، جنگل و تغییرات اقلیمی، Sasha در ۲۷ ماه مارس به دلیل نارسایی حاد کلیوی و بر اثر ایجاد نشانههای عصبی و عضلانی تنها کمی بعد از رهاسازی در یک کمپ مخصوص (کمپی جهت خو گرفتن با آب و هوای محیط جدید) تلف شده است. Uday علیرغم درمان علائم بیماری، در ۲۳ ماه آوریل تلف میشود و معاینه و کالبدگشایی پس از مرگ، احتمال خونریزی در مغز را نشان میدهد در حالی که سایر ارگانهای این یوز نر در ظاهر و به طور نسبی نرمال گزارش شده است.
پیشبینی مرگ و میر بیشتر
سازمان حفاظت ملی ببر(NTCA) که بدنه اصلی مسئول این پروژه است، درصدد است ظرف ۲ ماه آینده، ۳ یوز آفریقای جنوبی (از ۱۲ یوز وارداتی ماه فوریه) را در طبیعت رهاسازی کند. 7 یوز باقیمانده دیگر هم در یک محوطه بزرگتر نگهداری خواهند شد.
طبق گفتههای طرح پیشگامانه فراجمعیت، تعدادی از یوزهای رهاسازی شده به خارج از مرزهای پارک ملیKuno خواهند رفت و ممکن است که در خلال پروسه زندهگیری مجدد، دستخوش استرسهای کوتاهمدت شوند.
فن درمرو اشاره میکند که یوزها به صورت طبیعی، نرخ مرگ و میر بالایی دارند: «ما معرفی مجدد ۳۲ یوز را به مناطق حفاظت شده مختلف در سرتاسر آفریقا هماهنگ کردهایم و به نوعی ۴۱ درصد از یوزهای بنیانگذار را هم در سال اول بعد از رهاسازی از دست دادهایم.»
وی در حین تشریح این مساله میافزاید: «سختترین آزمون هنوز در راه است. وقتی گربهها در محدودهآزاد رهاسازی شوند، شاهد نرخهای مرگ و میر بیشتری خواهیم بود. پیشبینی میکنیم که تنها 10 یوز از 20 یوز معرفی شده به اینجا تا آوریل سال آینده زنده بمانند.»
آیا گربهسانان بزرگ، فضای مناسب کافی در پارک ملی Kuno در اختیار دارند؟
کارشناسان حیات وحش میگویند یوزهای آفریقایی معمولاً زندگی عشایری دارند و زمانی که از محوطههای مخصوص رهاسازی میشوند، ترجیح میدهند که سفرهای طولانی انجام دهند. این رفتار همچنین در میان یوزهایی که به هندوستان آورده شدهاند، نیز مشاهده شده است. آشا (Asha) و پاوان(Pavan) که پیشتر اوبان(Oban) خوانده میشد، یوزهای نامیبیایی هستند که پس از چندین بار خروج از پارک ملی و مشاهده در حین پرسهزنی، در ماه مارس در طبیعت رهاسازی شدهاند. آشا دو هفته اخیر، در قلمرو ویجیپور (Vijaypur) پارک ملی Kuno ردیابی شده و پاوان هم از مرز ایالت اوتار پرادش (Uttar Pradesh) در حدفاصل Shivpuri و Jhansi مجدد زندهگیری شده است. اتفاقهای اخیر باعث شده که کارشناسان حیاتوحش پرسشهایی را درباره وسعت پارک ملی Kuno و تعداد یوزهایی که در این منطقه ساکن شدهاند، مطرح کنند.
محققان بخش تحقیقات حیات وحش و باغ وحش موسسه لایبنیتزLeibniz- Institute که در برلین مستقر است و پروژه تحقیقاتی مرتبط با یوز را هم در نامیبیا دنبال میکند ، این استدلال را مطرح کردهاند که در آفریقای جنوبی، یوزها در محدودههای گسترده وسیعی زیست میکنند، و هر یوز قلمرویی در حدود ۱۰0 کیلومترمربع دارد.
تصویر: دروازه ورودی پارک ملی Kuno Palpur . وسعت پارک غالب بر 7۴۸ کیلومترمربع و خالی از سکونتگاههای انسانی است و بخشی از منظر جنگلی باز و برگریز Sheopur-Shivpuri را تشکیل میدهد. عکس از مانیش چاندرا Manish Chandra
در مقالهای که در Conservation Science and Practice چاپ شد و تحلیل معنادار حاصل از مطالعات آن نیز در ماه آوریل سال ۲0۲۳ ارائه شد، محققان اظهار کردند که یوزها ممکن است به دلیل مساحت کوچک پارک ملی Kuno در جایی دورتر از مرزهای پارک سرگردان شوند. پارک ملی Kuno در منطقهای به گستره تقریبی ۷۴۸ کیلومترمربع گسترش یافته و از همه جهت هم باز است.
بتینا واختر(Bettina Wachter)، نویسنده ارشد این مقاله به مونگابی- هندوستان میگوید: «ما انتظار این جابجاییهای گسترده یوزها را در خلال فاز شناساییشان داشتیم، جابهجاییهایی که میتواند برای چندین ماه هم ادامه داشته باشد. اما حتی بعد از این بازه زمانی هم انتظار داریم که نرها دائم در منطقه پخش شوند و قلمروهای ۲۰ الی ۲۳ کیلومتری از یکدیگر تشکیل دهند.»
او در ادامه میافزاید: «یوزها سیستم فضایی – اجتماعی منحصربهفردی دارند، نخست یوزهای نر دارای قلمرو هستند که در یک الگوی منظم پراکنده شدهاند، در عین حال یوزهای نر به اصطلاح سرگردانی هم هستند که در مناطق وسیعی از جمله در همین قلمروها پرسه میزنند و البته مادهها که در حدفاصل این قلمروها در حال گشتزنی هستند.»
فن درمرو نیز میگوید: «رفتارهای طبیعی یوزها دلگرمکننده است. یوزها در خلال دوره 6 ماه ابتدایی بعد از رهاسازی، جابهجاییهای اکتشافی گستردهای بروز میدهند. به آنها باید اجازه اکتشاف داد، نباید سرسختانه آنها را تعقیب و دارت و به عقب برگرداند. باید اجازه داد که این رفتارهای طبیعی آشکار شود. یوزهای وحشی تهدیدی را متوجه انسانها نمیکنند. برخی تلفات دام ممکن است اتفاق بیفتد اما میتوان این موارد را جبران کرد.»
واقعیت این است که حیوانات وحشی مرزهای جغرافیایی را تشخیص نمیدهند. راوی چلام(Ravi Chellam) یک پژوهشگر حفاظت و زیستشناسی حیات وحش میگوید: «حیوانات پرسه نمیزنند. این نیازهای رفتاری و بومشناختی آنهاست که این نوع جابهجاییها را دیکته میکند.»
چلام که مدیرعامل موسسه Metasrting و هماهنگ کننده مجموعه Biodiversity Collaborativeدر بنگالور است، به این نکته اشاره میکند: «حیوانات وحشی با محدودیتهای اکولوژیکی و حس ادراک خطر سروکار دارند. یوزها گستره وسیع اما پراکنش پایینی دارند بالاخص یوزهای نر. آنها برای جهتیابی در زیستگاههایشان به جادهها، تابلوهای راهنمایی و علایم ترافیکی نیازی ندارند و ما به جای اینکه بخواهیم جلوی به اصطلاح پرسه زدن آنها را بگیریم و مانعشان شویم که مشکل را بدتر هم خواهد کرد، میباید تمرکزمان را بر روی آمادهسازی و تامین زیستگاههای مناسب برای یوزها بگذاریم تا آنها بتوانند قلمروهایشان را شکل دهند و در گسترههایی که خانه آنها محسوب میشود، ساکن شوند.»
سطوح استرس در یوزها
بعد از این که Siyaya یوز مادهای که پیشتر بدان اشاره شد، ۴ توله در اوایل ماه فوریه به دنیا آورد، این طور تصور میشد که برخی یوزها آرامآرام درحال خارج شدن از استرس هستند. هر چند که برخی متخصصان این استدلال را مطرح میکردند که ممکن است این گونه نباشد. واختر درباره استرس میگوید : «سطح استرس خیلی زیاد، مانع تولیدمثل یوزهای ماده نمیشود. ما در مطالعات پیشین خود نشان دادیم که فاکتور مربوط به تولیدمثل یوزها، سن یوز ماده در نخستین آبستنیاش است.»
اما فن درمرو میگوید: «7 ماه طول کشید تا دولت آفریقای جنوبی جابهجایی مجدد 2یوز آفریقای جنوبی را به هندوستان تایید کرد. در طی این مدت، یوزها تا حد قابلتوجهی سلامت جسمی، موقعیت و هشیاریشان را از دست دادند. وقتی یوزها به هندوستان رسیدند هم دولت هند، ۲ ماه دیگر قرنطینه را به ۱۲ یوز آفریقای جنوبی تحمیل کرد. کسی نمیتواند انتظار داشته باشد که یوزهای وحشی از موقعیت وحشی، طبیعی و قلمروی آزاد گرفته شوند، به مدت ۹ ماه در قفس انداخته شوند (8% از زندگی خود را) و بعد هم به نوعی شکوفا شوند.»
آیا پروژه در مسیر دوست است؟
«پروژه یوز» از همان آغاز در بحث و جدل فرو رفته است. یوزهای آسیایی پیش از انقراض، در هندوستان یافت میشدند اما یوزهای آفریقایی این پروژه، برای نخستینبار به یک کشور معرفی شدهاند.
تصویر: در ماه مارس سال ۲۰2۳ یک یوز ماده آفریقایی به نامSiyaya، 4 توله به دنیا آورد. عکس از پارک ملی Kuno
کارشناسان یوز در عین حال نگرانیهای خود را درباره این پروژه ابراز کردهاند. یادوندرادو جالا (Yadvendradev Jhala) استاد و کارشناس ارشد پروژه و متخصصی که نقشی حیاتی در آوردن یوزها به هندوستان ایفا کرده بود، چند هفته بعد از معرفی یوزها از کارگروه ویژه یوز کنار گذاشته شد و نام وی دیگر در لیست نیست. مونگابی هندوستان تلاش کرد تا با پروفسور جالا ارتباط برقرار کند و دلیل این جابهجایی را جویا شود اما تا زمان چاپ این گزارش هیچ پاسخی از وی دریافت نکرده است.
فن درمرو نسبت به این جابهجایی معترض است و این گونه اظهار میکند که پروفسور جالا میباید هرچه زودتر دوباره به عنوان محقق ارشد این پروژه منصوب شود. در عین حال وی برخی دیگر از چالشهای مرتبط با این پروژه را هم عنوان میکند: «باورهای فرهنگی در هندوستان، شلیک به حیوانات آنهم برای غذا دادن به یوزها را در داخل محوطه مخصوص ممنوع میکند. به همین دلیل یوزها به مدت 2 ماه، با گوشت بز و گاومیش تغذیه شدند که نمیتوان آنها را طعمه طبیعی یوزها به حساب آورد.»
فن درمرو میافزاید: «یوزها وقتی از طعمههای کوچک تا متوسطی که به تازگی گرفته شدهاند، تغذیه میکنند و به کل لاشه اعم از اندامهای ترجیحی که حاوی مواد غذایی ضروری لازم جهت عملکرد فیزیولوژیکی بهینه هستند، دسترسی دارند؛ عملکرد بهتری هم از خود نشان میدهند.»
این در حالی است که روای چلام که از ابتدای این پروژه، با جدیت به آن اعتراض کرده و بر ضد معرفی عجولانه یوزها به هندوستان هشدار داده، در مصاحبه با مونگابی هندوستان خواستار بازنگری مستقل برنامه عمل و مراحل اجرای کار آنهم پیش از واردات تعداد بیشتری از یوزها میشود.
این روایت نخستینبار در تاریخ ۱۱ ماه می سال 2023 در سایت مونگابی هندوستان چاپ شده است.
پایان پیام