شاهان ساسانی و رواداری دینی
به گزارش گلونی ماجرای کشاکش و همزیستی ادیان در امپراتوری ساسانی به عنوان حکومتی دینی که دیانت زرتشتی، دین رسمی آن است، مسئله مهمی برای بررسی دوره باستان متأخر محسوب می‌شود.
ظهور مانی و دین جدید او باعث بروز کشمکش‌های بیشتری در امپراتوری شد. چراکه همزمان با او موبدی به نام کرتیر تمام همت خود را به کار بست تا به جنگ ادیان حاضر در شاهنشاهی ساسانی رفته تا به خیال خود از دین رسمی مملکت پاسداری کرده باشد.
این احتمال وجود دارد که اعدام مانی به تحریک و تلاش او بوده باشد. در عین حال، به نظر می‌رسد ادعای کرتیر در کتیبه‌هایش مبنی بر آزار گسترده مانویان، مسیحیان، یهودیان و بوداییان چندان با واقعیت منطبق نبوده است. چراکه در طول تاریخ ساسانی بارها شاهد مدارا و رواداری شاهنشاهان ساسانی بوده‌ایم.
کمااینکه می‌دانیم، مانی در زمان شاپور و هرمزد اول آزادانه به تبلیغ دین خود می‌پرداخت و دیگر ادیان مسیحیت، یهودیت و بودایی نیز تا پایان دوره ساسانی در ایران پیروان خود را داشتند. اما مهم‌ترین مدرکی که از موضوع تعاملات دینی در عصر ساسانی به جای مانده، کاسه‌های طلسم است که پیروان ادیان گوناگون عمدتا به دعانویسان یهودی سفارش نوشتن طلسم و حرز علیه نیروهای شر و اهریمنی می‌دادند. نکته جالب توجه در این متن‌ها قرار گرفتن دیوها و قدرت‌های مینوی، پاک و محافظتی است که از ادیان و فرهنگ‌های گوناگون به یکدیگر پیوسته‌اند.
شاهان ساسانی و رواداری دینی
با این وجود، نمی‌توان انکار کرد که گاه‌به‌گاه درهم‌پیچیدگی دین و سیاست شاهان را از بروز خشونت پروا می‌داشت. برای نمونه، می‌توان به تنش بین شاپور دوم و مسیحیان درست در زمانی که شاپور درگیر جنگ با رومیان مسیحی شده بود، اشاره کرد. شاپور که قصد نداشت از ایرانیان مسیحی در جنگ با رومیان استفاده کند، مالیات بیشتری از این دسته طلب کرد. این اقدام شاپور با مقاومت شمعون برصباعی اسقف تیسفون و رهبر وقت مسیحیان ایران وضعیت را در ملک ساسانی پیچیده‌تر کرد. البته بعدها مسیحیان ایران با جدا کردن کلیسای خود از کلیسای قسطنطنیه مشکلات را حل و فصل کردند.
گفتنی است که شاپور اول در برابر کشته‌شدن یهودیان قیصریه در جنگ با روم موضع متفاوتی داشت تا بتواند آرامش یهودیان ایران را فراهم کرده و یهودیان بتوانند تلمود را نیز به نگارش در بیاورند.
پایان پیام
نویسنده: کیمیا قنبری