آینده فرهنگ نویسی فارسی راهی به سوی پذیرش واژه های بومی
به گزارش گلونی به مناسبت بیست‌و‌سوم دی‌ماه سالروز درگذشت دکتر سید جعفر شهیدی، رئیس پیشین شورای تولیت بنیاد، متنی در کانال تلگرام بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر شده که در آن دیدگاه‌هایی درباره معادل‌سازی واژه‌های بیگانه و آینده فرهنگ نویسی فارسی ارائه شده است.
این یادداشت از کتاب «ای زبان پارسی…» نقل شده و بر تلاش برای پیشرفت زبان فارسی تاکید دارد. بخشی از متن منتشر شده را در ادامه می‌خوانیم:
پیشنهادی به فرهنگ نویسان درباره معادل سازی واژه های بیگانه
خوشبختانه می‌شنویم چند سالی است تنی چند از استادان فاضل دامن همت به کمر زده‌اند. هر گروهی یا دسته‌ای بر آن است که برابر واژه‌های بیگانه مربوط به رشته خود معادل‌هایی بیابد و یا بهتر بگوییم برابرهایی بسازد. این کوشش بحق شایسته سپاس است و نشان می‌دهد زبان و ادبیات فارسی در هر عصر از علاقه‌مندان مخلص محروم نیست.
نویسنده این یادداشت، که خود از خدمتگزاران زبان و ادبیات فارسی است، نه ادعای رسالت دارد نه دعوی رهبری و نه صلاحیت ارشاد. نه لغت‌ساز است و نه دلش برای عضویت فرهنگستان یا انجمن لغت‌سازی لک زده است. فارسی‌زبان است و در طول نیم‌قرن خدمت به زبان و ادبیات فارسی تجربه‌ای آموخته و آن را بدین استادان ارجمند عرضه می‌دارد. شاید بتوان در آینده از مجموع این کوشش‌های گروهی و پراکنده سود بیشتری برای پیشرفت زبان فارسی به دست آورد.
برخورد مردم با فراورده‌های دو انجمن لغت‌سازی نظامی و دو فرهنگستان نشان داد که ذوق لطیف ایرانی (چه در محیط علمی و چه در تداول عموم) دو دسته معادل را می‌پذیرد:
الف. اگر معادل مرکب است آنکه هر دو جزء یا لااقل یک جزء آن برای همه آشناست و اگر بسیط است، ریشه آن به نحوی سابقه استعمال دارد. این‌گونه کلمات بی هیچ اعمال قدرت و صدور بخشنامه تهدیدآمیز در نوشتن و سپس در گفتن پذیرفته شده است.
ب. کلماتی که سابقه استعمال ندارد؛ اما گوش از شنیدن آن نمی‌رمد، یعنی به ملازمه عقلی، شنیدن آن ذهن را به مفهوم زشت و یا ناپسند متوجه نمی‌سازد. اما دیگر کلماتی که یکی از این دو امتیاز را نداشت از مرحله وجود کتبی پا فراتر نگذاشت. حق این است که در اینجا نمونه‌‌هایی از این‌گونه واژه‌ها نوشته شود؛ ولی برای اینکه گزیننده آن واژه‌ها خدای نخواسته گمان نکند نویسنده این یادداشت در مقام ستیز یا انگشت نهادن بر کار اوست، تن باز می‌زند.
«آیند فرهنگ‌نویسی در ایران»، سید جعفر شهیدی
پایان پیام
بیشتر بخوانید: