طغیان دارواش در جنگل و بایدها و نبایدهایش
به گزارش گلونی حذف گیاه نیمهانگلی دارواش از جنگلها و باغها اقدامی نادرست و ناپخته است، زیرا:
1. یکسان دانستن درختان باغی و جنگلی
درختان باغی و جنگلی شرایط زیستی کاملاً متفاوتی دارند. دخالت در طبیعت بدون درک تفاوتهای این دو اکوسیستم میتواند پیامدهای نامطلوبی داشته باشد.
2. دخالت در روند طبیعی اکوسیستم
گیاه دارواش و سایر موجودات زنده میلیونها سال است که در کنار یکدیگر تکامل یافتهاند. حذف یک گونه بدون درک نقش آن در طبیعت میتواند تعادل زیستی را برهم بزند.
3. اهمیت دارواش در زنجیره غذایی
میوههای دارواش منبع تغذیه پرندگان هستند. این پرندگان با کنترل جمعیت حشرات و آفات، نقشی اساسی در حفظ سلامت جنگلها ایفا میکنند. حذف دارواش میتواند بر زنجیره غذایی تأثیر منفی بگذارد.
4. طغیانهای طبیعی بخشی از چرخه طبیعت هستند
در برخی سالها، به دلایل طبیعی، برخی حشرات، گیاهان و حتی دارواش دچار طغیان میشوند. این اتفاق بخشی از چرخه طبیعی طبیعت است که در نهایت به بقای همان درختان و حفظ تعادل اکوسیستم کمک میکند. حذف دارواش به دلیل طغیان مقطعی آن، دخالتی غیرضروری و نادرست است.
5. ممنوعیت بریدن شاخهها در طبیعت
قطع شاخههای درختان جنگلی بدون برنامهریزی و ارزیابی دقیق، دخالت مخربی در محیط زیست محسوب میشود و میتواند به آسیبهای جبرانناپذیری منجر شود.
6. مشکل مدیریت بقایای گیاهی
پس از قطع شاخههای آلوده به دارواش، سرنوشت آنها چه خواهد شد؟ جمعآوری و خروج شاخهها از جنگل اقدامی غیرقانونی و غیرمنطقی است که میتواند مشکلات محیط زیستی دیگری ایجاد کند.
نکته کلیدی و بسیار مهم
با توجه به اینکه این گیاه نیمهانگلی در اکثر نقاط جنگلی ایران پراکندگی دارد، احتمال اینکه مبارزه با دارواش به برداشت چوب منجر شود بسیار زیاد است. این مسئله با کارزاری که من و دوستان دغدغهمند و عالم این رشته از آن حمایت کردیم، یعنی کارزار «نه به فرمان قتل درختان هیرکانی» که هدف آن جلوگیری از برداشت درختان افتاده از جنگل بود، کاملاً در تضاد است. به همین دلیل، این حرکت نه فقط کمکی به حفظ جنگلها نمیکند، بلکه میتواند راه را برای تخریب بیشتر اکوسیستمهای طبیعی باز کند.
طغیان برخی گونهها در طبیعت امری طبیعی است و در نهایت به تعادل اکوسیستم کمک میکند. حذف دارواش نه فقط کمکی به حفظ جنگلها نمیکند، بلکه تعادل طبیعی را برهم زده و مشکلات جدیدی بهوجود میآورد. بهجای مداخله شتابزده، باید تحقیق و بررسی بیشتری روی نقش این گیاه در محیطزیست انجام شود و از هرگونه اقدامی که زمینه را برای بهرهبرداری غیرقانونی از منابع جنگلی فراهم میکند، جلوگیری گردد.
طغیان دارواش در جنگل و بایدها و نبایدهایش
علاوه بر دلایل ذکرشده، مخالفت با کارزار حذف دارواش میتواند بر اساس دلایل علمی، اکولوژیکی و حتی اجتماعی بیشتری نیز مطرح شود:
7. کاهش تنوع زیستی
دارواش بخشی از تنوع زیستی جنگلهای ایران است. حذف گسترده آن میتواند بر سایر گونههای وابسته، از حشرات گردهافشان تا پرندگانی که از آن تغذیه میکنند، تأثیر منفی بگذارد. جنگلها اکوسیستمهای پیچیدهای هستند و هر گونهای که حذف شود، بر کل زنجیره حیات تأثیر خواهد گذاشت.
8. احتمال اثر معکوس (Boomerang Effect)
مطالعات نشان داده که مداخلات انسانی بدون برنامهریزی در اکوسیستمها، میتوانند اثرات معکوس داشته باشند. بهعنوان مثال، در برخی مناطق که دارواش حذف شده، بهدلیل تغییر ناگهانی در رقابت بین گونهها، دیگر گیاهان انگلی یا بیماریهای گیاهی افزایش یافتهاند. حذف دارواش ممکن است موجب رشد گونههای مزاحمتر شود که کنترل آنها سختتر خواهد بود.
9. نبود تحقیقات علمی کافی درباره نقش دارواش در جنگلهای ایران
تا به امروز، تحقیقات کافی در مورد تأثیرات دقیق دارواش بر درختان جنگلی ایران انجام نشده است. برخی پژوهشها نشان دادهاند که دارواش میتواند به افزایش تنوع زیستی و حتی مقاومسازی جنگلها در برابر برخی تنشهای محیط زیستی کمک کند. تصمیمگیری درباره حذف یک گونه بدون پژوهش علمی گسترده، اقدامی غیرمسئولانه است.
10. تأثیر تغییرات اقلیمی بر افزایش دارواش و نیاز به مدیریت بلندمدت
بسیاری از طغیانهای اخیر دارواش ممکن است نتیجه تغییرات اقلیمی، گرمایش زمین و تخریب جنگلها توسط انسان باشد. درختانی که دچار ضعف ناشی از خشکسالی، قطع درختان مجاور و آلودگی هوا میشوند، بیشتر مستعد آلودگی به دارواش هستند. به جای حذف این گیاه، باید روی تقویت درختان و احیای جنگلها تمرکز کرد.
11. تهدید حقوق جوامع محلی و جنگلنشینان
بسیاری از جوامع محلی که در کنار جنگلها زندگی میکنند، از گیاهان خودروی جنگلی مانند دارواش برای مصارف دارویی، خوراکی یا اقتصادی استفاده میکنند. حذف این گیاه میتواند بدون در نظر گرفتن حقوق این جوامع، معیشت آنها را به خطر بیندازد. همچنین، تجربه نشان داده که برخی کارزارهای مشابه، بهانهای برای ورود شرکتهای تجاری و چوببرها به جنگل بوده است که در نهایت به تخریب بیشتر منجر شده است.
نتیجهگیری
به جای حذف شتابزده دارواش، باید با یک دیدگاه علمی و اکولوژیک، علتهای اصلی طغیان دارواش بررسی شود. تخریب جنگل، تغییرات اقلیمی، قطع درختان سالم و کاهش تنوع زیستی، همگی عواملی هستند که به افزایش دارواش کمک میکنند. به جای حذف این گونه، باید با احیای جنگلها و تقویت درختان، تعادل اکولوژیکی را بازگرداند. همچنین، هرگونه مداخله باید با نظارت متخصصان مستقل، بدون دخالت منافع تجاری و با در نظر گرفتن حقوق جوامع محلی انجام شود.
پایان پیام
نویسنده: شایان مسعودی، مهندس کشاورزی