نمایشنامه خوانی فرصتی برای تعامل هنری و شناخت مخاطب
به گزارش گلونی در گفتوگوی پیشرو، رضا کوشکی، کارگردان تئاتر، از اهمیت نمایشنامه خوانی فرصتی برای تعامل هنری و شناخت مخاطب و جایگاه آن در تئاتر ایران و چالشهای پیشروی این حوزه میگوید. با ما همراه باشید.
از فرصتهایی که نمایشنامهخوانی در اختیار جامعه هنری و مخاطبان نمایش میگذارد، بگویید.
رضا کوشکی: برای پاسخ به این سؤال باید به تاریخچه نمایشنامهخوانی بازگردیم. در ابتدا، نمایشنامهخوانی در اروپا بهعنوان یک مزایده مطرح بود. نویسندگان آثار خود را میخواندند و کارگردانها و تهیهکنندگان برای خرید حقوق اجرای آنها اقدام میکردند. بعدها، این روند تغییر کرد و اجرای نمایشنامهها به گونهای پیش رفت که علاوه بر خوانش، عناصری مانند اکت نیز به آن اضافه شد تا جذابتر شود.
در جامعه امروز، نمایشنامهخوانی فرصتی است برای کارگردانها که با ذائقه مخاطب آشنا شوند. با توجه به سرعت تغییر سلایق مخاطبان، بهویژه در فضای مجازی، کارگردانها نیاز دارند که واکنش مخاطبان به آثار را بررسی کنند. برای تماشاگران نیز نمایشنامهخوانی جذاب است، زیرا این اجراها فرم متفاوتی نسبت به نمایشهای مرسوم دارند و تجربهای جدید برای آنها محسوب میشود.
اجرای نمایشنامهخوانی بیشتر در فضاهای محیطی مرسوم بوده است. چه نقشی برای مکان اجرا قائل هستید؟
کوشکی: نمایشنامهخوانی در فضاهای مختلفی مانند سالنهای آمفیتئاتر، کافهها و محافل هنری اجرا میشود. بااینحال، اجرای آن در سالن تئاتر باعث میشود که نمایشنامهخوانی به رسمیت شناخته شود و در چارچوب یک فرم نمایشی مستقل قرار گیرد. همانطور که نمایش رادیویی یک سبک خاص است، نمایشنامهخوانی هم میتواند چنین جایگاهی داشته باشد. اجرا در سالنهای تئاتر به این فرم اجرایی اعتبار بیشتری میبخشد و باعث میشود که مارکت تئاتر نیز آن را جدیتر بگیرد.
چه راهکارهایی برای افزایش تعامل بین بازیگران و تماشاگران در طول نمایشنامهخوانی وجود دارد؟
کوشکی: نمایشنامهخوانی در شکل سنتی خود، تنها بر خوانش متکی است و فاقد دکور، گریم، موسیقی و دیگر عناصر اجرایی است. اما امروزه برای جذب مخاطب نیاز داریم که جذابیتهای بصری و شنیداری را به اجرا اضافه کنیم. استفاده از گریم، لباسهای مناسب، طراحی دکور حتی در حد مینیمال، و استفاده از موسیقی میتواند احساسات را بهتر منتقل کند و تعامل بیشتری بین بازیگران و تماشاگران ایجاد نماید.
سوال: چگونه میتوان به اعتبار و جذابیت نمایشنامهخوانی افزود؟
کوشکی: اولین گام این است که خود هنرمندان این فرم اجرایی را به رسمیت بشناسند و برای آن ارزش قائل شوند. متأسفانه هم از سوی سالنها و هم از سوی کارگردانها، نمایشنامهخوانی جدی گرفته نمیشود و بیشتر بهعنوان یک رزومهپرکن تلقی میشود. اگر جامعه هنری این نوع اجرا را بهعنوان یک گونه نمایشی بپذیرد، سالنها نیز امکانات بیشتری را در اختیار نمایشنامهخوانی قرار خواهند داد.
همچنین تبلیغات و جلوههای بصری نقش بسیار مهمی در افزایش اعتبار نمایشنامهخوانی دارد. متأسفانه بسیاری از این اجراها بدون پوستر، تیزر یا برنامهریزی تبلیغاتی مناسب برگزار میشوند. اما اگر به این بخش اهمیت داده شود، میتوان مخاطبان بیشتری را از خارج از دایره دوستان و آشنایان جذب کرد. برای نمونه، در نمایشنامهخوانی «حمومزی» که توسط گروه ما اجرا شد، با استفاده از پوسترهای حرفهای، تیزرهای تبلیغاتی و برنامهریزی مناسب، توانستیم مخاطبانی از میان علاقهمندان واقعی تئاتر جذب کنیم.
چرا در ایران اجراهای نمایشنامهخوانی صرفاً یک خوانش نیستند؟
کوشکی: شرایط اقتصادی و هزینههای بالای تولید تئاتر باعث شده که برخی کارگردانهای نوپا بهجای اجرای یک نمایش کامل، به اجرای نمایشنامهخوانی روی بیاورند. در بسیاری از موارد، این اجراها در عمل یک نمایش کامل هستند که فقط نام نمایشنامهخوانی را یدک میکشند. دلیل این امر، هزینههای سرسامآور سالنهای خصوصی و دشواریهای اجرا در سالنهای دولتی است.
متأسفانه بسیاری از نمایشنامهخوانیها کیفیت لازم را ندارند و به دلیل عدم تبلیغات مناسب و بیتوجهی به استانداردهای اجرایی، از اعتبار کافی برخوردار نیستند. اما اگر نمایشنامهخوانی به درستی اجرا و تبلیغ شود، میتواند جایگاه ارزشمند خود را در تئاتر ایران پیدا کند.
اهمیت نمایشنامهخوانی در تئاتر امروز
نمایشنامهخوانی فرصتی است برای آشنایی با آثار جدید، تعامل با مخاطب و شناخت ذائقه تماشاگران. با توجه به مشکلات اقتصادی تئاتر، این فرم اجرایی میتواند به کارگردانهای نوپا کمک کند که آثار خود را بدون هزینههای گزاف به نمایش بگذارند. اما برای آنکه نمایشنامهخوانی به یک گونه نمایشی مستقل تبدیل شود، باید به تبلیغات، کیفیت اجرا، و جذابیتهای بصری آن توجه ویژهای شود. تنها در این صورت است که میتوان انتظار داشت نمایشنامهخوانی بهعنوان یک فرم معتبر در تئاتر ایران جایگاه خود را پیدا کند.
گفتوگو: علی اکبر مجدراد
پایان پیام
بیشتر بخوانید: فروش جن های هنرمند در پردیس تئاتر شهرزاد آغاز شد