لاک پشت های دریایی خلیج فارس در مواجهه با تغییرات اقلیمی: چالشها و چشماندازها
به گزارش گلونی متن پیشرو توسط مصیب شیرانی، پژوهشگر حوزه محیط زیست، با هدف بررسی تأثیرات تغییرات اقلیمی بر لاکپشتهای دریایی خلیج فارس تهیه شده است. در ادامه، با نگاهی علمی و مستند، با چالشها، رفتارهای تطبیقی و چشمانداز بقای این گونههای ارزشمند دریایی بیشتر آشنا میشویم:
چکیده
این مقاله به بررسی وضعیت لاکپشتهای دریایی در خلیج فارس و تأثیرات تغییرات اقلیمی بر زندگی و بقای آنها میپردازد. خلیج فارس، زیستگاه پنج گونه از هفت گونه لاکپشت دریایی موجود در جهان است که از جمله آنها میتوان به لاکپشتهای سبز، منقار عقابی، زیتونی، سرخ و چرمی اشاره کرد. تغییرات اقلیمی، بهویژه افزایش دما، تأثیرات قابل توجهی بر الگوهای لانهسازی، جنسیت نوزادان و موفقیت جوجهریزی لاکپشتهای دریایی دارد. تحقیقات نشان میدهد که لاکپشتها در حال تغییر الگوهای لانهسازی خود در پاسخ به تغییرات آب و هوایی هستند و با جلو بردن زمان لانهسازی، سعی در جبران افزایش دما دارند. با این حال، آینده لانهسازی لاکپشتها به میزان افزایش دما و عوامل اکولوژیکی دیگر بستگی دارد. علاوه بر تغییرات اقلیمی، عوامل دیگری مانند آلودگیهای دریایی، تخریب زیستگاهها و صید غیرقانونی نیز بقای لاکپشتهای دریایی را در خلیج فارس تهدید میکند. برای حفاظت از این گونههای ارزشمند، نیاز به اقدامات حفاظتی جدی، از جمله حفاظت از زیستگاههای لانهسازی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و آموزش و آگاهیرسانی به جامعه محلی است.
مقدمه
کاوش در دریا و کشف ناشناختههای دریا برای همه ما جذاب است و اهمیت آن در حمایت و درک زندگی و زنجیرههای غذایی دریا بسیار مهم است. محیط زیست دریایی و حیات دریایی خلیج فارس پر است از شگفتیهای بینظیری که یکی از این شگفتیها لاکپشتهای دریایی است. لاکپشتهای دریایی معمولاً در دریا معلق هستند و برای همین از یک سیستم تنفسی بیهوازی سود میبرند که میتوانند با حبس نفس خود برای مدت زیادی در زیر آب بمانند. همچنین آنان میتوانند ریه خود را به سرعت از اکسیژن پر و خالی کنند. این لاکپشتها میتوانند تا ۸۰ سال عمر کنند. چند دهه طول میکشد تا این گونه از لاکپشتها به سن بلوغ جنسی برسند. پس از این زمان لاکپشتهای ماده هر ۲ تا ۴ سال برای تخمگذاری به ساحل برمیگردند و در هر فصل ۱ تا ۸ لانه حفر میکنند. آنها گودالهای ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتری حفر میکند و ۵۰ تا ۲۰۰ تخم (بسته به گونه) در آن میگذارد. البته تا ۲۵۰ تخم هم در رابطه با لاکپشت پوزه عقابی گزارش شدهاست. سپس ماده لانه را دوباره پر کرده و به اقیانوس باز میگردد. کل این فرایند ۳۰ دقیقه طول میکشد. پنج گونه از هفت گونه لاکپشتهای دریایی که در حال حاضر در اقیانوسهای جهان زندگی میکنند در خلیج فارس مشاهده شدهاند:
- لاکپشت سبز (Chelonia mydas): این گونه بهعنوان فراوانترین لاکپشت دریایی در خلیج فارس شناخته میشود. در مجموع خلیج فارس بیشتر بهعنوان چراگاهی مناسب برای لاکپشتهای سبز، که تنها گونه گیاهخوار در بین لاکپشتهای دریایی هستند، شناخته میشود به طوری که گروههای بزرگی از این خزندگان دریایی در علفزارهای دریایی و بسترهای جلبکی در سرتاسر خلیج فارس مشغول چرا هستند.
- لاکپشت منقار عقابی (Eretmochelys imbricata): این گونه دومین گونه فراوان از لاکپشتهای دریایی در خلیج فارس است. اجتماعات تغذیهکننده این گونه بیشتر در قسمتهای جنوبی و غربی خلیج فارس و در سواحل قطر، عربستانسعودی و اماراتمتحده دیده میشوند، در حالی که لانهگذاری این گونه به شدت در معرض خطر انقراض به شکل گستردهای در جزایر و سواحل سرزمینی خلیج فارس اتفاق میافتد. این طور تصور میشود که (زیر) جمعیت لاکپشتهای منقار عقابی خلیج فارس یکی از مهمترین جمعیتهای این گونه از لحاظ ارزش حفاظتی در اقیانوس هند است.
- لاکپشت زیتونی (Lepidochelys olivacea): اگرچه این گونه در خلیج فارس همانند لاکپشتهای سبز و عقابی فراوان نیست، اما گزارشات متعددی از حضور آن در سواحل خلیج فارس و دریای عمان وجود دارد که مربوط به نمونههای نزدیک به بلوغ و بالغی است که یا در تورهای صیادی به دام افتاده و یا جسد آنها به ساحل افتاده است. با این وجود به جز یک مورد تخمگذاری لاکپشت زیتونی که در اردیبهشت ماه سال 1392 در سواحل پارک ملی نایبند در استان بوشهر مشاهده شده است.
- لاکپشت سرخ (Caretta caretta): همانند لاکپشت زیتونی، مشاهده لاکپشتهای سرخ در خلیج فارس معمول نیست، اما گزارشات قابل توجهی از این گونه در خلیج وجود دارد که اغلب مربوط به نمونههای به دام افتاده در تورهای صیادی و نمونههای مرده به ساحل افتادهای هستند که بهویژه در سواحل ایرانی مشاهده شدهاند.
- لاکپشت چرمی (Dermochelys coriacea): این گونه که بهعنوان بزرگترین گونه زنده از لاکپشتها شناخته میشود بسیار بهندرت در خلیج فارس و آبهای مجاور آن در دریای عمان مشاهده شده است و این طور به نظر میرسد که گزارشات بسیار اندک موجود مربوط به آنهایی است که بهصورت سرگردان وارد این منطقه شدهاند.
1- تغییر الگوهای لانهسازی لاکپشتها در پاسخ به تغییرات آب و هوایی
تحقیقات جدید نشان میدهد لاکپشتها در پاسخ به تغییرات آب و هوایی، زمان لانهسازی خود را به جلو میبرند.
تحقیقات انجام شده در قبرس نشان میدهد که لاکپشتهای سبز و لاکپشتهای سر پهن، برای جبران افزایش دما، هر سال زودتر به محلهای لانهسازی معمول خود بازمیگردند. در لاکپشتهای دریایی، دما جنسیت نوزادان را تعیین میکند و افزایش دما منجر به تولد نوزادان ماده بیشتر و کاهش موفقیت جوجهریزی میشود. لاکپشتها همچنین دارای «زادگاهدوستی» هستند، به این معنی که برای لانهسازی به همان منطقهای بازمیگردند که در آنجا متولد شدهاند.
تیمی تحقیقاتی از دانشگاه اکستر و انجمن حفاظت از لاکپشتها با استفاده از دادههای سه دهه گذشته، پیشبینی میکنند که تا سال 2100، مگر اینکه لاکپشتها با جلو بردن فصل لانهسازی خود، افزایش دما را جبران کنند، تقریباً هیچ نوزاد لاکپشت سر پهن جدیدی تولید نخواهد شد.
محققان با قرار دادن دماسنجها در لانهها در شب هنگام تخمگذاری مادهها و بازیابی آنها پس از جوجهریزی، تخمین زدند که لاکپشتها برای حفظ نسبت جنسیتی فعلی باید 0.5 روز در سال و برای جلوگیری از عدم موفقیت جوجهریزی 0.7 روز در سال زودتر لانهسازی کنند.
اما دادههای آنها نشان داد که لاکپشتهای سر پهن از سال 1993، واقعاً زودتر در سال لانهسازی میکنند و مادههای بازگشتی، شروع لانهسازی را 0.78 روز در سال به جلو میبرند.
این بدان معناست که حداقل در حال حاضر، لاکپشتها با لانهسازی زودتر در دماهای ایدهآلتر، به اندازه کافی برای اطمینان از جوجهریزی تخمهای خود تلاش میکنند.
پروفسور آنت برودریک میگوید: «این خبر خوبی است، زیرا نشان دادیم که این لاکپشتها با تغییر به ماههای خنکتر برای لانهسازی، به دماهای بالا ناشی از تغییرات آب و هوایی پاسخ میدهند. اما تضمینی وجود ندارد که آنها به این کار ادامه دهند. این امر بسیار وابسته به میزان افزایش دما و همچنین تغذیه آنها است. اگر زمان تولید غذا تغییر کند، ممکن است از نظر اکولوژیکی بین محل تغذیه و محل تولید مثل خود قطع ارتباط شوند.»
تیم تحقیقاتی همچنین مطالعهای را با استفاده از 31 سال داده در مورد بیش از 600 لاکپشت سبز که در همان ساحل در شمال قبرس لانهسازی میکنند، منتشر کرده است تا ببیند چه عواملی بر زمان شروع لانهگذاری آنها در هر سال تأثیر میگذارد و چگونه میتوانیم پیشرفتی را که در سه دهه گذشته شاهد آن بودهایم توضیح دهیم.
این تیم دریافتند که لاکپشتهای منفرد زمان لانهسازی خود را بر اساس دمای دریا تنظیم میکنند و برای هر 1 درجه سانتیگراد افزایش دمای اقیانوس، 6.47 روز زودتر تخم میگذارند. آنها محاسبه کردند که دما حدود 30 درصد از پیشرفت را توضیح میدهد، در حالی که مادههای باتجربهتر و کسانی که تعداد تخمهای بیشتری میگذارند نیز زودتر لانهسازی میکنند.
مولی ریکوود، از مرکز اکولوژی و حفاظت دانشگاه اکستر، میگوید: «برای اینکه بدانیم آیا پیشرفتی که اکنون میبینیم در آینده ادامه خواهد داشت یا خیر، درک اثرات ترکیبی تغییرات در، برای مثال، ساختار سنی جمعیت و نحوه پاسخ لاکپشتهای منفرد به تغییرات محیطی بسیار مهم است.»
دکتر داملا بتون از انجمن حفاظت از لاکپشتها (SPOT) اضافه میکند: «اگرچه به نظر میرسد لاکپشتهای ما با افزایش دمای فعلی کنار میآیند، اما مشخص نیست که تا چه مدت میتوانند این کار را انجام دهند قبل از اینکه شرایط در قبرس دیگر مناسب نباشد، اما مکانهای خنکتر در مدیترانه ممکن است برای لانهسازی آنها در دسترس قرار گیرد.»
یافتهها:
- لاکپشتها در حال تغییر الگوهای لانهسازی خود در پاسخ به تغییرات آب و هوایی هستند.
- افزایش دما میتواند تأثیرات منفی بر تولیدمثل لاکپشتها داشته باشد، از جمله تغییر نسبت جنسیتی و کاهش موفقیت جوجهریزی.
- تحقیقات نشان میدهد که لاکپشتها در حال حاضر با جلو بردن زمان لانهسازی خود، به اندازه کافی برای جبران افزایش دما تلاش میکنند.
- آینده لانهسازی لاکپشتها به میزان افزایش دما و عوامل اکولوژیکی دیگر بستگی دارد.
2– آیا بین زمان حضور لاکپشتهای دریایی در خشکی و دمای هوا و شرایط جذر و مد ارتباطی وجود دارد؟
بین زمان حضور لاکپشتهای دریایی در خشکی برای تخمگذاری، دمای هوا و شرایط جزر و مد ارتباطات پیچیدهای وجود دارد.
-
ارتباط با دمای هوا:
- تأثیر بر زمان تخمگذاری:
- لاکپشتهای دریایی معمولاً در شب و در دماهای پایینتر تخمگذاری میکنند تا از گرمای شدید روز و خطر خشک شدن تخمها جلوگیری کنند.
- افزایش دمای جهانی میتواند الگوهای تخمگذاری را تغییر دهد و باعث شود لاکپشتها در زمانهای نامناسب تخمگذاری کنند.
- تأثیر بر جنسیت نوزادان:
- همانطور که قبلاً ذکر شد، دمای شنهای ساحل جنسیت نوزادان را تعیین میکند. دماهای بالاتر منجر به تولید نوزادان ماده و دماهای پایینتر منجر به تولید نوزادان نر میشود.
- افزایش دمای جهانی میتواند نسبت جنسیتی جمعیت لاکپشتها را بهشدت به سمت مادهها متمایل کند.
- مطالعات متعددی در مورد تأثیر دما بر لاکپشتهای دریایی انجام شده است. برای مثال، مطالعات انجام شده در استرالیا نشان داده است که افزایش دما منجر به افزایش قابل توجهی در نسبت نوزادان ماده در لاکپشتهای دریایی سبز شده است.
-
ارتباط با شرایط جزر و مد:
- تأثیر بر مکان تخمگذاری:
- لاکپشتهای دریایی معمولاً در بالاترین نقطه جزر و مد تخمگذاری میکنند تا از غرق شدن تخمها در اثر جزر و مد بالا جلوگیری کنند.
- شرایط جزر و مد نامناسب میتواند باعث شود لاکپشتها در مکانهای نامناسب تخمگذاری کنند و تخمها در معرض خطر غرق شدن قرار گیرند.
- تأثیر بر زمان تخمگذاری:
- برخی از گونههای لاکپشت دریایی تخمگذاری خود را با جزر و مد بالا هماهنگ میکنند تا دسترسی آسانتر به ساحل داشته باشند و بازگشت به دریا را تسهیل کنند.
-
یافتهای مهم:
- تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی تأثیر قابل توجهی بر رفتار تخمگذاری لاکپشتهای دریایی دارد.
- حفظ زیستگاههای تخمگذاری لاکپشتهای دریایی برای بقای این گونهها ضروری است.
- کاهش انتشار گازهای گلخانهای و اقدامات برای کاهش اثرات تغییرات آب و هوایی میتواند به حفظ لاکپشتها کمک کند.
منابع:
1- شیرانی مصیب 1387. لاکپشتهای دریایی انتشارات مه آسا
2- کتاب الکترونیک لاکپشت دریایی – شیرانی، م. یوسف یمانی.ف.1402
3- Science of the Total Environment
4- Environment Sea turtles advance their nesting due to climate change 25 February, 2025
پایان پیام
تهیه و تنظیم: مصیب شیرانی
بیشتر بخوانید: مزراع کوچک و خودکفا ایده ای برای ایجاد امنیت غذایی در کشور