ضعف ساختار حکمرانی آب در ایران
حجت میان آبادی از لایه‌های پنهان مناقشات آبی گفت
به گزارش گلونی دکتر حجت میان‌آبادی، استاد مدیریت منابع آب دانشگاه تربیت مدرس، در نشست «مناقشات آبی؛ تعارض یا تفاهم» که در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد، با نقد روایت‌های سطحی از بحران آب گفت: «مناقشات آبی، صرفاً اختلاف‌بر سر کم‌آبی نیستند، بلکه اغلب در بستر تعارض ارزش‌ها، هویت‌ها، نابرابری‌های قدرت و ناکارآمدی ساختاری شکل می‌گیرند.»
آب؛ مسئله‌ای فراتر از کمیابی
میان‌آبادی با اشاره به اینکه آب تنها یک منبع طبیعی نیست، بلکه حامل ارزش‌های متعددی چون امنیت، اقتصاد، محیط زیست، هویت و مذهب است، تأکید کرد: «نمی‌توان بحران آب را تنها در کمبود منابع خلاصه کرد. برای مثال، در زاینده‌رود، مسأله کم‌آبی زیر سایه حس بی‌عدالتی تاریخی، نابرابری در توزیع منابع، و بحران هویتی کشاورزان قرار گرفته است.»
پیچیدگی قدرت در مناقشات آب
او افزود: «در مناقشات آبی، آنچه تعیین‌کننده است، قدرت است نه صرفاً مقدار آب. مردمان بالا‌دست برای تثبیت قدرت، از آب استفاده می‌کنند؛ در حالی که مردم پایین‌دست از قدرت استفاده می‌کنند تا به آب دست یابند. این اصل، هسته نظریه هیدروپلیتیک است.»
ضعف ساختار حکمرانی آب در ایران
روایت‌های متفاوت از بحران
دکتر میان‌آبادی، با بررسی نمونه‌هایی مانند رود نیل، دریاچه ارومیه، و زاینده‌رود گفت: «نمی‌توان برای همه مناقشات نسخه واحد نوشت. برای مثال، در مشهد، خشک شدن کشف‌رود واکنشی اجتماعی برنمی‌انگیزد؛ اما در اصفهان، زاینده‌رود بخشی از هویت مردم است. این تفاوت، ریشه در ارزش هویتی آب دارد.»
ضعف ساختار حکمرانی آب
به باور میان‌آبادی، یکی از دلایل تداوم و تشدید مناقشات آبی در ایران، نبود ساختار یکپارچه و پاسخ‌گو در مدیریت آب است. او گفت: «در ایران، متولی مشخصی برای آب‌های فرامرزی وجود ندارد. وزارت نیرو، وزارت خارجه و سایر نهادها هر کدام بخشی از ماجرا را به عهده دارند اما در عمل، مسئولیت‌پذیری شفاف و مؤثری وجود ندارد.»
راهی برای خروج از بحران
او در پایان تأکید کرد: «تا زمانی که نپذیریم مناقشات آبی پدیده‌هایی چند‌لایه، ارزش‌محور و هویتی هستند و تنها با ابزارهای فنی قابل حل نیستند، هیچ سازوکار پایداری برای عبور از بحران شکل نخواهد گرفت. باید از مواجهه صرفاً فنی با آب فاصله گرفت و سیاست‌گذاری‌ها را با رویکرد اجتماعی، فرهنگی و بین‌نسلی بازتعریف کرد.»
این نشست از سوی گروه ارتباطات محیط‌زیست انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و با همکاری پایگاه خبری گلونی و انجمن علمی دانشجویی ارتباطات دانشگاه تهران برگزار شد. سایر نشست‌های این گروه را می‌توانید در سایت گلونی ببینید.
پایان پیام