کتاب ساخت هویت ملی ایران اثری چند لایه از تحولات
به گزارش گلونی، کتاب ساخت هویت ملی ایران اثر افشین مرعشی، پژوهشی عمیق و چندلایه درباره فرایند شکلگیری هویت ملی در ایران بین سالهای ۱۲۵۰ تا ۱۳۲۰ خورشیدی است که توسط نشر ثالث منتشر شده است.
مرعشی در این اثر، تحولات ایران از اواخر دوره قاجار تا ابتدای سلطنت پهلوی را نه صرفاً از زاویه سیاست، بلکه در تقاطع فرهنگ، نهاد دولت و اندیشه روشنفکری بررسی میکند.
کتاب ساخت هویت ملی ایران با تمرکز بر چگونگی بازتعریف مفهوم «ایران» در ذهن نخبگان و جامعه، نشان میدهد چگونه نهادهایی چون آموزش مدرن، مطبوعات، تاریخنگاری، معماری، و آیینهای عمومی به خدمت پروژهای قرار گرفتند که هدفش خلق یک هویت ملی نوین بود. این پروژه، پاسخی بود به بحران مشروعیت، فشارهای استعماری، و میل به نوسازی، و در مسیر آن، سنتهای بومی، نمادهای باستانی و عناصر فرهنگی بازخوانی و بازآفرینی شدند.
مرعشی در این پژوهش با استناد به منابع آرشیو و تحلیل گفتمان روشنفکران عصر مشروطه، به دگرگونیهای بنیادینی اشاره میکند که ایران را از سلطنت «سایه خدا بر زمین» ناصرالدینشاه به پادشاهی مبتنی بر ناسیونالیسم مدرنِ محمدرضاشاه رساند؛ فرآیندی که در ظاهر چند دهه بیشتر طول نکشید، اما بهلحاظ فرهنگی و سیاسی، انقلابی آرام اما عمیق بود.
او نشان میدهد که «ملیسازی» نه تنها ابزاری برای استحکام دولت مرکزی، بلکه تلاشی همهجانبه برای بازتعریف هویت جمعی بود؛ تلاشی که همواره با چالشهایی از جمله مقاومتهای محلی، تنش میان سنت و مدرنیته، و تناقضهای درونی ایدئولوژی ناسیونالیسم روبهرو شد.
کتاب ساخت هویت ملی ایران فراتر از یک روایت تاریخی، تحلیلی از چگونگی خلق ایده «ملت» در جهانی است که ایران نیز ناگزیر از بازاندیشی در خود و جایگاهش در آن بود. این کتاب برای علاقهمندان به تاریخ مدرن ایران، مطالعات فرهنگی، و روندهای شکلگیری دولت و ملت، منبعی ارزشمند و خواندنی بهشمار میآید.
پایان پیام