ورود دوربین عکاسی به ایران؛ دریچه ای به مدرنیته
به گزارش گلونی ورود دوربین عکاسی به ایران، نقطهعطفی در تاریخ فرهنگ و فناوری این سرزمین بهشمار میآید که در دوران قاجار رخ داد. آغاز هنر عکاسی در ایران به دوره پادشاهی محمدشاه قاجار بازمیگردد، اما اوج شکوفایی آن به دربار ناصرالدینشاه گره خورده است. در این دوره، دوربین عکاسی نهتنها ابزاری برای ثبت تصویر، بلکه نمادی از مدرنیته و تعامل با جهان غرب تلقی میشد. ناصرالدینشاه که شیفته فناوریهای نوین بود، نقشی کلیدی در گسترش این هنر ایفا کرد.
نخستین نشانههای عکاسی در ایران به دهه ۱۲۶۰ قمری (حدود ۱۲۲۰ خورشیدی) بازمیگردد. در این دوره، طی سفرهای ناصرالدین شاه به اروپا، او با عکاسی آشنا شد. در ۱۲۶۱ قمری، ژول ریشار، معروف به ریشارخان، فرانسوی مقیم ایران، بهعنوان اولین عکاس در دربار فعالیت کرد. او که ابتدا مترجم بود، با آوردن دستگاه داگرئوتیپ، عکاسی را به درباریان معرفی کرد. تصاویر اولیه، که عمدتاً پرترههای شاه و درباریان بودند، با تکنیک داگرئوتیپ ثبت شدند که نیازمند زمان طولانی نوردهی بود.
در ۱۲۷۰ قمری، ناصرالدین شاه، که خود به عکاسی علاقهمند شده بود، دستور تأسیس عکاسخانه کاخ گلستان را داد. این عکاسخانه، که ابتدا توسط عکاسان خارجی اداره میشد، به مرکزی برای آموزش ایرانیان تبدیل شد. افرادی چون آقا رضا عکاسباشی، از اولین عکاسان ایرانی، در این فضا پرورش یافتند. ناصرالدین شاه نه تنها خود عکاسی میکرد، بلکه از زنان حرمسرا، مناظر و مراسم دربار نیز عکاسی کرد که گنجینهای ارزشمند از آن دوره به جا گذاشت.
عکاسی به تدریج از دربار به جامعه راه یافت. در دهه ۱۲۸۰ قمری، عکاسخانههای عمومی در تهران و شهرهای بزرگ مانند تبریز و اصفهان پدید آمدند. این عکاسخانهها، که اغلب توسط ارامنه و تجار اداره میشدند، پرترههای خانوادگی و تصاویر شهری را ثبت کردند. عکاسی همچنین در مطبوعات و مستندسازی وقایع مشروطه نقش یافت.
ورود دوربین عکاسی، فراتر از فناوری، پنجرهای به جهان مدرن بود. این ابزار، فرهنگ بصری ایران را غنی کرد و هویتنگاری اجتماعی را متحول ساخت. تصاویر به جا مانده از آن دوره، مانند آلبومخانه کاخ گلستان، میراثی بینظیر از تاریخ قاجار است.
پایان پیام
نویسنده: کیمیا قنبری
بیشتر بخوانید: کاشف السلطنه چایکار مشهور ایرانی