ازدواج ماندانا و کمبوجیه ؛ نقطه آغاز امپراتوری هخامنشی
به گزارش گلونی، در اواخر هزاره دوم پیش از میلاد، گروههایی از شاخه شرقی هندواروپاییها که خودشان را «آریایی» مینامیدند، یعنی نجیبزاده و اصیلنسب، به مناطق شمال و شمالشرق ایران مهاجرت کردند. آنها در رشتهکوه البرز و نواحی اطراف ساکن شدند.
این قبایل شامل مادها، پارسیها، کردها، هیرکانیها، بلخیها، خوارزمیها، سکاها، سیستانیها، هراتیها، قندهاریها و دیگر گروههای ساکن در اطراف رودهای جیحون و سیحون و کوههای هندوکش بودند. با وجود فاصلههای جغرافیایی، همه این اقوام خود را «آریایی» میدانستند و سرزمینشان را «آریایانا» مینامیدند. بعدها همین نام به «ایران» تبدیل شد.
جنوب ایران، یعنی منطقه پارس، تحت تأثیر فرهنگ ایلامی قرار داشت. اما پارسیها ویژگیهای خود را حفظ کردند. غرب ایران هم بهتدریج به سرزمین ماد تبدیل شد.
در سده هشتم پیش از میلاد، با شدت گرفتن حملات آشوریها به زاگرس، قبایل آریایی که تازه ساکن شده بودند، بخشهایی از فرهنگ ایلامی را پذیرفتند و شروع به تشکیل حکومتهای محلی کردند. هر گروه، رهبری از میان نجیبزادگان خود انتخاب میکرد. مادها، فردی به نام دیااُکو را به عنوان رهبر برگزیدند و نخستین دولت ماد را شکل دادند.
پارسیها هم فرمانروایی به نام هخامنش را انتخاب کردند و پایههای پادشاهی پارس را گذاشتند. پایتخت آنها همدان (اکباتان) بود. بعدها کوروش اول، جانشین هخامنش، قدرت گرفت. او مدتی مجبور بود به ایلامیان باج بدهد، اما با قدرت گرفتن مادها، ایلام کنار رفت و مادها توانستند در برابر آشور مقاومت کنند.
هووخشتره، پادشاه ماد، ارتشی منظم تشکیل داد و با بابل متحد شد. در سده ششم پیش از میلاد، ماد در کنار بابل، مصر، لیدی و دیگر قدرتهای منطقه، یکی از قدرتهای بزرگ شد. او عنوان «شاه شاهان» را برای خود انتخاب کرد و توانست از حملات سکاها جان سالم به در ببرد. سپس با لیدی، امپراتوری تازهتأسیس آناتولی، وارد جنگ شد.
فرزند هووخشتره، آستیاگ، دخترش ماندانا را به ازدواج کمبوجیه اول، پادشاه پارس و پسر کوروش اول، درآورد. حاصل این ازدواج، کوروش دوم یا همان کوروش بزرگ بود. او در حدود سال ۵۵۰ پیش از میلاد علیه پدربزرگش شورش کرد و او را از قدرت کنار زد.
بر اساس نوشتههای هرودوت و سندی به نام سالنامه نبونید، اشراف ناراضی ماد به رهبری فرماندهی به نام هارپاگ، به کوروش پیوستند و او را به عنوان پادشاه مشروع پذیرفتند. به این ترتیب، شاهنشاهی هخامنشی شکل گرفت؛ نخستین امپراتوری بزرگ ایران که در آن مادها و پارسیها با هم حکومت میکردند. به همین دلیل، یونانیها گاهی پارسیها را «مادها» مینامیدند و اصطلاح «مادیشده» را برای اشاره به اشراف پارسی بهکار میبردند.
منبع: مجموعه پژوهش آکسفورد، ویراستاری دکتر تورج دریایی
پایان پیام
ویراستار متن: زهره درگاهی