پوزور اینشوشینک نخستین چهره تاریخی در سیاست ایلام
به گزارش گلونی، در دوره اور–تموز (۱۱۱۱ تا ۱۱۰ پیش از میلاد)، بنیان‌گذار سلسله «سموم اور» موفق شد گروهی از افراد ناآرام و سرکش از سرزمین اَکَد را زیر فرمان خود درآورد و پایه‌های قدرت خود را تثبیت کند. در همین دوران،نام«پوزور اینشوشینک» در منابع تاریخی با عنوان «شاه ایلام» ثبت شده است.
هم‌زمان با او، چهره‌ای به‌نام «بوزون تونسیبَنک» به‌عنوان نخستین شخصیت تاریخی ایلامی شناخته می‌شود. از این فرمانروا، دوازده کتیبه در شهر شوش کشف شده که در آن‌ها از او با عنوان «فرمانروای بزرگ شوش» و «فرمانده نظامی ایلام» یاد شده است هرچند درباره‌ی نقش نظامی او هنوز ابهام‌هایی وجود دارد و برخی پژوهشگران در این‌باره تردیدهایی مطرح کرده‌اند.
در این زمان، لقب «لوگال» یا فرمانروا از شهر «اَوان» به‌کار می‌رفت؛ نشانه‌ای از آن‌که خاندان شوش به‌تدریج به قدرت رسیدند و جایگاه پادشاهی ایلام از نواحی دیگر به شوش منتقل شد.
بر اساس کتیبه‌ی ایسینا، «پوزور اینشوشینک» موفق شد شهرهای جنوبی بین‌النهرین را تصرف کند و مدعی شد که ۸۱ شهر بزرگ و کوچک را در ایران فتح کرده است. اما در نهایت از «اورسَنتو»، بنیان‌گذار سلسله سوم اور (۲۱۳۳ تا ۲۰۳۳ پیش از میلاد)، شکست خورد. احتمالاً این شکست با همکاری «گودآ»، فرمانروای شهر لاگاش، برای بازپس‌گیری جنوب بین‌النهرین همراه بوده است. گودآ در کتیبه‌های خود نوشته: «شهر انشان در ایلام را مجازات کردم.»
با آغاز حکومت سلسله سوم اور، شوش بیش از دیگر مناطق ایلام تحت فرمان مستقیم پادشاهان اور قرار گرفت و مالیات ایالتی خود را به آن‌ها می‌پرداخت. اما مناطق شرقی‌تر مانند مرهش، انشان، یشیمه (یا میشیمه) و زبشالی، با سیاست‌های متفاوتی مواجه بودند.
در قرن بیست‌ویکم پیش از میلاد، ازدواج‌های سیاسی میان دختران پادشاهان سلسله سوم اور شولکی، شو‌سین و ایبیسین با رهبران مناطق شرقی برقرار شد. اما این روابط دیپلماتیک به‌تدریج جای خود را به درگیری‌های نظامی داد؛ همان‌طور که در تاریخ اروپا، روابط خانوادگی دوران رنسانس به جنگ‌های آغاز دوران مدرن انجامید. در نهایت، سیاست‌های اور در قبال شرق شکست خورد.
در سال چهل‌وهفتم سلطنت شولکی (۲۱۲۳ پیش از میلاد)، گزارش شده که «یوزریش‌دَگَن» غنایمی از سیماش دریافت کرده است؛ احتمالاً حاصل لشکرکشی به همسایگان شمالی ایلام. در یکی از متون، قلمرو او از مرز انشان تا «دریای بالا» توصیف شده؛ که به‌احتمال زیاد منظور دریا کاسپی است، نه مدیترانه که معمولاً با این عنوان شناخته می‌شد.
اما خیلی زود، توازن قدرت میان اور و سیماش تغییر کرد. در دوره سلطنت ایبیسین (۲۰۳۸ تا ۲۰۰۳ پیش از میلاد)، آخرین پادشاه سلسله سوم اور، چندین لشکرکشی به شرق انجام شد، در سال نهم به انشان، در سال چهاردهم به شوش، اَدامدون و اوان، و در سال شانزدهم یا بیست‌ودوم به سیماش و ایلام.
در سال بیست‌ودوم سلطنت ایبیسین، سپاهی از ایلام و سیماش به اور حمله کرد. ایبیسین به اسارت درآمد و به انشان برده شد؛ و دیگر اسمی از او در متون تاریخی نیامده است. با این اتفاق، سلسله‌ی سوم اور که یکی از متمرکزترین و نیرومندترین دولت‌های جهان باستان بود به پایان رسید.
در سرودی مربوط به «ایشبی‌اِرّا» (۱۹۸۹ تا ۱۹۸۱ پیش از میلاد)، بنیان‌گذار سلسله اول ایسین، آمده که فرمانده مشترک سپاه ایلام و سیماش، شخصی به نام «کین‌دَت‌هوا» بوده است؛ کسی که نامش به‌عنوان ششمین شاه سیماش در فهرست شاهان اوان و سیماش ثبت شده است.
منبع: مجموعه پژوهش آکسفورد، ویراستاری دکتر تورج دریایی
پایان پیام
ویراستار متن: زهره درگاهی