کیخسرو و کوروش دو چهره از اسطوره تاریخ
به گزارش گلونی، روایتهای بهدنیا آمدن و بزرگ شدن کیخسرو و کوروش، همانگونه که پیشتر پژوهشگران بدان اشاره کردهاند، شباهتهایی چشمگیر دارند؛ گویی تاریخ و اسطوره در آینهای واحد بازتاب یافتهاند.
در شاهنامه، چند ماه پس از کشتهشدن سیاوش به فرمان افراسیاب در توران، فریگیس، همسر سیاوش و دختر افراسیاب، فرزندی به دنیا میآورد؛ کیخسرو. افراسیاب که از پیشگوییها درباره آینده این کودک بیمناک است، از کشتن او صرفنظر میکند، مشروط بر آنکه پیران، کودک را به شبانان بسپارد تا در میان آنان بزرگ شود و از نژاد خود بیخبر بماند.
با رسیدن کیخسرو به هفتسالگی، پیران او را نزد افراسیاب میبرد. کیخسرو به توصیه پیران، خود را دیوانه مینمایاند و از مرگ میرهاند. پس از آن، گیو به توران میرود و کیخسرو و مادرش را به ایران میآورد. کیخسرو پس از رسیدن به پادشاهی، به توران لشکر میکشد و پس از جنگهای طولانی، افراسیاب را یافته و به کین پدر، او را از میان برمیدارد.
در روایت هردوت، پادشاه ماد، آستیاگ، شبی در خواب میبیند که از شکم دخترش، ماندانه، سیلابی روان میشود که نهتنها پایتخت، بلکه سراسر آسیا را درمینوردد. مغان خواب را چنین تعبیر میکنند که فرزندی از ماندانه، فرمانروای آسیا خواهد شد. آستیاگ، بیمناک از این پیشگویی، دخترش را به کامبیز، مردی گمنام از پارس، میسپارد. اما بار دیگر خوابی میبیند، تاکی از دامان دخترش میروید که بر سراسر آسیا سایه میافکند. این بار، ماندانا را به ماد فرا میخواند و تا زمان زادن کودک، نزد خود نگه میدارد.
پس از تولد کوروش، آستیاگ فرمان قتل او را به هارپاگ، یکی از نزدیکان قدرتمند خود، میدهد. هارپاگ از اجرای فرمان سر باز میزند و آن را به میتراداد، سرشبان شاه، واگذار میکند. زن میتراداد، کودک را از مرگ میرهاند و به جای فرزند تازهدرگذشتهاش میپذیرد.
کوروش در دهسالگی، هنگام بازی با کودکان، رفتاری از خود نشان میدهد که راز نژادش فاش میشود. آستیاگ، هارپاگ را بهسختی مجازات میکند، اما کوروش را به پارس بازمیفرستد، با این توجیه که تعبیر خواب تحقق یافته و دیگر خطری از سوی او متوجه پادشاهی نیست. دیری نمیگذرد که کوروش از پارس به ماد لشکر میکشد و سلطنت نیای خود را برمیاندازد.
منبع: سخنهای دیرینه؛ سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه؛ دکتر جلال خالقی مطلق؛ به کوشش علی دهباشی، انتشارات دکتر محمود افشار
پایان پیام
ویراستار متن: زهره درگاهی