جوبجی؛ میراث 3هزارساله در کشاکش پلسازی و حفاظت
به گزارش گلونی، محوطه باستانی جوبجی در شهرستان رامهرمز، یکی از مهمترین میراثهای تاریخی ایران با قدمتی نزدیک به سه هزار سال است. این محوطه که در دهه هشتاد خورشیدی بهطور اتفاقی در جریان عملیات لولهگذاری آب کشف شد، بهواسطه گنجینهای از اشیای طلا و مفرغ متعلق به حاکم ایلامی، جایگاه ویژهای در مطالعات باستانشناسی ایران و جهان پیدا کرد.
با این حال، همانند بسیاری از محوطههای تاریخی کشور، جوبجی نیز طی سالیان گذشته بارها در معرض تهدیدهای انسانی قرار گرفته است؛ از کشاورزی و حفاریهای غیرمجاز گرفته تا فعالیتهای صنعتی و عمرانی. تازهترین نمونه این تهدیدها، ماجرای احداث پل در حریم این محوطه است که طی ماههای اخیر به موضوعی جنجالی در رسانهها و میان اهالی رامهرمز تبدیل شده است.
به نقل از ایسنا، ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان پس از اعتراضهای مردمی و رسانهای، اطلاعیهای صادر کرد و اعلام داشت که عملیات عمرانی در محدوده تاریخی جوبجی «صددرصد متوقف» شده است. اما گزارشهای میدانی از اهالی منطقه و شاهدان محلی نشان میداد که فعالیتها بهصورت چراغخاموش و شبانه ادامه دارد. این تضاد میان روایت رسمی و مشاهدات محلی، پرسشهای جدی درباره میزان نظارت و توان اجرایی دستگاههای مسئول ایجاد کرده است.
حسینی بروجنی، معاون میراث فرهنگی خوزستان، در گفتوگو با ایسنا توضیح داد که مسیر خاکی قدیمی در دل محوطه، پیش از کشف آثار تاریخی وجود داشته و ماشینآلات سنگین از آن تردد میکردند. پس از تعیین عرصه و حریم جوبجی در سالهای ۹۹ و ۱۴۰۰، عبور و مرور در این محدوده ممنوع شد. با این حال برخی زمینداران محلی، بهویژه یکی از مالکان زمینهای اطراف، بارها تلاش کردهاند با ایجاد پل و مسیر جدید، راهی برای تردد ماشینآلات معادن سنگ باز کنند. این اقدامات در سالهای ۹۸، ۹۹، ۱۴۰۰ و حتی ۱۴۰۱ تکرار شد و هر بار با شکایت میراث فرهنگی و ورود دستگاه قضایی متوقف گردید.
بروجنی تأکید کرده است که میراث فرهنگی با جدیت در برابر این اقدامات ایستاده و اجازه نخواهد داد چنین پلی احداث شود. او توضیح داد که یگان حفاظت میراث فرهنگی بهطور مستمر در محل حضور دارد و در صورت هرگونه اقدام غیرقانونی، نیروی انتظامی وارد عمل خواهد شد. با این حال، اذعان داشت که امکان اقدام شبانه یا در روزهای تعطیل وجود دارد و نمیتوان تضمین کرد که فرد خاطی دوباره دست به کار نشود.
این وضعیت نشاندهنده چالشهای جدی در مدیریت میراث فرهنگی کشور است. از یک سو، قوانین و ضوابط مشخصی برای حفاظت از عرصههای تاریخی وجود دارد و دستگاههای مسئول بارها بر توقف فعالیتهای عمرانی تأکید کردهاند. از سوی دیگر، فشارهای محلی، منافع اقتصادی و ضعف در اجرای احکام قضایی باعث میشود که تعرض به محوطههای تاریخی همچنان ادامه یابد. در چنین شرایطی، محوطهای با ارزش جهانی مانند جوبجی در معرض خطر نابودی قرار میگیرد.
جوبجی تنها یک محوطه باستانی نیست؛ بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران است. کشف گنجینهای از اشیای ایلامی در این مکان، نشاندهنده اهمیت آن در تاریخ تمدنهای باستانی منطقه است. هرگونه آسیب به این محوطه، نهتنها میراث ملی بلکه بخشی از حافظه تاریخی بشریت را تهدید میکند. از این رو، حفاظت از جوبجی نیازمند همکاری جدی میان دستگاههای دولتی، نهادهای قضایی، نیروهای انتظامی و البته مشارکت مردم محلی است.
در نهایت، ماجرای جوبجی بار دیگر این پرسش را پیش روی جامعه قرار میدهد: چگونه میتوان میان توسعه عمرانی و حفظ میراث فرهنگی تعادل برقرار کرد؟ پاسخ به این پرسش، تنها در گرو تدوین قوانین نیست، بلکه نیازمند اراده سیاسی، نظارت مستمر و فرهنگسازی عمومی است. اگر این اراده وجود نداشته باشد، محوطههایی مانند جوبجی بهتدریج قربانی منافع کوتاهمدت خواهند شد و تاریخ سههزارساله ایران در برابر چشمان ما فرسوده خواهد شد.
پایان پیام