حماسه جنگل هیرکانی یا جای سبز جنگل در حماسه آرش
به گزارش گلونی، ويديويی ديدم از دوست فاضل و دغدغهمندم رضاجان ساكی عزيز. در آن ويديو ايشان توضيح میداد كه جنگلهای هيركانی چه نقش مهمی در حفظ كيان ايران داشتهاند. اين يادداشت در تاييد سخن ايشان است و به ايشان تقديم شده است.
«منوچهر » همان پادشاهی است كه به انتقام خون ايرج، سلم و تور را میكُشد. سلم و تور قاتلان ایرجاند. چندی بعد اما افراسياب سربرمیآورد و به ايران میتازد و آمل را كه آن زمان (به تعبير امروزی) پايتخت منوچهر بوده است، به محاصره نظاميان خود در میآورد. طبری/ بلعمی در تاريخ خود مینويسد:
«افراسياب چند بار منوچهر را بشكست و او را اندر زمين طبرستان به حصار كرد و سپاه گرداگرد او فرود آورد و چند سال گرد طبرستان نشسته بود و منوچهر به طبرستان به شهری كه نامش آمل است، به حصار بود و گرداگرد طبرستان همه خار است و درختان بسيار و سپاه غريب آنجا حرب نتوانند كردن.
بلعمی درباره آمل توضیح میدهد که در این شهر هرچیزی که برای زندگی لازم، است، وجود دارد؛ میگويد: «هيچ چيز نيست كه مردم را به كار آيد و در اين شهر نباشد.» آمل ده سال در محاصره سپاه افراسياب بود و تورانیان به دلیل ويژگی جغرافيايی اين منطقه نمیتوانستند آنجا را تصرف كنند.
سرانجام افراسياب برای تعيين مرز ايران و توران شرطی ميگذارد. همان شرط كه براساس آن حماسه آرش شكل میگيرد. آری! قرار بر اين گذاشته میشود كه مرز ايران توران را پرتاب تيری مشخص كند. آنگاه آرش بر فراز دماوند می رود؛ تيری پرتاب میكند كه در آنسوی جيحون فرود میآيد. جیحون همان مرزی است که در شاهنامه حدود ایران و توران را مشخص میکند و فریدون ایران را به ایرج میبخشد و توران را به تور.
توضيح و تکمیل حماسه آرش
داستان آرش در دوران معاصر چندباری بازآفرينی شده است. سياوش كسرایی، بهرام بيضايی و مهرداد اوستا هركدام با هنر خود اين حماسه را به تصوير كشيدهاند و آنچه آنان در این باره خلق کردهاند، هر سه نيز خواندنی درخشاناند، اما چیزی که درتمام اين روايات معفول مانده است، همان ويژگیهای منطقهای پايتخت ايران دوران منوچهر و از آن مهمتر نقش جنگل هيركانی در شکلگیری حماسه آرش است. دقيقتر اينكه: «افراسياب نتواست آمل را تصرف كند، چون جنگل گرداگرد اين شهر را گرفته بود و غريبهها نمیتوانستند از بين درختان انبوه بگذرند و به این شهر دست يابند. اگر تورانیان آمل را تصرف میکردند، دیگر از کیان ایران نشانی باقی نمیماند تا تیر آرش تعیینکننده مرز آن باشد.
پایان پیام
نویسنده: سید اکبر میرجعفری