تهران تاریخی در محاصره پروژه‌ها؛ میراث فرهنگی از تخلفات در حریم‌ها می‌گوید
به گزارش گلونی، حفاظت از بافت‌های تاریخی تهران دوباره به نقطه‌ای حساس رسیده است؛ جایی که توسعه شهری، ساخت‌وسازهای تجاری و پروژه‌های عمرانی، درست روی مرز میراث چندصدساله حرکت می‌کنند. از کاخ گلستان، تنها اثر ثبت جهانی پایتخت، تا محله تاریخی اودلاجان و بازار بزرگ تهران، پرسش‌های جدی درباره رعایت حریم، صدور مجوزها و نظارت قانونی مطرح است؛ پرسش‌هایی که هنوز پاسخ‌هایشان همه را قانع نکرده‌اند.
کاخ گلستان سال‌هاست در محاصره پروژه‌های تجاری و مداخلات پیرامونی قرار دارد. هم‌زمان، در اودلاجان نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از تخریب، رهاشدگی بناها و خرید و فروش گسترده املاک دیده می‌شود؛ و در بازار تهران، خبرهایی از حفاری‌های غیرمجاز و تونل‌هایی در زیر بازار، نگرانی‌ها را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، نقش و مسئولیت وزارت میراث فرهنگی بیش از هر زمان دیگری زیر ذره‌بین قرار گرفته است.
در همین زمینه، خبرگزاری ایسنا گفت‌وگویی با علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی انجام داده است.
به نقل از ایسنا، ایزدی با تأکید بر اینکه حریم کاخ گلستان سال‌ها پیش به‌طور رسمی ابلاغ شده، گفت: ضوابط این مجموعه در قالب پرونده «ارگ تاریخی تهران» و «میدان مشق تاریخی» در ۲۷ مهر ۱۳۷۵ تهیه و ابلاغ شده و اصولاً امکان ندارد حریم یک اثر جهانی بدون ابلاغ رسمی باقی مانده باشد. با این حال، او تصریح کرد که این ضوابط بی‌نقص نیستند و با توجه به شرایط امروز شهر، نیاز جدی به بازنگری دارند.
او با اشاره به موضوع قنات‌ها، فرونشست زمین و واقعیت‌های جدید شهری افزود: در ضوابط قدیمی، برخی ملاحظات فنی و محیطی به‌درستی دیده نشده و همین مسئله باعث شده بحث «تدقیق حریم» مطرح شود. به گفته ایزدی، اصل حریم مشخص است، اما برای حفاظت مؤثرتر باید بر اساس استانداردهای جهانی اصلاح شود.
مدیرکل ثبت آثار درباره پروژه‌های تجاری اطراف کاخ گلستان، از جمله «مرکز تجاری طلای خاورمیانه» و «مروی‌سنتر»، توضیح داد که کارگروهی به دستور وزیر میراث فرهنگی تشکیل شده و بررسی‌های تخصصی متعددی، از جمله درباره ارتفاع ساختمان‌ها، معابر، میدانچه مروی و حریم قنات انجام شده است. نتیجه این بررسی‌ها، توقف پروژه تا تعیین تکلیف نهایی، ممنوعیت هرگونه افزایش ارتفاع و الزام به رعایت دقیق ضوابط مصوب بوده است.
ایزدی همچنین تأکید کرد که در صورت تخریب جداره‌های باارزش، بازسازی باید عین‌به‌عین و دقیقاً مطابق نقشه‌ها و ضوابط وزارت میراث فرهنگی انجام شود و شهرداری نیز موظف به رعایت همان ارتفاع‌های مصوب است. به گفته او، این تصمیم‌ها در قالب صورت‌جلسه‌ای رسمی با حضور شهردار و مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران تنظیم و لازم‌الاجرا شده است.
در بخش دیگری از این گفت‌وگو، ایزدی به وضعیت اودلاجان پرداخت و گفت: ضوابطی برای این بافت وجود داشته، اما به دلیل ضعف مطالعات گذشته، اکنون نیازمند بازنگری اساسی است. به گفته او، پایش میدانی حدود ۴۳ پلاک در حال انجام است تا ارزش تاریخی آن‌ها مشخص شود و پس از پایان این مرحله، ضوابط نهایی ابلاغ خواهد شد.
او درباره خرید و فروش املاک و تخریب‌های احتمالی در اودلاجان هشدار داد: هرگونه اقدام عمرانی در این محدوده، بدون استعلام از وزارت میراث فرهنگی تخلف محسوب می‌شود و باید پیگیری قانونی شود. حتی اگر بنایی ثبت‌شده نباشد، ضوابط بافت تاریخی درباره ارتفاع، نما و شکل ساخت‌وساز همچنان لازم‌الاجراست.
ایزدی در واکنش به خبرهای مربوط به حفاری‌های غیرمجاز و ایجاد تونل در زیر بازار تهران نیز گفت که این معضل محدود به تهران نیست و تقریباً تمام بازارهای تاریخی کشور با چنین چالش‌هایی مواجه‌اند. او تأکید کرد که در صورت اثبات خالی‌کردن زیر بازار یا حفاری‌های گسترده، این اقدام تخلفی بسیار سنگین خواهد بود و حتماً باید با برخورد قضایی همراه شود.
در مجموع، آنچه از این اظهارات برمی‌آید، تأکید دوباره میراث فرهنگی بر یک اصل تکراری اما حیاتی است:
هیچ مداخله‌ای در حریم کاخ گلستان، اودلاجان و بازار تاریخی تهران، بدون استعلام و مجوز میراث فرهنگی، قانونی نیست؛ و هر تخلفی، دست‌کم روی کاغذ، باید پیگیری شود.
واقعیت این است که جدال میان «توسعه» و «حفاظت» در تهران همچنان ادامه دارد؛ جدالی که نتیجه آن، نه فقط سرنوشت چند بنا، بلکه هویت تاریخی پایتخت را رقم خواهد زد.
پایان پیام