معماری مس و سنگی در قلب فلکالافلاک؛ بازنویسی تاریخ کهنترین محوطه خرمآباد
به گزارش گلونی، کاوشهای تازه در تپه تاریخی قلعه فلکالافلاک، به نتایجی انجامیده که میتواند روایت شکلگیری و تداوم سکونت انسانی در این محوطه شاخص را دگرگون کند؛ یافتههایی که همزمان جایگاه ایران را برای ثبت جهانی این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو تقویت میکند.
این کاوشها با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری انجام شده و بهطور مستقیم به یکی از مهمترین پیشنیازهای یونسکو، یعنی ارائه مستندات علمی متقن، پاسخ میدهد. نتایج بهدستآمده، قلعه ساسانی فلکالافلاک و تپه زیرین آن را یک گام دیگر به تکمیل پرونده «مکانهای پیشازتاریخ دره خرمآباد» نزدیک کرده است.
مهمترین دستاورد این فصل از پژوهشها، به چالش کشیدن این فرض دیرینه است که لایههای تپه صرفاً به دورههای تاریخی محدود میشوند. تیم باستانشناسی به سرپرستی دکتر حمزه قبادیزاده موفق شد بقایای معماری برجا از دوره «مسوسنگ جدید» را مستقیماً بر بستر سنگی تپه شناسایی کند؛ شواهدی شامل دیوارها و کفهای کوبیدهشده که از وجود ساختوسازهای پایدار حکایت دارد.
قبادیزاده با اشاره به اهمیت این کشف تأکید کرد: «این یافتهها نخستین فاز مستند و اطمینانبخش از معماری دائمی در این تپه است و نشان میدهد که این مکان صرفاً یک اردوگاه موقت نبوده، بلکه همزمان با فازهای متأخر گاهنگاری پیشازتاریخ دره خرمآباد، بهعنوان محل سکونت دائمی مورد استفاده قرار میگرفته است.»
در کنار معماری کشفشده، مجموعهای از سفالها نیز به دست آمده که جایگاه تپه را در گاهنگاری پیشازتاریخ زاگرس روشنتر میکند. این سفالها که به دورههای نوسنگی متأخر و مسوسنگ قدیم (حدود ۵۳۰۰ تا ۴۳۰۰ پیش از میلاد) تعلق دارند، نشان میدهند استقرار روستایی در این نقطه دستکم از هفت هزار سال پیش آغاز شده است. همچنین شناسایی سفالهای دوره آغاز ایلامی، از پیوند خرمآباد با شبکههای ارتباطی گسترده غرب ایران در دوران باستان حکایت دارد.
عطا حسنپور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان، این نتایج را «تحولآفرین» توصیف کرد و گفت اهمیت این محوطه حتی فراتر از نخستین سکونتگاههای روستایی است. به گفته او، بررسیهای سطحی انجامشده توسط متخصصان دوره پارینهسنگی در دو سال اخیر نشان میدهد که صخره آهکی طبیعی قلعه و حریم پیرامونی آن در دورههای پارینهسنگی میانه و جدید، محل رفتوآمد و استفاده شکارچیـگردآوران بوده است.
حسنپور افزود: «یافتههای پیشازتاریخ در تپه قلعه فلکالافلاک نشان میدهد ساکنان کهن دره خرمآباد از غارها، پناهگاههای صخرهای و همچنین تپه و صخره زیر قلعه، بهعنوان یک زنجیره پیوسته از سکونتگاهها با کارکردهای مختلف استفاده میکردند.» به گفته او، وجود صخرهای امن و دسترسی مستقیم به آب چشمه گلستان در پای تپه، این محدوده را به کانون فعالیتهای انسانی برای دستکم ۵۰ هزار سال تبدیل کرده است.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان همچنین از اجرای طرحی جامع برای آزادسازی حریم بصری قلعه و ایجاد یک مسیر یکپارچه گردشگری خبر داد؛ طرحی که با هدف پیوند کالبدی و مفهومی قلعه با محوطههای پیشازتاریخ اطراف آن در حال انجام است.
به نقل از روابط عمومی ادارهکل میراث فرهنگی لرستان (۱۵ دی)، حسنپور ارسال نهایی پرونده به یونسکو را «لحظهای کلیدی در دیپلماسی فرهنگی ایران» دانست و گفت: «این اقدام، قلعه فلکالافلاک را بهلحاظ فیزیکی و فرهنگی به غارهای پیشازتاریخ و قلب بافت تاریخی خرمآباد پیوند میزند و فصلی تازه از تداوم فرهنگهای پیشازتاریخ در زاگرس را به نمایش میگذارد؛ فصلی که هویت لرستان را بهعنوان سرزمین پیشازتاریخ تثبیت میکند.»
پایان پیام