نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ در فضای مجازی؛ کتاب در سبد خرید است؟
نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ در حالی بهصورت مجازی برگزار میشود که صنعت نشر ایران همزمان با تورم شدید اقتصادی و شرایط مبهم «نه جنگ، نه صلح» با یکی از دشوارترین دورههای خود در سالهای اخیر مواجه است.
این وضعیت، بار دیگر پرسش مهمی را پیش روی فعالان فرهنگی و اقتصادی قرار داده است: در چنین شرایطی، کتاب تا چه اندازه هنوز در سبد هزینه خانوار ایرانی جای دارد؟
صنعت نشر از جمله بخشهایی بوده که پیش از این نیز بهشدت از تورم و افزایش هزینههای تولید آسیب دیده بود.
رشد مداوم قیمت کاغذ، زینک، چاپ و توزیع باعث شده بسیاری از ناشران ناچار به کاهش تیراژ، محدود کردن عناوین جدید یا حتی توقف انتشار برخی آثار شوند.
در چنین فضایی، کوچکترین نوسان اقتصادی میتواند بهطور مستقیم بر ادامه فعالیت ناشران تأثیر بگذارد.
اکنون اما وضعیت پیچیدهتر شده است. علاوه بر فشارهای اقتصادی، فضای سیاسی و امنیتی منطقه و پیامدهای ناشی از تنشهای اخیر، نوعی نااطمینانی گسترده در بازار فرهنگی ایجاد کرده است.
این شرایط موجب شده هم ناشران و هم مخاطبان با احتیاط بیشتری نسبت به خرید و عرضه کتاب رفتار کنند.
نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ در فضای مجازی؛ کتاب در سبد خرید است؟
در نمایشگاه مجازی امسال، برخی ناشران بزرگ و متوسط تصمیم گرفتهاند حضور نداشته باشند. با این حال، بسیاری از همین ناشران برای حفظ ارتباط با مخاطب و جلوگیری از افت فروش، همان تخفیفهای ویژه نمایشگاهی را در فروشگاههای اینترنتی و کتابفروشیهای خود اعمال کردهاند.
اقدامی که اگرچه در ظاهر میتواند به تداوم فروش کمک کند، اما هنوز نمیتواند بهتنهایی نشانهای از رونق بازار کتاب باشد.
از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده کتاب در رقابت با نیازهای اساسی زندگی بیش از پیش به حاشیه رانده شود. در شرایطی که هزینههای خوراک، مسکن و خدمات روزبهروز افزایش مییابد، خرید کتاب برای بسیاری از خانوادهها به یک انتخاب ثانویه و گاه کاملاً حذفشده تبدیل شده است.
کارشناسان حوزه نشر معتقدند که بازار کتاب در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگری به حمایتهای ساختاری و سیاستهای فرهنگی نیاز دارد. در غیر این صورت، حتی برگزاری نمایشگاههای مجازی نیز نمیتواند مانع از رکود تدریجی این صنعت شود.
به این ترتیب، نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ بیش از آنکه نویدبخش رونق باشد، تصویری از وضعیت شکننده صنعت نشر ارائه میدهد؛ صنعتی که میان تورم فزاینده و بیثباتی اقتصادی، برای بقا تلاش میکند و هنوز روشن نیست در پایان این مسیر، چه سهمی از سبد مصرف فرهنگی مردم برای کتاب باقی خواهد ماند.
پایان پیام