هم شرقی هم غربی کتابی درباره تجددخواهی ایرانیان
به گزارش گلونی کتاب «هم شرقی، هم غربی» که شیرازه کتاب ما منتشر کرده است اثری است خواندنی و قابل‌تأمل که به بررسی تاریخ روشنفکری و شکل‌گیری مدرنیته در ایران می‌پردازد. نویسنده در این کتاب تلاش می‌کند تصویری پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از مسیر تجدد ایرانی ارائه دهد و برخلاف روایت‌های ساده‌انگارانه، نشان دهد که مدرنیته در ایران صرفاً محصول تأثیرپذیری از اروپای غربی نبوده است.
یکی از ایده‌های اصلی کتاب هم شرقی هم غربی این است که تجدد ایرانی هم‌زمان از دو سو تغذیه شده: از یک‌سو از غرب، به‌ویژه از تحولات فکری و سیاسی کشورهایی مانند انگلستان و فرانسه، و از سوی دیگر از شرق، به‌خصوص از طریق روسیه تزاری و بعد بلشویک، امپراتوری عثمانی و حتی منطقه قفقاز. نویسنده حتی در مواردی نقش این همسایگان شرقی و منطقه‌ای را در انتقال ایده‌های مدرن به ایران پررنگ‌تر و مؤثرتر از اروپا می‌داند؛ نکته‌ای که زاویه دید تازه‌ای به تاریخ روشنفکری ایران می‌بخشد.
از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب، بررسی و نقد چهره‌های مهم روشنفکری ایران است. نویسنده با نگاهی تحلیلی به سراغ افرادی چون جلال آل‌احمد، محمدعلی فروغی، خلیل ملکی، احمد کسروی، بیژن جزنی، حسن تقی‌زاده، احمد فردید و… می‌رود و تلاش می‌کند جایگاه فکری و تأثیر آن‌ها را در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی زمانه‌شان بازخوانی کند. این بخش‌ها نه‌تنها برای شناخت این شخصیت‌ها مفید است، بلکه به فهم اختلافات فکری و مسیرهای متنوع تجددخواهی و البته مبارزه با آن در ایران کمک می‌کند.
هم شرقی هم غربی
در این میان، کتاب توجه ویژه‌ای نیز به نقش علی شریعتی دارد و او را یکی از چهره‌های کلیدی در شکل‌گیری جنبش‌های فکری و اجتماعی دهه پنجاه معرفی می‌کند. همان‌طور که در بسیاری از آثار مرتبط با آن دوره دیده می‌شود، شریعتی حضوری محوری در تحلیل فضای فکری پیش از انقلاب دارد و این کتاب نیز از این قاعده مستثنا نیست.
در مجموع، «هم شرقی هم غربی» اثری مهم و تأمل‌برانگیز است که با نگاهی متفاوت به تاریخ روشنفکری ایران، خواننده را دعوت می‌کند تا درباره ریشه‌ها و مسیرهای شکل‌گیری مدرنیته در ایران بازاندیشی کند. این کتاب به‌ویژه برای کسانی که به تاریخ اندیشه، تحولات اجتماعی و نسبت ایران با جهان مدرن علاقه دارند، بسیار ارزشمند و خواندنی است.
پایان پیام