10 اردیبهشت روز خلیج فارس و پاسداری از هویت ایرانی این پهنه آبی
به گزارش گلونی، دکتر احمد اقتداری (۱۳۰۴-۱۳۹۸) که به حق لقب «پدر مطالعات خلیج فارس» را به خود اختصاص دادهاند، عمر پربار خود را وقف تحقیق و نگارش در زمینههای مختلف ایرانشناسی، بهویژه تاریخ، جغرافیا و فرهنگ مناطق جنوبی ایران و خلیج فارس نمودند. عشق و علاقه وافر ایشان به این منطقه از سرزمین مادری، در تمام آثار و پژوهشهایشان مشهود است.
تلاشهای دکتر اقتداری برای نگارش تاریخ خلیج فارس، تلاشی خستگیناپذیر و مبتنی بر پژوهشهای میدانی گسترده و بررسی اسناد و منابع تاریخی متعدد بود. ایشان با پیمودن سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان با پای پیاده، به جمعآوری اطلاعات دست اول و مشاهده دقیق آثار و بقایای تاریخی پرداختند. این رویکرد میدانی و جامع، به تحقیقات ایشان عمق و اصالت خاصی بخشید.
برخی از مهمترین جنبههای تلاشهای دکتر اقتداری در نگارش تاریخ خلیج فارس عبارتاند از:
• تأکید بر هویت تاریخی و ایرانی خلیج فارس: دکتر اقتداری در آثار خود، با استناد به منابع معتبر تاریخی و نقشههای کهن، همواره بر نام اصیل و تاریخی «خلیج فارس» تأکید ورزیده و به مقابله با تحریفات و نامگذاریهای جعلی پرداختهاند.
• بررسی جامع تاریخ خلیج فارس از دوران باستان تا معاصر: کتاب ارزشمند «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» یکی از مهمترین آثار ایشان در این زمینه است که به بررسی تاریخ این منطقه از دوران هخامنشیان تا تحولات معاصر میپردازد و جایزه ویژه یونسکو در ایران را نیز به خود اختصاص داده است.
• معرفی آثار و شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس: کتاب «آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان» حاصل پژوهشهای میدانی ایشان است و به معرفی و مستندسازی آثار تاریخی و فرهنگی این مناطق میپردازد.
• بررسی روابط تاریخی ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس: دکتر اقتداری در آثار خود به بررسی روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران با کشورهای همسایه در طول تاریخ پرداخته و زمینههای مشترک و پیوندهای عمیق میان این ملتها را آشکار ساختهاند. کتاب «تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر و روابط آنها با ایران» نمونهای از این تلاشهاست.
• تصحیح و انتشار آثار مورخان و جغرافیدانان محلی: دکتر اقتداری با تلاش فراوان، آثار نویسندگان و پژوهشگران محلی مناطق جنوب ایران را که به تاریخ و فرهنگ خلیج فارس پرداخته بودند، تصحیح و منتشر نمودند. معرفی شخصیت و آثار محمدعلی سدیدالسلطنه بندرعباسی از جمله این اقدامات ارزشمند است.
• کتابخانه خلیج فارس؛ گنجینهای یادگار از استاد اقتداری: احمد اقتداری در سال ۱۳۸۷ حدود پنج هزار نسخه از کتابها، اسناد و تصاویری را که طی سالیان جمعآوری کرده بود، به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اهدا کرد. این کتابخانه هماکنون با نام «کتابخانه خلیج فارس» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی قرار دارد.
این مجموعه ۲۱۵۶ عنوان کتاب و ۷۶ عنوان مجله را دربر دارد که کتابهایی در موضوعات ادبیات و تاریخ و نیز دوره کاملی از مجلات «آینده»، «یغما»، «راه و بار» و «فرهنگ ایرانزمین» را شامل میشود.
اقتداری استفاده از این کتابها را برای همگان مجاز دانسته و آن را منوط به نظارت آن مرکز کرده است. به عقیده سید صادق سجادی، ارزشمندتر از کتابها و مقالات موجود در این کتابخانه که اقتداری طی حدود ۸۰ سال گردآورده بود، عکسهایی است که او از جوامع، مساجد، خانهها، رودها و غیره برداشته است. اهمیت این عکسها نیز به آن است که اکنون بسیاری از سوژههای آنها از بین رفتهاند و دیگر اثری از آنها باقی نمانده است.
10 اردیبهشت روز خلیج فارس
تلاشهای بیوقفه دکتر احمد اقتداری در طول عمر پربارشان، نقش بسزایی در حفظ و مستندسازی تاریخ و فرهنگ غنی خلیج فارس ایفا نموده است. آثار ایشان به عنوان منابع ارزشمند و ماندگار، همواره مورد استفاده پژوهشگران و علاقهمندان به تاریخ این منطقه خواهد بود.
10 اردیبهشت روز خلیج فارس بر همه کسانی که از هویت و نام این پهنه آبی پاسداری کردهاند، خجسته باد. یاد و خاطره دکتر احمد اقتداری، این دانشمند فرهیخته و پاسدار راستین فرهنگ و تاریخ خلیج فارس، گرامی و ماندگار باد.
پایان پیام
نویسنده: مصیب شیرانی