انرژی زمینگرمایی، انرژی از اعماق زمین که برق جهان را متحول میکند
به گزارش گلونی، در حالی که جهان برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و مهار بحران تغییرات اقلیمی به دنبال منابع پایدار انرژی است، «انرژی زمینگرمایی» بار دیگر به یکی از جذابترین گزینههای قرن ۲۱ تبدیل شده است؛ منبعی که برخلاف انرژی خورشیدی و بادی، وابسته به شرایط آبوهوایی نیست و میتواند به صورت شبانهروزی برق تولید کند.
انرژی زمینگرمایی از حرارت عظیم ذخیرهشده در لایههای داخلی زمین به دست میآید. این حرارت یا از طریق مخازن طبیعی آب داغ و بخار استخراج میشود یا با فناوریهای جدید، از دل سنگهای داغ و خشک در اعماق زمین بیرون کشیده میشود. کارشناسان میگویند پیشرفتهای اخیر در فناوری حفاری، بهویژه فناوریهای اقتباسشده از صنعت نفت و گاز، باعث شده این منبع قدیمی وارد مرحلهای تازه از توسعه شود. بر اساس برآوردهای بینالمللی، ظرفیت نصبشده برق زمینگرمایی جهان تا پایان ۲۰۲۵ به حدود ۱۷ گیگاوات رسیده، اما این تنها بخش کوچکی از پتانسیل واقعی آن است.
آژانس بینالمللی انرژی تخمین میزند ظرفیت فنی قابل استخراج زمینگرمایی در جهان به صدها تراوات میرسد؛ رقمی چندین برابر کل مصرف فعلی برق بشر. مزیت اصلی این انرژی، پایداری بالای آن است. ضریب ظرفیت نیروگاههای زمینگرمایی بین ۷۰ تا ۹۰ درصد برآورد میشود؛ در حالی که این رقم برای انرژی خورشیدی حدود ۲۰ درصد و برای باد نزدیک به ۳۵ درصد است. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان زمینگرمایی را یکی از بهترین گزینهها برای تأمین «برق پایه» شبکههای آینده میدانند.
در سالهای اخیر، فناوری «سیستمهای زمینگرمایی پیشرفته» یا EGS توجه زیادی را جلب کرده است. این فناوری امکان تولید انرژی را حتی در مناطقی که فاقد منابع طبیعی آب گرم هستند فراهم میکند. شرکتهای نوآور آمریکایی و اروپایی اکنون در حال توسعه پروژههایی هستند که میتواند زمینگرمایی را از یک منبع محدود جغرافیایی به انرژی قابلاستفاده در مقیاس جهانی تبدیل کند.
همزمان، استخراج لیتیوم از شورابههای زمینگرمایی نیز به یک فرصت اقتصادی تازه بدل شده است؛ موضوعی که میتواند نقش مهمی در زنجیره تأمین باتری خودروهای برقی ایفا کند. با وجود هزینه بالای حفاری و ریسکهای زمینشناختی، بسیاری از تحلیلگران معتقدند انرژی زمینگرمایی در دهههای آینده به یکی از ستونهای اصلی اقتصاد کمکربن جهان تبدیل خواهد شد؛ انرژیای که شاید پاسخ بخشی از بحران جهانی برق و اقلیم، در اعماق زمین پنهان کرده باشد.
با این حال، توسعه گسترده انرژی زمینگرمایی بدون چالش نیست. مهمترین مانع، هزینه بسیار بالای حفاری و اکتشاف در اعماق زمین است؛ پروژههایی که گاهی میلیاردها دلار سرمایه اولیه نیاز دارند و ممکن است پس از حفاری، به منبعی با دمای یا فشار کافی دست پیدا نکنند.
همین ریسک بالا باعث شده بسیاری از سرمایهگذاران خصوصی با احتیاط وارد این حوزه شوند. علاوه بر این، منابع زمینگرمایی با دمای بالا عمدتاً در نزدیکی مرز صفحات تکتونیکی و مناطق آتشفشانی قرار دارند و همین مسئله توسعه این فناوری را در برخی کشورها محدود میکند. از سوی دیگر، کارشناسان درباره برخی خطرات محیط زیستی و زمینشناختی نیز هشدار میدهند.
در پروژههای پیشرفته زمینگرمایی، تزریق آب به لایههای عمیق زمین ممکن است در صورت مدیریت نادرست، لرزههای خفیف یا «زمینلرزه القایی» ایجاد کند؛ موضوعی که در چند پروژه اروپایی و آمریکایی سابقه داشته است. همچنین در برخی میدانهای زمینگرمایی، احتمال نشت گازهایی مانند سولفید هیدروژن یا آلودگی منابع آب زیرزمینی مطرح شده، هرچند نیروگاههای مدرن با سیستمهای بسته توانستهاند بخش زیادی از این نگرانیها را کاهش دهند.
پایان پیام
نویسنده: مریم قرهگزلو