آتشسوزی میانکاله؛ از مهار حریق تا بازطراحی مدیریت بحران
به گزارش گلونی آتشسوزی میانکاله بار دیگر اهمیت آمادگی و هماهنگی در مدیریت بحرانهای محیط زیستی را برجسته کرد. در پی آتشسوزیهای اخیر در ذخیرهگاه زیستکره و پناهگاه حیاتوحش میانکاله، دومین نشست نظام فرماندهی حادثه (ICS) با هدف آسیبشناسی عملکردها، بررسی چالشهای عملیاتی و تبدیل تجربههای میدانی به راهکارهای اجرایی برگزار شد.
این نشست نشان داد که مدیریت بحران در عرصههای طبیعی تنها به مهار آتش محدود نمیشود و تداوم حفاظت، به ارزیابی پس از حادثه، اصلاح ساختارها و تقویت آمادگی برای واکنش سریع نیاز دارد.
در این میان، سرعت واکنش، نحوه استقرار نیروها، دسترسی به تجهیزات، ارتباط میان واحدهای عملیاتی و پشتیبانی لجستیکی، همگی میتوانند در میزان خسارت واردشده به یک زیستبوم حساس تعیینکننده باشند.
بر همین اساس، دومین نشست نظام فرماندهی حادثه (ICS) با حضور محمدرضا کنعانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، و تیمهای عملیاتی برگزار شد تا عملکرد این نظام در جریان حریقهای اخیر مورد بررسی قرار گیرد و نقاط قوت و ضعف آن از منظر واقعیتهای میدانی شناسایی شود.
پایان عملیات، پایان مدیریت بحران نیست
محمدرضا کنعانی در این نشست با تأکید بر اینکه «پس از هر حادثه، پایان عملیات نباید پایان کار باشد»، رویکرد اصلی نشست را ارزیابی ساختاری عنوان کرد.
او با بیان اینکه هدف از این ارزیابی، بررسی عملکرد افراد نیست، گفت: «میخواهیم بدانیم سیستم فرماندهی در کدام بخشها دقیق عمل کرده، در چه نقاطی با تأخیر یا محدودیت مواجه بوده و برای ارتقای سرعت، ایمنی و اثربخشی، چه اقداماتی باید اصلاح شود.»
این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که در مدیریت بحران، تجربه هر حادثه میتواند به سرمایهای برای مواجهه با بحران بعدی تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه نقاط ضعف و کاستیهای عملیات بدون ملاحظات فردی و با نگاهی ساختاری مورد بررسی قرار گیرد.
تبدیل تجربههای میدانی به برنامه عملیاتی
آتشسوزی میانکاله مجموعهای از تجربههای عملیاتی را در اختیار نیروهای حاضر در میدان قرار داده است؛ تجربههایی که میتواند در صورت ثبت، تحلیل و تبدیل شدن به دستورالعملهای مشخص، آمادگی مجموعه را برای حوادث آینده افزایش دهد.
کنعانی نیز با اشاره به اهمیت این تجربهها تأکید کرد که نتایج بهدستآمده باید به اصلاح برنامههای عملیاتی، شفافسازی مسئولیتها، تقویت پشتیبانی لجستیکی و افزایش هماهنگی میان واحدهای مختلف منجر شود.
به گفته او، «نظام فرماندهی حادثه زمانی اثربخش است که پس از هر عملیات بازبینی و بر اساس واقعیت میدان ارتقا یابد؛ ارزیابی پس از عملیات، بخشی از خودِ مدیریت حادثه است، نه اقدامی جدا از آن».
این نگاه میتواند به شکلگیری چرخهای از «عملیات، ارزیابی، اصلاح و آمادگی مجدد» منجر شود؛ چرخهای که برای مدیریت حریق در مناطق طبیعی و بهویژه زیستبومهای حساس، اهمیت زیادی دارد.
تجهیزات و ارتباطات؛ حلقههای مهم واکنش سریع
در ادامه نشست، ظرفیت تجهیزات و ماشینآلات مورد نیاز برای مقابله با آتش، نحوه و الگوی توزیع نیروها، وضعیت ارتباطات میدانی و الزامات کاهش زمان واکنش در حوادث احتمالی آینده مورد بررسی قرار گرفت.
در تجربه آتشسوزی میانکاله نیز وجود تجهیزات مناسب بهتنهایی نمیتواند تضمینکننده موفقیت یک عملیات باشد. نحوه استقرار تجهیزات، دسترسی به نقاط حادثه، آمادگی نیروها و ارتباط مؤثر میان فرماندهی و تیمهای حاضر در میدان نیز از عوامل تعیینکننده در اثربخشی عملیات به شمار میروند.
از این منظر، شناسایی نقاط ضعف در زنجیره فرماندهی و ارتباطات میتواند یکی از مهمترین دستاوردهای ارزیابی حوادث اخیر باشد؛ چراکه هر دقیقه کاهش در زمان واکنش، در شرایط گسترش سریع حریق میتواند از افزایش سطح خسارت جلوگیری کند.
میانکاله؛ زیستبومی که نیازمند حفاظت بلندمدت است
میانکاله به دلیل ارزشهای اکولوژیک و اهمیت بینالمللی خود، یکی از زیستبومهای حساس کشور محسوب میشود و هرگونه آسیب به آن میتواند پیامدهایی فراتر از محدوده یک حادثه داشته باشد.
از همین رو، حفاظت از میانکاله نیازمند رویکردی است که مدیریت بحران را در کنار حفاظت پیشگیرانه، پایش مستمر، آمادگی نیروها و برنامهریزی بلندمدت قرار دهد. در چنین رویکردی، مهار آتش آخرین حلقه زنجیره حفاظت است و بخش مهمی از اقدامات باید پیش از وقوع حادثه انجام شود.
بر اساس نتایج این نشست، بازنگری و تکمیل برنامههای عملیاتی با رویکرد توسعه پایدار و حفاظت بلندمدت از سرمایههای طبیعی در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که میتواند به تقویت آمادگی دستگاههای مسئول و کاهش آسیبپذیری این زیستبوم در برابر حوادث آینده کمک کند.
آتشسوزی میانکاله؛ ضرورتی برای واکنش سریع
کارشناسان محیط زیست بر این باورند که حفاظت پایدار از عرصههایی مانند میانکاله، بدون ایجاد نظامهای کارآمد واکنش سریع و استفاده از درسآموختههای هر بحران امکانپذیر نیست. تجربه آتشسوزی میانکاله میتواند فرصتی برای شناسایی کاستیها و بازطراحی سازوکارهایی باشد که در زمان وقوع حادثه باید بدون اتلاف وقت وارد عمل شوند.
تقویت این زیرساختها علاوه بر کاهش خسارتهای ناشی از آتشسوزی، میتواند به افزایش تابآوری زیستبوم و حفظ ظرفیتهای طبیعی و گردشگری منطقه نیز کمک کند. میانکاله برای ادامه حیات خود به مدیریتی نیاز دارد که حفاظت از طبیعت، مدیریت بحران و بهرهبرداری مسئولانه را در یک چارچوب واحد ببیند.
در نهایت، مهمترین پیام دومین نشست نظام فرماندهی حادثه در میانکاله این است که هر آتشسوزی، صرفاً یک حادثه پایانیافته نیست؛ بلکه فرصتی برای یادگیری، اصلاح و آمادهتر شدن برای بحران بعدی است. اگر تجربههای بهدستآمده از میدان به تغییر در تجهیزات، آموزش، ارتباطات، تقسیم مسئولیتها و برنامههای واکنش سریع منجر شود، میتوان امیدوار بود که مدیریت بحران در این زیستبوم حساس، از واکنش پس از حادثه به سمت پیشگیری و آمادگی پایدار حرکت کند.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: باغ وحش انزلی چگونه پیش از مجوز محیط زیست به حیوانات رسید؟