خشم یخچال‌های هیمالیا؛ تغییرات اقلیمی چگونه مرز نپال و تبت را به گل‌ولای کشاند؟
به گزارش گلونی، فروریختن بخشی از یک یخچال طبیعی در رشته‌کوه هیمالیا، موجی سهمگین از سیلاب و گل‌ولای را به مناطق مسکونی مرزی میان نپال و تبت سرازیر کرد؛ حادثه‌ای فاجعه‌بار که بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده، دست‌کم ۲۷۳ کشته و ۱۳۸۴ مفقود بر جای گذاشته است.
بر اساس آمار مقامات محلی، این فاجعه در خاک نپال دست‌کم ۲۷۰ قربانی گرفته و سرنوشت ۸۲۶ نفر همچنان نامعلوم است. در منطقه خودمختار تبت در خاک چین نیز کشته شدن سه نفر و ناپدید شدن ۵۵۸ تن دیگر تأیید شده است. با وجود گذشت ساعاتی از وقوع حادثه، تیم‌های امداد و نجات همچنان در شرایطی دشوار به جست‌وجوی بازماندگان ادامه می‌دهند.
تخریب زیرساخت‌ها و دشواری عملیات امداد
رشته‌کوه هیمالیا میزبان برخی از بلندترین قله‌ها و حساس‌ترین یخچال‌های طبیعی جهان است؛ جغرافیایی کوهستانی با دامنه‌های پرشیب و دره‌های عمیق که در برابر رانش زمین و سیلاب‌های ناگهانی آسیب‌پذیری بالایی دارد.
به گفته مقامات نپال، شدت جریان آب ده‌ها دستگاه پل را به‌طور کامل ویران کرده و نزدیک به ۴۰ کیلومتر از مسیرهای مواصلاتی را از بین برده است؛ شرایطی که دسترسی امدادگران و ماشین‌آلات سنگین به کانون حادثه را با چالش جدی مواجه کرده است.
«بیشال کومار بانداری»، رئیس جمعیت صلیب سرخ نپال، با اشاره به شرایط بحرانی منطقه اعلام کرد: «تمرکز اصلی نیروها اکنون از مرحله نجات به عملیات گسترده امدادرسانی و توزیع اقلام ضروری میان آسیب‌دیدگان تغییر کرده است.»
او همچنین از آوارگی و تخلیه اجباری حدود ۱۲۰۰ نفر از ساکنان دست‌کم سه روستای آسیب‌دیده خبر داد.
انباشت ۱.۵ متری گل‌ولای در مرز تبت
در آن سوی مرز و در منطقه تبت، رانش شدید گل‌ولای در نزدیکی گذرگاه مرزی «جی‌رونگ» (Gyirong Port) بحران‌آفرین شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که لایه‌ای سنگین از رسوبات و گل با ارتفاع میانگین بیش از ۱.۵ متر این منطقه را پوشانده و تمامی راه‌های منتهی به این گذرگاه استراتژیک را مسدود کرده است.
کارشناسان هشدار می‌دهند با تداوم ناپایداری‌های جوی و بارش باران، احتمال وقوع زمین‌لغزش و ریزش‌های ثانویه افزایش می‌یابد؛ موضوعی که عملیات امداد و بازگشایی مسیرها را دشوارتر می‌کند.
گردشگران خارجی در میان مفقودان
بخش قابل توجهی از مفقودان این حادثه را گردشگران و اتباع غیربومی تشکیل می‌دهند. بنا بر اعلام هیئت گردشگری نپال، ۵۱۷ نفر از مفقودان در این کشور تبعه خارجی هستند؛ آماری که شامل ۱۷۸ شهروند هندی، بیش از ۶۰ تبعه آمریکا و ده‌ها گردشگر از ۳۰ کشور دیگر، از جمله بریتانیا، اوکراین، ژاپن و آفریقای جنوبی می‌شود.
شواهد نشان می‌دهد بخشی از این افراد در قالب کاروان‌های زیارتی در مسیر کوه مقدس «کایلاش» در تبت بوده‌اند؛ کوهی که برای پیروان ادیان هندو، بودایی و جین جایگاهی مقدس دارد.
هشدار درباره ناپایداری یخچال‌های هیمالیا
پژوهشگران و کارشناسان علوم زمین تأکید می‌کنند که چنین فجایعی معمولاً حاصل یک عامل منفرد نیستند و مجموعه‌ای از عوامل جوی، زمین‌شناختی و اقلیمی می‌توانند در وقوع آنها نقش داشته باشند.
افزایش دمای جهانی و پس‌روی یخچال‌های هیمالیا می‌تواند ساختار دامنه‌های یخی و کوهستانی را ناپایدارتر کند و خطر وقوع سیلاب‌های ناگهانی، رانش زمین و ریزش‌های یخی را افزایش دهد. پیامد این تغییرات تنها به طبیعت محدود نمی‌شود و جوامع محلی، زیرساخت‌های حیاتی و امنیت منابع آب را نیز در معرض تهدید قرار می‌دهد.
این منطقه سال گذشته نیز شاهد سیلاب‌های ناگهانی و مرگباری بود که علاوه بر جان باختن ۹ نفر، آسیب‌های شدیدی به پل ارتباطی و مرزی نپال و چین وارد کرد؛ رخدادی که بار دیگر آسیب‌پذیری مناطق کوهستانی هیمالیا در برابر رخدادهای حدی آب‌وهوایی را نشان داد.
تغییرات اقلیمی شاید در یک حادثه منفرد تنها عامل نباشد، اما افزایش دما، عقب‌نشینی یخچال‌ها و تغییر الگوی بارش می‌تواند زمینه را برای زنجیره‌ای از مخاطرات در یکی از حساس‌ترین مناطق کوهستانی جهان فراهم کند؛ زنجیره‌ای که این بار مرز نپال و تبت را در میان آب، یخ و گل‌ولای گرفتار کرد.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: پدیده ال‌نینو ۲۰۲۶؛ پیشینه، اثرات بر ایران و چارچوب سیاستی در شرایط مخاطره مرکب