روایتگری در گردشگری؛ وقتی هر مکان قصهای برای گفتن دارد
به گزارش گلونی، هر فضای تاریخی فقط مجموعهای از دیوارها، اتاقها و تزئینات معماری نیست؛ پشت هر بنا داستانی از آدمها، اتفاقها و شیوه زندگی نسلهای گذشته قرار دارد. به همین دلیل، روایتگری در گردشگری میتواند تجربه بازدید از یک مکان را از دیدن یک بنا فراتر ببرد و گردشگر را با قصه و هویت آن فضا همراه کند.
اکبر رضوانیان، مدیر بومگردی خانه نقلی کاشان، با تأکید بر اهمیت روایتگری در گردشگری بیان کرد: «تمامی فضاهای تاریخی، خانههای روستایی، خانههای تاریخی، کاخها و مساجد ایران دارای داستانهایی هستند که نتیجه وقایعی است که نیاکان ما در طول تاریخ رقم زدهاند؛ بنابراین باید روایتگری را به یکی از ارکان اصلی گردشگری تبدیل کنیم.»
رضوانیان با اشاره به کتاب «خانهای در گذر» نوشته زهره استادی که بر اساس نزدیک به ۲۰ سال تجربه او در حوزه گردشگری و احیای خانههای تاریخی تألیف شده است، گفت: «این کتاب نتیجه سالها تجربه است و میتواند برای افرادی که در آینده قصد ورود به حوزه گردشگری، اقامتگاههای بومگردی و احیای خانههای تاریخی دارند، راهنمایی ارزشمند باشد.»
او در خصوص ورود روایتگری به حوزه اقامتگاههای تاریخی و بومگردی افزود: «تمامی فضاهای ما داستانهایی دارند. بافتهای تاریخی، خانههای روستایی، خانههای تاریخی، کاخها و مساجد، هرکدام روایت و داستانی دارند که باید برای مخاطب بازگو شود.»
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی ادامه داد: «من از سال ۱۳۸۶ به این موضوع فکر میکردم که چگونه تجربیات خود را بنویسم. در ابتدا تصور میکردم باید خاطره بنویسم، سپس به گزارشنویسی و سفرنامهنویسی فکر کردم، اما در نهایت احساس کردم قصه جذابتر است؛ زیرا هرکدام از این فضاها یک خط روایی دارند. هر خانه تاریخی یک داستان دارد.»
رضوانیان گفت: «خانه نقلی، خانه رضوانیان، گذر و خانه دوست، هرکدام داستانی دارند. وقتی روایت را از ابتدا دنبال میکنید، علاوه بر اینکه با روند احیای فضاها آشنا میشوید، این تجربه را در قالب داستان و روایت حس میکنید و همین موضوع میتواند ارتباط مخاطب با مکان را عمیقتر کند.»
او با اشاره به برگزاری یک رویداد قصهخوانی در خانه تاریخی نقلی افزود: «پنجشنبه ۱۹ شهریورماه، با حضور آرش و امیدرضا کاظمی و قصهخوانی زهره استادی، رویدادی خوب در حیاط خانه برگزار شد. این رویداد کوچک بود، اما بازخورد بسیار مثبتی داشت و نشان داد که رویدادها میتوانند به فضاهای تاریخی انرژی و زندگی ببخشند.»
رضوانیان تأکید کرد: «رویدادها یکی از موضوعاتی هستند که میتوانند موجب تحول در گردشگری داخلی و خارجی شوند، اما متأسفانه برگزاری یک رویداد با موانع و مجوزهای متعددی مواجه است. حتی با وجود دریافت مجوز مؤسسه فرهنگی هنری، برای برگزاری هر رویداد باید جزئیات مختلف برنامه، سخنرانان، موضوع سخنرانیها و حتی جزئیات موسیقی و تعداد نوازندگان اعلام و مجوزهای لازم دریافت شود.»
او ادامه داد: «با وجود همه این دشواریها، باید تلاش کنیم رویدادهای کوچک در فضاهای تاریخی برگزار شوند. همان رویداد قصهخوانی که در خانه نقلی برگزار شد، اتفاق کوچکی بود، اما بازتاب خوبی داشت و به خود من انرژی داد، مخاطب را تحت تأثیر قرار داد و حتی فعالان حوزه گردشگری حاضر در برنامه این انرژی را دریافت کردند.»
رضوانیان گفت: «این همان اتفاقی است که در صنایع خلاق نیز دنبال میکنیم؛ یعنی باید کالبد را زنده نگه داریم و در کنار آن، محتوا را نیز با رویداد به فضا بیاوریم. کالبد، محتوا و رویداد در کنار یکدیگر میتوانند حیات یک فضای تاریخی را حفظ کنند.»
او افزود: «نباید همه آنچه را در گردشگری داریم فقط در قالب اتاق مهمان و اقامت تعریف کنیم. گردشگری میتواند مجموعهای از تجربهها باشد و روایتگری و رویداد میتوانند بخشی از این تجربه را شکل دهند.»
دشواری سفر و ضرورت تقویت گردشگری داخلی
رضوانیان با اشاره به شرایط اقتصادی موجود و دشواری سفر برای بسیاری از خانوادهها اظهار کرد: «امروز اقتصاد مردم در شرایطی قرار دارد که بسیاری از خانوارها ابتدا باید هزینههای خوراک، مسکن، بهداشت، آموزش و پوشاک را تأمین کنند و در چنین شرایطی قرار دادن سفر در سبد خانوار دشوارتر شده است.»
او افزود: «در این وضعیت باید به دنبال مدلهایی باشیم که گردشگری داخلی بتواند همچنان ادامه پیدا کند و مردم بتوانند از ظرفیتهای گردشگری کشور استفاده کنند. حتی اگر گردشگری داخلی شکل بگیرد، هدف فقط این نیست که مسافر وارد اقامتگاه شود و شب را در آنجا بگذراند؛ باید چرخه اقتصاد گردشگری نیز فعال شود.»
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی ادامه داد: «گردشگر باید از اقامتگاه استفاده کند، در رستوران غذا بخورد، محصولات محلی خریداری کند، بناهای تاریخی را ببیند و برای بازدید از جاذبهها بلیت تهیه کند. در واقع باید همه اجزای زنجیره گردشگری فعال شود تا درآمد گردشگری در جامعه محلی گردش کند.»
رضوانیان با اشاره به کاهش ورود گردشگران خارجی گفت: «در شرایطی که گردشگر خارجی نداریم و محدودیتهای مختلفی نیز وجود دارد، بخشی از افرادی که امکان سفر دارند، به کشورهای اطراف مانند ازبکستان، تاجیکستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان سفر میکنند و اقتصاد گردشگری این کشورها از همین تقاضای سفر بهره میبرد.»
روایتگری در گردشگری؛ فراتر از یک اقامت
رضوانیان درباره میزان توجه اقامتگاههای بومگردی به روایتگری نیز گفت: «تعدادی از بهرهبرداران وقتی مهمان وارد اقامتگاهشان میشود، داستان خانه و اتفاقاتی را که در آن رخ داده برای او تعریف میکنند، اما اگر این روایت مکتوب شود و به شکل یک کتاب یا دفترچه در اتاق قرار گیرد، تجربه مهمان متفاوت خواهد شد.»
رضوانیان افزود: «تصور کنید مهمان شب وارد اتاق میشود و کتاب قصه همان خانه را میبیند. ممکن است چند داستان را بخواند و صبح هنگام صرف صبحانه بگوید که بخشی از قصههای خانه را خوانده است. این کار باعث میشود او با گذشته بنا و اتفاقاتی که در آن رخ داده، ارتباط بیشتری پیدا کند.»
او تأکید کرد: «همانطور که وقتی یک بهرهبردار پنل خورشیدی نصب میکند، دیگران نیز از این ایده استفاده میکنند، انتشار کتاب روایت یک خانه نیز میتواند به سایر بهرهبرداران منتقل شود. امیدوارم روزی برسد که همه اقامتگاههای بومگردی کشور برای خانه خود یک کتاب قصه داشته باشند.»
احیای بافت تاریخی کاشان با کمک بخش خصوصی
رضوانیان درباره تأثیر فعالیتهای بخش خصوصی بر احیای بافت تاریخی کاشان نیز گفت: «خانه نقلی امروز به یکی از نمونههای شاخص اقامتگاههای تاریخی تبدیل شده و احیای آن در کنار احیای گذر، باعث شده این حرکت به بخشهای دیگری از بافت نیز سرایت کند.»
او افزود: «وقتی یک گذر احیا میشود، گذرهای دیگر نیز میتوانند از آن تأثیر بگیرند و در نهایت یک تحول فرهنگی و اقتصادی در شهر ایجاد شود. این اتفاق در کاشان تا حد زیادی به دست مردم و بخش خصوصی شکل گرفته است.»
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی ادامه داد: «در دهه ۱۳۷۰ نیز با توجه به حضور یکی از وزیران کاشانی در دولت، تعدادی از خانههای تاریخی مانند خانه طباطباییها، خانه عباسیان و حمام سلطان امیراحمد احیا شدند و نگاهها از چند بنای شاخص مانند باغ فین و خانه بروجردیها به سمت معرفی جاذبههای بیشتر رفت.»
او گفت: «اما امروز تجربه اقامت در خانههای تاریخی، یکی از شاخصترین ظرفیتهای گردشگری کاشان است. نکته جالب این است که تقریباً هیچ دو خانهای در کاشان شبیه یکدیگر نیستند. معماری، مرمت، حس و حال اتاقها و حتی نحوه شکلگیری فضاها متفاوت است.»
رضوانیان افزود: «در بسیاری از شهرها ممکن است خانههای تاریخی شباهت زیادی به یکدیگر داشته باشند، اما در کاشان هر خانه هویت و ویژگی خاص خود را دارد. خانهها عناصر مشترکی مانند سرداب و گودالباغچه دارند، اما شکل کالبدی و نحوه استفاده از این عناصر در هر خانه متفاوت است.»
مردم؛ بخشی از روایت احیای کاشان
رضوانیان با اشاره به نقش مردم در شکلگیری جاذبههای تاریخی کاشان گفت: «بسیاری از جاذبههایی که امروز در کاشان میشناسیم، توسط مردم ساخته شدهاند. کاشان در طول تاریخ پایتخت سلسلههای مختلف نبوده، اما مردم این شهر بناها و فضاهایی ایجاد کردهاند که امروز به جاذبههای گردشگری تبدیل شدهاند.»
رضوانیان تصریح کرد: «امروز نیز احیای بافت تاریخی توسط مردم و بخش خصوصی ادامه دارد. حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ خانه در کاشان احیا شده و افراد مختلف، چه کاشانی و چه سرمایهگذاران غیربومی، در این زمینه فعالیت میکنند.»
او گفت: «از حضور سرمایهگذاران غیربومی در بافت تاریخی استقبال میکنیم. هرکسی که خانهای را احیا کند و در آن کارگاه، اقامتگاه، شببافی یا هر فعالیت دیگری راهاندازی کند که باعث شود یک فضای دلمرده دوباره زنده شود، باید مورد حمایت و تشویق قرار گیرد.»
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی تأکید کرد: «بخش خصوصی در احیای بافت تاریخی کاشان جلوتر از بخش دولتی حرکت کرده است و اگر مدیریت شهری و مدیران اقتصادی شهر، ظرفیت گردشگری را بیش از گذشته درک کنند، میتوان از این ظرفیت برای توسعه اقتصاد شهری استفاده کرد.»
کاشان و تجربه گردشگری آهسته
او در پایان گفت: «گردشگری کاشان باید به سمت «گردشگری آهسته» و تجربهمحور حرکت کند و تحقق این هدف نیازمند همراهی مدیریت شهری، توجه به بافت تاریخی و حمایت از فعالیتهای بخش خصوصی است. روایتگری، صنایع خلاق و رویدادها نیز میتوانند در کنار احیای کالبدی بناها، محتوای لازم برای زنده ماندن این بافتها را فراهم کنند.»
پایان پیام
بیشتر بخوانید: اقامتگاه بومگردی عمو قدرت؛ روایت مهماننوازی و فرهنگ روستایی گلپایگان