روز بدون خودرو؛ از تغییر رفتار تا تابآوری محیط زیست
به گزارش گلونی، شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در یادداشتی با عنوان «روز بدون خودرو؛ از تغییر رفتار تا تابآوری محیط زیست» بر ضرورت کاهش استفاده از خودروهای شخصی و توسعه حملونقل عمومی و پاک برای کاهش آلودگی هوا و حرکت به سوی شهرهای انسانمحور تأکید کرده است.
دستور ویژه رئیسجمهور مبنی بر اجرای طرح «یک روز بدون خودرو» و آغاز اجرای آن از دولت، پیامی روشن دارد: «دولت باید پیشگام اجرای سیاستهایی باشد که از مردم انتظار مشارکت و همراهی دارد.» بر اساس ابلاغیه اخیر سازمان امور اداری و استخدامی، دستگاههای اجرایی، ادارات و سازمانها میبایست تا پایان سال، استفاده از خودروی شخصی را دستکم در یک روز از هفته کاهش دهند و استفاده از حملونقل عمومی و شیوههای جایگزین رفتوآمد را در دستور کار قرار دهند.
تقارن زمانی این طرح با ۶ ماهه دوم سال که عموماً به دلیل وارونگی دما، در اغلب شهرهای بزرگ کشور با پدیده آلودگی هوا مواجهیم، از منظر محیط زیست قابل توجه است. در حال حاضر، یکی از مهمترین و اساسیترین رویکردها در کنار همه محورهایی که برای کاهش آلودگی هوا در شهرهای بزرگ مطرح است، کاهش وابستگی به خودروهای شخصی است.
شهرهای خودرومحور چگونه شکل گرفتند؟
در دهههای گذشته، خودرومحوری بهنحوی در شهرهای ما و از جمله در تهران گسترش یافته که فضاهای شهری بهعنوان مهمترین مراکز حضور و تعامل اجتماعیـفرهنگی شهروندان، به تسلط خودروهای شخصی درآمدهاند و در شهرهای ما دائماً پروژههایی به نام اتوبان، بزرگراه، پل و تقاطعهای همسطح و غیرهمسطح ایجاد شده تا با ساخت فضاهای بیشتر برای تردد و حضور اتومبیلهای شخصی، به غلبه هرچه بیشتر خودرو در شهر بینجامد. این تصور بهگونهای در اذهان ما جای گرفته که اصولاً تلقی ما از زندگی کلانشهری، تراکم و تکثر خودروهای شخصی بوده است.
تغییر در سبک سفرهای درونشهری از مهمترین الزاماتی است که میبایست برای بهبود کیفیت هوا، کاهش ترافیک و آلودگی صدا، کاهش بیماریهای ناشی از کمتحرکی و افزایش تعاملات انسانی در شهرهای بزرگ مورد توجه قرار گیرد. ارجحیت توسعه نگاه انسانمحور در شهرها، بهویژه هدفگذاری افزایش سهم حملونقل عمومی، شیوههای حملونقل پاک و حتی توسعه پیادهراهها، میتواند علاوه بر کاهش مصرف انرژی، نویدبخش کاهش روزهای ناسالم و خاکستری شهرهایمان در فصول سرد سال باشد.
توجه به شهرهای انسانمحور، گرچه در کشورهایی که جهان را به عصر اتومبیل کشاندهاند بیش از ۲ دهه قبل اتفاق افتاده و براساس آن، مناسبت «روز جهانی بدون خودرو» و کمپینهای مبتنی بر حملونقل پاک شکل گرفته است، ولی در کشور ما طی یک دهه گذشته با پویش «سهشنبههای بدون خودرو» بدواً از جانب کنشگران و فعالان محیط زیست آغاز شد و در مقاطعی هم با همراهی مدیران شهری، از جمله در تهران، همراه شد، ولی متأسفانه به حرکتی فراگیر و پایدار در دولت و جامعه تبدیل نشد.
یک روز بدون خودرو؛ آغاز یک تغییر فرهنگی
حال با اقتضائات شرایط پساجنگ، دستور بالاترین مقام اجرایی کشور درباره اجرای این طرح در دولت و پیشبینی سازوکارهای لازم برای گسترش آن، بیش از آنکه اقدامی نمادین باشد، بیانگر ضرورت و اهمیت استفاده کمتر از خودروهای شخصی در ادارات و سازمانهاست. طرحی که اجرای موفق آن نیازمند برنامهریزی دقیق، در نظر گرفتن همه جوانب و مختصات مأموریتهای سازمانی و دستگاهی و صدالبته توسعه زیرساختهای مورد نیاز برای تحقق این مهم است. همکاری درونسازمانی، تسهیل استفاده کارکنان از ناوگان حملونقل عمومی، احیا و ساماندهی سرویسهای ادارات، همپیمایی و پایش و پیگیری، زمینه اجرای مؤثرتر این طرح و کاهش استفاده از خودروهای شخصی را فراهم میکند.
روز بدون خودرو میتواند نقطه آغاز یک تجربه در فرهنگ سازمانی باشد؛ تجربهای که در صورت استمرار و رفع موانع اجرایی، ظرفیت تبدیلشدن به یک رفتار پایدار را خواهد داشت. آغاز این تجربه از جانب دولت میتواند مسیری برای توجه به موانع و زیرساختهای شهری برای تسری این فرهنگ به آحاد جامعه باشد. چرا که تغییر پایدار زمانی اتفاق میافتد که گزینههای جایگزین، در دسترس و قابل اتکا برای کاهش استفاده از خودروهای شخصی برای شهروندان فراهم شود.
امید که اجرای بهینه طرح روز بدون خودرو و پایداری اجرای آن در دستگاههای دولتی موجب شود هم برای مدیران شهری، توسعه زیرساختهای حملونقل پاک بیش از پیش ارجحیت یابد و هم شهروندان نیز با کاهش استفاده از خودروهای شخصی در تغییر سبک سفرهای شهری مشارکت نمایند. بدون تردید، شهر انسانمحور تابآورتر، سالمتر و به دور از اتلاف منابع و تخریب زیستبوم خواهد بود.
پایان پیام
یادداشتهای شینا انصاری را در گلونی دنبال کنید