آیا بانک مرکزی میتواند جلوی افزایش قیمت دلار را بگیرد؟
به گزارش گلونی، هر بار که قیمت دلار وارد مسیر صعودی میشود، یک سؤال مطرح میشود: آیا بانک مرکزی میتواند جلوی افزایش بیشتر قیمت ارز را بگیرد؟
پاسخ کوتاه این است که بانک مرکزی ابزارهایی برای اثرگذاری بر بازار ارز دارد؛ از مداخله در بازار و مدیریت عرضه و تقاضا گرفته تا سیاستهای پولی و تنظیم مقررات. اما میزان اثرگذاری این ابزارها به شرایط اقتصادی، منابع ارزی و مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی بستگی دارد.
به بیان ساده، بانک مرکزی میتواند در مقاطعی بر روند بازار ارز اثر بگذارد و از شدت برخی جهشها کم کند، اما کنترل پایدار نرخ ارز فقط با عرضه دلار در بازار امکانپذیر نیست.
افزایش عرضه ارز؛ یکی از ابزارهای بانک مرکزی
وقتی تقاضا برای ارز از عرضه آن بیشتر شود، فشار افزایشی بر قیمت شکل میگیرد. یکی از ابزارهای بانک مرکزی در چنین شرایطی، عرضه ارز در بازار و استفاده از ذخایر ارزی برای کاهش فشارهای کوتاهمدت است.
مداخله ارزی در برخی شرایط میتواند به کاهش نوسانات شدید بازار کمک کند، اما این ابزار هزینه و محدودیت دارد. منابع ارزی نامحدود نیست و استفاده مداوم از ذخایر برای دفاع از یک نرخ مشخص، در صورت تداوم عوامل ایجادکننده فشار، نمیتواند راهحلی دائمی باشد. صندوق بینالمللی پول نیز مداخله ارزی را ابزاری میداند که در شرایط خاص میتواند برای مقابله با شوکهای شدید ارزی و مالی مورد استفاده قرار گیرد، نه جایگزینی برای سیاستهای اقتصادی کلان.
مدیریت تقاضا در بازار ارز
بانک مرکزی علاوه بر عرضه، میتواند از طریق مقررات و سیاستهای ارزی بر سمت تقاضا نیز اثر بگذارد.
بخشی از تقاضای ارز مربوط به نیازهای واقعی اقتصاد مانند واردات و تجارت است و بخشی دیگر میتواند ناشی از رفتارهای احتیاطی یا سفتهبازانه باشد. هدایت تقاضای واقعی به بازارهای رسمی و تنظیم مقررات معاملات ارزی میتواند بر فشار واردشده به بازار غیررسمی اثر بگذارد.
البته میزان اثرگذاری این سیاستها نیز به شرایط اقتصادی و ساختار بازار ارز بستگی دارد.
سیاست پولی چه نقشی در قیمت دلار دارد؟
بازار ارز از وضعیت پولی و تورمی اقتصاد نیز تأثیر میگیرد.
وقتی تورم بالا باشد، بخشی از مردم و فعالان اقتصادی ممکن است برای حفظ ارزش داراییهای خود به سمت ارز، طلا یا سایر داراییها بروند. از سوی دیگر، رشد بالای نقدینگی نیز میتواند بر تورم و در نتیجه بر فشارهای بلندمدت بازار ارز اثر بگذارد.
بنابراین سیاست پولی و کنترل تورم، اگرچه معمولاً اثر فوری بر قیمت دلار ندارد، میتواند در میانمدت و بلندمدت بر عوامل مؤثر بر نرخ ارز اثر بگذارد.
در مورد اقتصاد ایران نیز مطالعات اقتصادی رابطه میان کاهش ارزش ریال و افزایش سطح قیمتها را نشان دادهاند و همزمان عواملی مانند محدودیتهای خارجی و دسترسی به ارز را در وضعیت بازار ارز مؤثر دانستهاند.
انتظارات هم در بازار ارز اثرگذار است
قیمت ارز فقط به میزان عرضه و تقاضای فعلی وابسته نیست. انتظار فعالان اقتصادی درباره آینده قیمت دلار نیز میتواند بر رفتار آنها اثر بگذارد.
اگر انتظار افزایش قیمت شکل بگیرد، بخشی از تقاضا ممکن است زودتر وارد بازار شود و همین مسئله فشار بیشتری بر قیمت وارد کند. به همین دلیل، شفافیت و قابل پیشبینی بودن سیاستهای ارزی و پولی میتواند در مدیریت انتظارات اهمیت داشته باشد.
درآمدهای ارزی چقدر مهم است؟
توان بانک مرکزی برای مداخله در بازار ارز به میزان دسترسی کشور به منابع ارزی نیز وابسته است.
درآمدهای صادراتی، امکان انتقال ارز، دسترسی به منابع خارجی و تعهدات ارزی کشور، همگی میتوانند بر ظرفیت مداخله بانک مرکزی اثر بگذارند.
بنابراین نمیتوان صرفاً با اشاره به اختیار بانک مرکزی نتیجه گرفت که این نهاد میتواند هر نرخ مشخصی را برای مدت نامحدود حفظ کند.
آیا بانک مرکزی میتواند جلوی افزایش دلار را بگیرد؟
بانک مرکزی میتواند با استفاده از ابزارهای ارزی و پولی، در مقاطعی بر بازار ارز اثر بگذارد و از شدت برخی افزایشهای ناگهانی کم کند. اما تثبیت پایدار نرخ ارز به مجموعهای از شرایط اقتصادی و سیاستهای کلان وابسته است.
به همین دلیل، پاسخ به این سؤال که آیا بانک مرکزی میتواند قیمت دلار را در یک رقم مشخص نگه دارد، بدون توجه به وضعیت منابع ارزی، تورم، نقدینگی، سیاست مالی و شرایط خارجی اقتصاد، پاسخ سادهای ندارد.
مطالبه کارزار «درخواست جلوگیری از افزایش قیمت دلار و ارز توسط بانک مرکزی» چیست؟
در همین زمینه، کارزاری با عنوان «درخواست جلوگیری از افزایش قیمت دلار و ارز توسط بانک مرکزی» از رئیسجمهوری، رئیس بانک مرکزی و وزیر اقتصاد خواسته است برای جلوگیری از افزایش بیشتر نرخ ارز و کاهش قیمت دلار اقدام کنند.
در متن این کارزار، کاهش قیمت دلار به کمتر از ۱۰۰ هزار تومان بهعنوان یکی از مطالبات اصلی مطرح شده و افزایش نرخ ارز، عاملی برای افزایش هزینههای زندگی و کاهش قدرت خرید مردم دانسته شده است.
این گزارش صرفاً به بررسی اقتصادی ابزارهای در اختیار بانک مرکزی و شرح مطالبه مطرحشده در این کارزار میپردازد و به معنای تأیید یا رد هدف قیمتی تعیینشده در متن کارزار نیست.
این کارزار اکنون در حال جمعآوری امضاست و متن کامل آن را میتوانید از طریق لینک زیر بخوانید.
لینک کارزار: درخواست جلوگیری از افزایش قیمت دلار و ارز توسط بانک مرکزی
پایان پیام
بیشتر بخوانید: مطالبه رفع محدودیت پلتفرمهای ارتباطی و گیمینگ