رونمایی از فرش چهارنقش شیراز؛ چهار نقش قدیمی در یک روایت تازه
به گزارش گلونی و به نقل از خبرگزاری میراثآریا، «فرش چهارنقش شیراز» حاصل یک پژوهش درباره پیشینه نقشپردازی و قالیبافی سنتی این شهر است؛ اثری که چهار نقش شناختهشده قالی شیراز را در یک ترکیببندی تازه کنار هم قرار داده تا بخشی از حافظه بصری این شهر را در قالب یک اثر معاصر بازخوانی کند.
این فرش ۶ مهر ۱۴۰۵ با حضور معاونان صنایعدستی و گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فارس و جمعی از مسئولان شهری شیراز رونمایی شد. طراحی و پژوهش آن را سلمان گورنگی در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ انجام داده و تولید اثر نیز به سفارش سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز صورت گرفته است.
چهارنقش قالی شیراز در یک قاب
ویژگی اصلی فرش چهارنقش شیراز، کنار هم قرار گرفتن چهار جریان شناختهشده قالیبافی شهری این شهر یعنی فیلی، دهبزرگی، بولوردی و اردوبادی است؛ چهار نقشی که هرکدام بخشی از پیشینه و حافظه تصویری قالی شیراز را نمایندگی میکنند.
گورنگی درباره ایده این اثر گفته است که مطالعات او بر پیشینه قالیبافی شهری شیراز، بهویژه در دورههای زندیه و قاجار، زمینه شکلگیری این طرح را فراهم کرده است. به گفته او، این چهار جریان برای نخستین بار در یک ساختار واحد و منسجم در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
اما این فرش صرفاً کنار هم گذاشتن چهار نقش قدیمی نیست. طراحی اثر تلاش کرده میان ویژگیهای هر چهار نقش و یک ترکیببندی تازه تعادل ایجاد کند.
شیرهای دارالسلام در مرکز فرش
در مرکز فرش، ترنجی قرار گرفته که در طراحی آن از نمادهای درخت زندگی و مرغ حیات استفاده شده است. در دو سوی این ترکیب نیز دو شیر سنگی قرار دارند که از تندیسهای شیر در آرامستان تاریخی دارالسلام شیراز الهام گرفته شدهاند.
این شیرها در ساختار اثر نقش نگهبانان نمادین را پیدا کردهاند؛ ترکیبی که به گفته طراح، قرار است مفاهیمی مانند تداوم، صلابت و ماندگاری هویت شیراز را به فضای فرش وارد کند.
به این ترتیب، فرش فقط مجموعهای از نقشهای قالی نیست و بخشی از نشانههای تاریخی و تصویری شهر نیز در طراحی آن حضور پیدا کرده است.
بازسازی فرش تاریخی یا طراحی یک اثر تازه؟
گورنگی تأکید کرده که هدف از طراحی این اثر، بازسازی عینی دستبافتههای تاریخی نبوده است. او این پروژه را تلاشی برای حفظ هویت نقشهای اصیل قالی شیراز و ارائه آنها در قالب یک ترکیببندی جدید و قابلفهم برای مخاطب امروز توصیف کرده است.
به همین دلیل، «فرش چهارنقش شیراز» را میتوان تلاشی برای پیوند دادن دو دوره دانست؛ از یک سو نقشها و نمادهایی که ریشه در تاریخ قالیبافی و هویت شهری شیراز دارند و از سوی دیگر زبان طراحی تازهای که قرار است این عناصر را برای نسل امروز بازخوانی کند.
رنگهایی با حالوهوای قالیهای قدیمی
پالت رنگی اثر نیز با الهام از نمونههای کلاسیک قالی شیراز انتخاب شده است. گورنگی گفته در این بخش از رنگهای کُلا یا مصنوعی استفاده نشده و تلاش شده فضای رنگی گرم و ماندگار دستبافتههای قدیمی حفظ شود.
این پروژه در نهایت، بیش از آنکه صرفاً یک فرش جدید باشد، تلاشی پژوهشمحور برای ثبت و بازخوانی بخشی از میراث نقشپردازی شیراز است؛ میراثی که این بار چهار روایت شناختهشده قالیبافی شهری را در یک اثر واحد کنار هم آورده است.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: بازگشت هنرهای گذشته رونق جهانی رکود داخلی