شهرستان صحنه؛ نخستین سکونتگاه و نیایشگاه انسان در دشتهای غرب آسیا
به گزارش گلونی، صحنه فقط یکی از شهرستانهای استان کرمانشاه روی نقشه نیست؛ بخشی از روایت شکلگیری زندگی یکجانشین در غرب آسیاست. از محوطه باستانی شیخیآباد و نشانههای نخستین روستانشینی تا سراب دربند، طبیعت کوهستانی، تنبور و بافتههای سنتی، صحنه مجموعهای از ظرفیتهای تاریخی، طبیعی و فرهنگی را کنار هم دارد؛ ظرفیتی که هنوز میتواند سهم بیشتری از گردشگری کرمانشاه را به خود اختصاص دهد.
در ادامه برنامه پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری برای معرفی استانهای کشور، این بار شهرستان صحنه در قالب یک برنامه مجازی در اسکایروم معرفی شد؛ برنامهای که با حضور باستانشناسان، مسئولان گردشگری و فعالان حوزه فرهنگ و هنر، تلاش کرد تصویری فراتر از یک مقصد عبوری از این شهرستان ارائه دهد.
صحنه؛ از نخستین سکونتگاهها تا باغشهر امروز
سعید بروشان، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان صحنه، در این برنامه با موضوع «شهرستان صحنه، از نخستین سکونتگاههای بشر تا باغشهر امروز» به ظرفیتهای تاریخی، طبیعی و فرهنگی منطقه پرداخت.
به گفته او، آثار باستانی، سراب دربند و چشماندازهای کوهستانی در کنار آیینهای محلی و صنایعدستی مانند گلیم و بافتههای سنتی، مجموعهای از جاذبهها را شکل دادهاند که میتواند صحنه را به مقصدی در حوزه گردشگری تاریخی، طبیعی و روستایی تبدیل کند.
نکته مهم در این میان، کنار هم قرار گرفتن همین ظرفیتهاست؛ گردشگری صحنه قرار نیست فقط بر یک اثر تاریخی یا یک جاذبه طبیعی تکیه کند. ترکیب تاریخ، طبیعت و فرهنگ محلی میتواند تجربه متفاوتی برای گردشگر ایجاد کند.
شیخیآباد؛ روایتی از آغاز روستانشینی
یعقوب محمدیفر، استاد باستانشناسی دانشگاه بوعلیسینا، در سخنرانی خود با عنوان «صحنه، شیخیآباد و پروژه زاگرس مرکزی؛ از آغازهای روستانشینی تا نشانههای آیین در دشتهای غرب آسیا» به اهمیت محوطه باستانی شیخیآباد پرداخت.
او شواهد معماری منظم، فضاهای آیینی و نحوه مدیریت منابع طبیعی در این محوطه را نشانههایی از پیچیدهتر شدن زندگی جوامع انسانی دانست؛ فرایندی که نمیتوان آن را صرفاً یک تغییر اقتصادی دانست.
از این منظر، شیخیآباد فقط یک محوطه باستانی نیست؛ بخشی از شواهد مربوط به دورهای است که انسان در حال تغییر شیوه زندگی خود، شکل دادن به سکونتگاهها و ایجاد ساختارهای اجتماعی جدید بود. همین ویژگی میتواند صحنه را به مقصدی برای گردشگری علمی و باستانشناسی تبدیل کند؛ البته به شرط آنکه معرفی و حفاظت از این ظرفیت همزمان پیش برود.
مسئله صحنه فقط جذب گردشگر نیست
فهیمه روشن، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه، در بخش دیگری از این برنامه بر ضرورت تبدیل صحنه از یک مسیر عبوری به یک «مقصد گردشگری منسجم» تأکید کرد.
بر اساس آمار ارائهشده در این نشست، شهرستان صحنه ۹ اقامتگاه بومگردی، ۵ واحد پذیرایی و ۱۸ پروژه گردشگری در حال ساخت دارد. این ظرفیتها میتوانند بخشی از زیرساخت مورد نیاز برای ماندگاری گردشگر در شهرستان را فراهم کنند.
اما توسعه گردشگری فقط با اضافه شدن اقامتگاه و پروژه گردشگری اتفاق نمیافتد. روشن بر توسعه زیرساختها و سرمایهگذاری تأکید کرد و سه مسیر گردشگری را نیز برای شهرستان پیشنهاد داد.
هدف اصلی، تغییر الگوی سفر به صحنه است؛ اینکه مسافر فقط از این شهرستان عبور نکند و برای دیدن جاذبههای تاریخی، طبیعی و فرهنگی آن، زمان مشخصی را در منطقه بگذراند.
تنبور؛ بخشی از هویت فرهنگی صحنه
در این میان، فرهنگ صحنه نیز فقط به آثار تاریخی محدود نمیشود. حامد سرمستی، مؤلف کتاب «تنبور» و مدرس موسیقی، در بخش پایانی سخنرانیها به پیشینه این ساز و پیوند آن با آیینهای عبادی و مجالس عرفانی پرداخت.
او همچنین به فعالیتهای علمی و هنری نورعلی الهی اشاره کرد و نقش او را در بازتعریف ساختار فنی تنبور و ثبت ردیفهای موسیقی آن مورد توجه قرار داد.
تنبور در این روایت، تنها یک ساز محلی نیست؛ بخشی از پیوند میان موسیقی، آیین و تاریخ فرهنگی منطقه است و میتواند در معرفی هویت فرهنگی صحنه نقش داشته باشد.
گردشگری صحنه به چه چیزی نیاز دارد؟
در بخش پنل، سید علیرضا قهاری، رئیس انجمن مفاخر معماری ایران، بر ضرورت معرفی گستردهتر شهرستان صحنه و جاذبههای آن تأکید کرد.
ناصر رضایی، دانشیار و مدیر گروه پژوهشی گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، نیز مسئله «ظرفیت تحمل» در توسعه گردشگری را مطرح کرد؛ موضوعی که در برنامهریزی برای مقصدهای گردشگری اهمیت زیادی دارد. آموزش مدیران، مشارکت جامعه محلی و هدفمند بودن توسعه از دیگر نکاتی بود که او مورد تأکید قرار داد.
شیما خرمی، دبیر نشست و نماینده انجمن مفاخر معماری ایران در کمیته برگزاری «سال استان کرمانشاه»، نیز بر پیوند جشنوارهها، اقامتگاهها و جاذبههای تاریخی، طبیعی و فرهنگی تأکید کرد و ایجاد زنجیره ارزش در گردشگری را ضروری دانست.
این نگاه میتواند نقطه مهمی برای آینده گردشگری صحنه باشد: جاذبههای متعدد زمانی به توسعه گردشگری کمک میکنند که به یکدیگر متصل شوند و برای جامعه محلی نیز ارزش اقتصادی و اجتماعی ایجاد کنند.
صحنه امروز در نقطهای میان یک گذشته بسیار دور و یک ظرفیت گردشگری هنوز استفادهنشده ایستاده است؛ از شیخیآباد و روایت آغاز روستانشینی در زاگرس تا تنبور، سراب دربند، باغها و صنایعدستی. چالش اصلی، فقط معرفی این داشتهها نیست؛ مسئله این است که چگونه میتوان میان حفاظت از میراث، مشارکت مردم محلی و توسعه گردشگری تعادل ایجاد کرد تا صحنه از یک مسیر عبوری به مقصدی تبدیل شود که گردشگر برای ماندن در آن دلیل داشته باشد.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: قلعه وداغ؛ میراث کهن گلپایگان در آستانه کاوش و احیا