قلعه ضحاک؛ از هزار قطعه مرمت‌شده تا چشم‌انداز ثبت جهانی
قلعه ضحاک هشترود در سال‌های اخیر فقط یک محوطه باستانی برای کاوش نبوده؛ مرمت یافته‌های تاریخی، بهبود مسیر دسترسی، برنامه‌ریزی برای ایجاد سایت‌موزه و تلاش برای فراهم کردن زیرساخت‌های گردشگری، این محوطه را وارد مرحله تازه‌ای از حفاظت و معرفی کرده است.
به گزارش گلونی، احمد حمزه‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی، با اشاره به اهمیت تاریخی قلعه ضحاک گفت: «چهار فصل کاوش باستان‌شناسی در این محوطه به کشف آثاری منجر شده که برخی از آنها نمونه مشابهی در محوطه‌های کاوش‌شده کشور ندارند.»
به گفته او، به‌دلیل مسائل حفاظتی و امنیتی، یافته‌های به‌دست‌آمده برای نگهداری و مرمت به مرکز استان منتقل شده و قرارداد مرمت آنها نیز وارد مرحله اجرا شده است. تاکنون حدود هزار قطعه از این آثار مرمت شده‌اند.
سایت‌موزه قلعه ضحاک در مسیر اجرا
یکی از برنامه‌های میراث‌فرهنگی برای قلعه ضحاک، ایجاد سایت‌موزه در محل محوطه است. حمزه‌زاده می‌گوید مقدمات این طرح فراهم شده و با راه‌اندازی سایت‌موزه، آثار مرمت‌شده می‌توانند به محل اصلی خود بازگردند و در قالب مجموعه‌ای منسجم در معرض دید گردشگران قرار گیرند.
نتایج کاوش‌های قلعه ضحاک نیز در قالب یک همایش تخصصی باستان‌شناسی در موزه آذربایجان ارائه شده تا یافته‌های این محوطه در فضای علمی مورد بررسی و معرفی قرار گیرد.
دسترسی به قلعه بهتر شده است
مسیر دسترسی به قلعه ضحاک در سال‌های گذشته وضعیت مناسبی نداشت، اما اجرای پله‌بندی، سنگ‌فرش و برخی اقدامات عمرانی، دسترسی به محوطه را نسبت به گذشته آسان‌تر کرده است.
تأمین برق نیز از دیگر زیرساخت‌های مورد پیگیری است و استفاده از پنل‌های خورشیدی برای تأمین برق مجموعه در دستور کار قرار گرفته است.
در کنار اقدامات عمرانی، تولید محتوای مجازی، تهیه کتابچه‌هایی با محوریت هشترود و قلعه ضحاک و نصب تابلوهای اطلاع‌رسانی و هشداردهنده نیز انجام شده است؛ با این حال، میراث‌فرهنگی معتقد است معرفی علمی و حرفه‌ای این اثر باید در فضای رسانه‌ای و گردشگری ادامه پیدا کند.
سرمایه‌گذاری؛ از ساخت زیرساخت تا ماندگاری گردشگر
موضوع دیگری که برای آینده قلعه ضحاک مطرح شده، ورود سرمایه‌گذار بخش خصوصی است. به گفته مدیرکل میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی، مقدمات سرمایه‌گذاری در این محوطه با همکاری نماینده شهرستان فراهم شده و باید انتخاب سرمایه‌گذار مناسب وارد مرحله عملیاتی شود.
قلعه ضحاک و پل معلق از جمله ظرفیت‌های هشترود برای جذب سرمایه‌گذار معرفی شده‌اند. البته سرمایه‌گذاری در محوطه تاریخی صرفاً به معنای ساخت‌وساز و ایجاد خدمات نیست و باید تمام مراحل آن با ضوابط میراث‌فرهنگی هماهنگ باشد.
هدف از این سرمایه‌گذاری، علاوه بر ایجاد زیرساخت و خدمات، افزایش ماندگاری گردشگر و کمک به حفاظت و معرفی بهتر قلعه است.
بخشی از مشکلات قلعه خارج از اختیار میراث‌فرهنگی است
برخی موانع پیرامون قلعه ضحاک به زمین و همکاری دستگاه‌های دیگر مربوط می‌شود. برای نصب آنتن و دکل مورد نیاز مجموعه، زمینی از اراضی ملی مشخص شده است.
در بقعه بایزید نیز بنای بقعه مرمت شده، اما اراضی پیرامونی در اختیار اشخاص قرار دارد و برای ایجاد دسترسی مناسب، موضوع تملک این اراضی باید پیگیری شود.
حمزه‌زاده تأکید کرده است که حل این مسائل به همکاری میان میراث‌فرهنگی، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد.
آب‌های گرم چاراویماق؛ ظرفیت دیگری برای گردشگری
مدیرکل میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی همچنین از ظرفیت آب‌های گرم چاراویماق برای گردشگری و سرمایه‌گذاری سخن گفته است. مدیریت این منابع در اختیار شرکت آب منطقه‌ای است و به گفته او، می‌توان با تشکیل یک کارگروه مشترک، ظرفیت این آب‌ها را برای سرمایه‌گذاری بررسی کرد.
اداره‌کل میراث‌فرهنگی نیز آمادگی خود را برای همکاری در انتخاب مشاور و انجام مطالعات مورد نیاز اعلام کرده است.
در مورد آب گرم ایستی‌سو نیز تیرگذاری برای برق‌رسانی انجام شده و ترانس مورد نیاز از منابع استانی تأمین شده است. با تحویل شبکه از سوی اداره برق، روند برق‌رسانی به این مجموعه تقریباً تکمیل خواهد شد.
فهرست موقت ثبت جهانی، پایان راه نیست
یکی از مهم‌ترین موضوعات درباره قلعه ضحاک، قرار گرفتن آن در فهرست موقت ثبت جهانی است؛ موضوعی که به گفته حمزه‌زاده نباید با ثبت جهانی اشتباه گرفته شود.
قرار گرفتن یک اثر در فهرست موقت، آغاز فرآیندی کارشناسی است و برای رسیدن به ثبت جهانی باید مطالعات، مستندسازی، حفاظت، مدیریت محوطه، زیرساخت‌های گردشگری و پرونده علمی اثر تکمیل شود.
قلعه ضحاک در کنار آثاری مانند ربع رشیدی و رصدخانه مراغه در فهرست موقت قرار دارد. بنابراین اگر هدف، حرکت از فهرست موقت به سمت ثبت جهانی باشد، بخشی از این مسیر باید همین حالا در خود محوطه طی شود؛ از ایجاد سایت‌موزه و تکمیل زیرساخت‌ها گرفته تا حفاظت از یافته‌ها، سامان‌دهی مسیر دسترسی و تدوین مستندات علمی.
قلعه ضحاک برای هشترود و آذربایجان‌شرقی یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری است و آینده آن به این بستگی دارد که حفاظت، پژوهش و گردشگری در این محوطه هم‌زمان و در یک مسیر مشخص پیش بروند.
پایان پیام
بیشر بخوانید: قلعه ضحاک هشترود سامان دهی و مرمت می شود