هشدار هماهنگ‌کننده سازمان ملل در ایران درباره پیامدهای زیست‌محیطی جنگ
به گزارش گلونی، وی وینگاند، هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران، در همایش بین‌المللی «اکوساید؛ جنایت جنگی خاموش» که روز یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵، در سالن همایش‌های سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، با تأکید بر ماندگاری خسارت‌های محیط زیستی جنگ گفت آسیب به محیط زیست فقط به زمان درگیری محدود نمی‌شود و می‌تواند سلامت مردم، منابع آب و غذا و معیشت جوامع را برای سال‌ها تحت تأثیر قرار دهد.
وینگاند با اشاره به پیامدهای حملات به تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های آبی در ایران، از آلودگی هوای تهران پس از حملات به تأسیسات نفتی و اختلال در تأمین آب بیش از ۲۵ روستا در پی آسیب به یک تأسیسات آب‌شیرین‌کن در جزیره قشم یاد کرد. او همچنین نسبت به احتمال رسیدن آلودگی نفتی به جنگل‌های حرا در قشم هشدار داد.
این موارد نشان می‌دهد که ارزیابی خسارت‌های جنگ نباید به ساختمان‌های تخریب‌شده و زیرساخت‌های آسیب‌دیده محدود بماند. آلودگی آب و خاک، تخریب زیست‌بوم‌ها و آثار آلاینده‌ها بر سلامت انسان ممکن است حتی پس از پایان درگیری نیز ادامه پیدا کند.
آلودگی ناشی از جنگ؛ تهدیدی فراتر از دود و آتش
هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران با اشاره به تجربه شخصی خود از آلودگی هوای تهران پس از حملات به تأسیسات نفتی گفت برای میلیون‌ها نفر، این مسئله صرفاً یک نگرانی زیست‌محیطی نبود، بلکه مستقیماً به هوایی مربوط می‌شد که هر روز تنفس می‌کردند.
به گفته وینگاند، از بین رفتن دود قابل مشاهده لزوماً به معنای رفع خطر نیست. سوختن نفت می‌تواند ترکیبات خطرناکی آزاد کند که وارد خاک و آب می‌شوند، بر محصولات کشاورزی اثر می‌گذارند و سلامت انسان را تهدید می‌کنند.
پیامدهای این آلودگی‌ها ممکن است مدت‌ها پس از پایان درگیری باقی بمانند. در چنین شرایطی، کودکان و نسل‌های آینده نیز در معرض خطر قرار دارند؛ به‌ویژه اگر ارزیابی آلودگی‌ها، پایش منابع آب و خاک و اقدامات پاک‌سازی با تأخیر انجام شود.
از منابع آب تا جنگل‌های حرا؛ زیست‌بوم‌ها هم قربانی جنگ‌اند
آسیب به محیط زیست در جریان جنگ تنها به آلودگی هوا محدود نیست. تخریب منابع آب، آسیب به زمین‌های کشاورزی و تهدید زیست‌بوم‌های طبیعی می‌تواند زندگی روزمره مردم را مختل کند و مسیر بازسازی مناطق آسیب‌دیده را دشوارتر سازد.
وینگاند با اشاره به آسیب واردشده به یک تأسیسات آب‌شیرین‌کن در جزیره قشم گفت که بنا بر گزارش‌های ارائه‌شده، این حادثه تأمین آب بیش از ۲۵ روستا را مختل کرده است. او همچنین درباره احتمال رسیدن آلودگی نفتی به جنگل‌های حرا در این جزیره هشدار داد.
جنگل‌های حرا از زیست‌بوم‌های حساس ساحلی در حاشیه خلیج فارس هستند و آلودگی نفتی می‌تواند حیات گونه‌های وابسته به این زیستگاه‌ها را تهدید کند. آسیب به چنین زیست‌بوم‌هایی فقط به از بین رفتن بخشی از پوشش گیاهی محدود نمی‌شود؛ زیرا این مناطق در حفظ تنوع زیستی و پشتیبانی از حیات ساحلی نیز نقش دارند.
به گفته هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران، مناقشات و تخریب محیط زیست یکدیگر را تشدید می‌کنند. آلودگی و تخریب منابع طبیعی، علاوه بر افزایش رنج انسانی، امنیت غذایی و معیشت جوامع را تضعیف می‌کند و دستیابی به توسعه پایدار را دشوارتر می‌سازد.
چرا حفاظت از محیط زیست باید بخشی از برنامه بازسازی باشد؟
وینگاند با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی مناقشات غزه و اوکراین و تجربه‌های مشابه در دیگر مناطق، بر ضرورت توجه به محیط زیست در اقدامات فوری و برنامه‌های بلندمدت بازسازی تأکید کرد.
او یادآور شد که سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۱، ششم نوامبر را به‌عنوان «روز بین‌المللی پیشگیری از سوءاستفاده از محیط زیست در جنگ‌ها و مناقشات مسلحانه» نام‌گذاری کرد؛ اقدامی که بر اهمیت حفاظت از طبیعت در زمان جنگ و توجه به پیامدهای بلندمدت تخریب محیط زیست تأکید دارد.
از نگاه وینگاند، زیست‌بوم‌های سالم از معیشت جوامع پشتیبانی می‌کنند، آب و غذای سالم در اختیار مردم قرار می‌دهند و توان جوامع را برای مقابله با بحران‌ها افزایش می‌دهند. در مقابل، تخریب این سامانه‌ها آسیب‌پذیری مردم را بیشتر می‌کند و بازسازی مناطق آسیب‌دیده را با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو می‌سازد.
بر همین اساس، ارزیابی خسارت‌ها بر پایه شواهد علمی، تقویت ظرفیت‌های ملی برای مدیریت محیط زیست، همکاری میان نهادهای ملی و بین‌المللی و سرمایه‌گذاری در سازگاری با تغییرات اقلیمی از جمله اقداماتی است که به گفته او باید در کشورهای متأثر از مناقشات مورد توجه قرار گیرد.
حفاظت از محیط زیست، سرمایه‌گذاری برای آینده انسان‌هاست
هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران با اشاره به همکاری دیرینه تیم کشوری سازمان ملل با شرکای ملی در ایران، حوزه‌هایی مانند تاب‌آوری اقلیمی، مدیریت پایدار منابع آب، حفاظت از تنوع زیستی و کاهش آلودگی را از زمینه‌های این همکاری برشمرد و بر آمادگی سازمان ملل برای حمایت از تلاش‌های ملی در پاسخ به نیازهای نوظهور زیست‌محیطی تأکید کرد.
پیام اصلی سخنان وینگاند این بود که حفاظت از محیط زیست نباید اقدامی فرعی یا موضوعی جدا از برنامه‌های بازسازی پس از جنگ تلقی شود. وقتی منابع آب آلوده می‌شوند، زمین‌های کشاورزی آسیب می‌بینند یا زیست‌بوم‌های طبیعی در معرض تخریب قرار می‌گیرند، سلامت و معیشت مردم نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
از این منظر، بازسازی پس از جنگ تنها به معنای ساخت دوباره ساختمان‌ها و احیای زیرساخت‌های تخریب‌شده نیست؛ بلکه باید خسارت‌های واردشده به طبیعت نیز شناسایی و برای جبران آن‌ها برنامه‌ریزی شود.
وینگاند در پایان بر ضرورت تداوم تعهد جهانی به حفاظت و احیای طبیعت تأکید کرد و گفت مسئولیت مشترک کشورها این است که آنچه از محیط زیست باقی مانده حفظ شود، بخش‌های آسیب‌دیده احیا شوند و برای ساختن آینده‌ای پایدارتر و صلح‌آمیزتر سرمایه‌گذاری شود.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: صورت‌حساب ۲۵ همتی جنگ برای محیط زیست ایران