افزایش بارش در حوضههای آبریز ایران؛ خشکسالی همچنان ادامه دارد
بارشهای پاییزی در برخی مناطق کشور وضعیت بارندگی را بهبود داده و میانگین بارش حوضههای آبریز را به بالاتر از میانگین بلندمدت رسانده است؛ بااینحال، بررسی شاخصهای خشکسالی نشان میدهد بخش بزرگی از حوضههای آبریز ایران همچنان با کمبارشی و پیامدهای خشکسالی دستوپنجه نرم میکنند.
به گزارش گلونی، ورود سامانههای بارشی به کشور و ثبت بارش باران و برف در نقاط مختلف، موجب بهبود نسبی وضعیت بارندگی شده است. بر اساس آخرین دادههای مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، میانگین بارش حوضههای آبریز از ابتدای سال آبی جاری تا ۲۳ آبان ۱۴۰۵ به ۲۷.۹ میلیمتر رسیده است؛ رقمی که از میانگین بلندمدت ۲۱ میلیمتری در همین بازه زمانی بیشتر است.
دریای کاسپی و دریاچه ارومیه در صدر بارشها
بررسی وضعیت شش حوضه آبریز اصلی کشور نشان میدهد حوضه آبریز دریای کاسپی با ثبت ۸۳.۳ میلیمتر بارش، بیشترین میزان بارندگی را از ابتدای سال آبی جاری دریافت کرده است. میانگین بلندمدت بارش در این حوضه ۷۴.۴ میلیمتر بوده است.
حوضه آبریز دریاچه ارومیه نیز با ثبت ۴۴.۴ میلیمتر بارش در جایگاه بعدی قرار دارد. بااینحال، این میزان همچنان کمتر از میانگین بلندمدت ۴۶.۶ میلیمتری این حوضه است.
در سوی دیگر، وضعیت بارش در حوضههای آبریز قرهقوم و مرزی شرق همچنان نامطلوب است. حوضه قرهقوم از ابتدای سال آبی جاری تنها ۸ میلیمتر بارندگی داشته، درحالیکه میانگین بلندمدت آن ۱۶.۱ میلیمتر است. میانگین بارش در حوضه مرزی شرق نیز فقط ۲.۸ میلیمتر گزارش شده است.
خشکسالی در بیش از ۹۹ درصد مساحت برخی حوضهها
افزایش بارندگیهای اخیر را نباید به معنای عبور از خشکسالی دانست. بررسی شاخص استاندارد بارش و تبخیر و تعرق (SPEI) در دوره یکساله منتهی به پایان مهرماه ۱۴۰۵ نشان میدهد خشکسالی همچنان بخش بزرگی از مساحت حوضههای آبریز کشور را تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس این بررسی، حوضه آبریز مرزی شرق با ۹۹.۳۶ درصد، بیشترین سهم مساحت تحت تأثیر خشکسالی را داشته است. پس از آن، حوضه آبریز سرخس با ۹۴.۴۰ درصد و فلات مرکزی با ۹۳.۱۱ درصد قرار دارند.
همچنین ۶۵.۳۸ درصد از مساحت حوضه آبریز دریای کاسپی و ۵۷.۵۶ درصد از مساحت حوضه آبریز خلیجفارس و دریای عمان تحت تأثیر خشکسالی بودهاند. حوضه آبریز دریاچه ارومیه نیز با ۲۱.۹۸ درصد، کمترین سهم مساحت درگیر خشکسالی را در میان حوضههای بررسیشده داشته است.
خشکسالی یک دههای در حوضههای آبریز ایران
تصویر نگرانکنندهتر زمانی نمایان میشود که وضعیت خشکسالی در بازه بلندمدتتری بررسی شود. دادههای شاخص SPEI تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ نشان میدهد در مقیاس ۱۰ ساله، خشکسالی تقریباً تمام مساحت حوضههای آبریز اصلی کشور را تحت تأثیر قرار داده است.
در این دوره، حوضه آبریز فلات مرکزی با ۹۹.۱۴ درصد و حوضه آبریز سرخس با ۹۹.۱۲ درصد، از بیشترین سهم مساحت تحت تأثیر خشکسالی برخوردار بودهاند. همچنین این سهم در حوضههای آبریز مرزی شرق ۹۹.۵۱ درصد، خلیج فارس و دریای عمان ۹۵.۳۸ درصد، دریاچه ارومیه ۹۵.۳۵ درصد و دریای کاسپی ۹۵ درصد گزارش شده است.
این آمارها نشان میدهد مسئله کمآبی کشور را نمیتوان صرفاً با بارشهای چند هفته یا چند ماه اخیر ارزیابی کرد. بارندگیهای پاییزی میتوانند بخشی از کسری بارش را جبران کنند، اما برای بهبود پایدار وضعیت منابع آب، باید روند بارش و شاخصهای خشکسالی در بازههای زمانی طولانیتر نیز بررسی شوند.
وقتی بیش از ۹۵ درصد مساحت برخی حوضههای آبریز در مقیاس ۱۰ ساله تحت تأثیر خشکسالی قرار گرفته است، چند موج بارشی بهتنهایی نمیتواند نشانه پایان بحران آب باشد.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: تالاب بندعلیخان پس از بارندگیها جان گرفت؛ احیای پایدار در گرو تداوم ورود آب
