فرونشست دشت شهرکرد؛ برداشت بی‌رویه آب زنگ خطر را به صدا درآورد
به گزارش گلونی، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، دشت شهرکرد را با خطر فرونشست زمین روبه‌رو کرده است؛ پدیده‌ای که اگرچه هنوز به محدوده شهری نرسیده، اما ادامه روند فعلی بهره‌برداری از آبخوان‌ها می‌تواند آن را به تهدیدی جدی برای زیرساخت‌ها، سکونتگاه‌ها و منابع طبیعی منطقه تبدیل کند.
دشت شهرکرد در شرایطی با این چالش روبه‌روست که مدیریت نامناسب منابع آب و استفاده بیش از ظرفیت طبیعی دشت، فشار زیادی بر آبخوان‌ها وارد کرده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که مقابله با فرونشست نباید به زمان بروز خسارت موکول شود؛ زیرا وقتی این پدیده به مرحله تخریب زیرساخت‌ها برسد، جبران پیامدهای آن بسیار دشوار و حتی غیرممکن خواهد بود.
برداشت بیش از ظرفیت دشت شهرکرد
صالح یوسفی، استادیار گروه حفاظت خاک و آبخیزداری مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، در گفت‌وگو با ایسنا، عوامل انسانی و اقلیمی را در وضعیت دشت شهرکرد مؤثر دانسته است. به گفته او، گرمایش جهانی از جمله عوامل اقلیمی تأثیرگذار است، اما بخش مهمی از فشار واردشده بر منابع آب زیرزمینی به نحوه مدیریت و بهره‌برداری انسان از این منابع مربوط می‌شود.
یوسفی با انتقاد از وضعیت حکمرانی آب در دشت شهرکرد تأکید کرده است که میزان برداشت از منابع زیرزمینی باید براساس بارش و بیلان آبی دشت تعیین شود؛ موضوعی که به‌درستی رعایت نشده است.
براساس اندازه‌گیری‌های انجام‌شده، در برخی نقاط دشت شهرکرد حدود ۶ تا ۷ سانتی‌متر فرونشست ثبت شده است. این پدیده هنوز به محدوده شهری نرسیده و خسارتی به زیرساخت‌های شهری وارد نکرده است، اما ادامه کشت‌های متعدد در طول سال و تأمین آب آن‌ها از چاه‌های زیرزمینی، فشار بر منابع آبی منطقه را افزایش می‌دهد.
راهکارهای جلوگیری از گسترش فرونشست
احمدرضا کریمی‌پور، عضو هیئت‌علمی بخش آبخیزداری مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، اصلاح الگوی کشت را یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی می‌داند. به اعتقاد او، جایگزینی محصولات پرمصرف با گیاهان کم‌آب‌بر و مقاوم به خشکی و توسعه روش‌های آبیاری قطره‌ای و بارانی می‌تواند مصرف آب را کاهش دهد.
کنترل برداشت از چاه‌ها نیز از دیگر اقدامات ضروری است. مسدودکردن چاه‌های غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند برای کنترل میزان برداشت از چاه‌های مجاز، امکان مدیریت بهتر منابع زیرزمینی را فراهم می‌کند.
هدایت سیلاب‌ها و رواناب‌ها به دشت، ذخیره‌سازی آب در پهنه دشت و استفاده از پساب تصفیه‌شده برای کاهش وابستگی به آب زیرزمینی نیز از راهکارهای پیشنهادی این کارشناس است. او همچنین بر ضرورت آموزش کشاورزان درباره پیامدهای فرونشست تأکید کرده است.
فرونشست زمین با متراکم‌کردن لایه‌های خاک، ظرفیت ذخیره آب زیرزمینی را کاهش می‌دهد و امکان جبران افت منابع آب را دشوارتر می‌کند.
فرصت پیشگیری را از دست ندهیم
دشت شهرکرد هنوز با فرونشست‌های بسیار شدید روبه‌رو نشده است؛ همین موضوع فرصتی برای اجرای اقدامات پیشگیرانه به شمار می‌رود. بااین‌حال، باقی‌ماندن راهکارها روی کاغذ نمی‌تواند مانع گسترش این پدیده شود. مدیریت برداشت آب، تغییر الگوی کشت و اصلاح شیوه‌های آبیاری باید به اقداماتی جدی و مستمر تبدیل شوند.
فرونشست زمین پیش از آنکه به خیابان‌ها و ساختمان‌ها برسد، در سکوت به منابع طبیعی آسیب می‌زند. حفاظت از دشت شهرکرد به تصمیم‌هایی نیاز دارد که امروز گرفته و اجرا شوند، نه زمانی که دیگر امکان جبران خسارت وجود ندارد.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: نیمی از تالاب‌های آذربایجان‌غربی آبگیری شد؛ پرندگان مهاجر بازگشتند