تغییرات در مطالعاتی نظیر مطالعات استراتژی‌های ملی آب
به گزارش پایگاه خبری گلونی، اندیشکده تدبیر آب ایران جزوه‌ای منتشر کرده است با نام ارزیابی مقدماتی حکمرانی آب کشور.
با توجه به تفاوت دیدگاه‌های حکمرانی و مدیریتی، وضعیت این ارزیابی در دو سطح متفاوت قابل بررسی و ارزیابی است:
- از دیدگاه حکمرانی آب
- از دیدگاه مدیریت و برنامه‌ریزی آب
در بحث حکمرانی، موضوعات مربوط به سیاست‌های کلی و فضای فعالیت‌ها، قوانین و نهادهای مرتبط و چگونگی ایجاد و اعمال اقتدار برای اجرای تصمیمات مورد توجه است. در بحث بهبود مدیریت و برنامه‌ریزی کار، به اصول برنامه‌ریزی، نحوه عملیاتی‌کردن برنامه و تجهیز منابع و ظرفیت‌های اجرایی، نظارت و ارزیابی و نظایر آن توجه می‌شود.
در ارزیابی حکمرانی کشور، تلاش شده از دیدگاه حکمرانی آب با توجه به تفاوت سطح آن با مدیریت و برنامه‌ریزی استفاده شود.
تغییرات در مطالعاتی نظیر مطالعات استراتژی‌های ملی آب
نهاد مدیریت آب
نهاد کنونی مدیریت آب که نهادی است متمرکز و تحت قواعد نظام برنامه‌ریزی مرکزی کشور، دگرگونی‌های متعددی داشته است. این تغییرات در مطالعات دیگر نظیر مطالعات استراتژی‌های ملی آب (جاماب، 1377) و ارزیابی عملکرد بخش آب (مجلس پژوهش‌های مجلس،1381) مورد توجه بوده و می‌توان آن را به استناد همین بررسی‌ها به چند دوره تفکیک کرد:
تغییرات در مطالعاتی نظیر مطالعات استراتژی‌های ملی آب
- مرحله آغازین: تأسیس یک نهاد دولتی در جریان ایجاد نظام متمرکز پس از مشروطه، براي اولين‌بار در سال 1307 و با توجه به مسائل مربوط به تملك نهرها و رودخانه‌ها در چارچوب مفاد قانون مدني مورد مداقه قرار گرفت، اما بلااقدام باقی ماند.
اقدامات عملی برای ايجاد سازمان‌هاي رسمي كه بتواند مسئوليت تأمين و نظارت بر منابع آب را عهده‌دار شوند از مناطق مستعد آغاز شد. تشكيل سازمان آبياري شبانكاره فارس در سال 1318 و متعاقب آن سازمان آبياري بهبهان در سال 1319 از اولین اقدامات بود. به تدريج اين تفكر در ساير مناطق فراگير شد.
تأسيس بنگاه مستقل آبياري در سطح ملی در سال 1322 در پاسخ به لزوم مدیریت استفاده از فناوري جدید در روش‌هاي انتقال، آبياري و حفاظت و بهره‌برداري كارا از منابع آب انجام شد.
روند فعاليت‌هاي بنگاه مستقل آبياري و سازمان مستقل آب تهران تا 1342 ادامه داشت و نتايج فعاليت‌هاي آنها تأثيرات قابل ملاحظه‌اي بر پيشرفت بخش آب در كشور داشت.
تغییرات در مطالعاتی نظیر مطالعات استراتژی‌های ملی آب
- مرحله شکل‌گیری نظام ملی و متمرکز: اين دوره زماني، يكي از تعيين‌كننده‌ترين و مهم‌ترين دوران در عرصه فعاليت‌هاي آب و برق محسوب مي‌شود و سنت‌های دوره قبل (بنگاه مستقل آبیاری) با شتاب برچیده و سنت‌های جدیدی بنیان نهاده شد، از جمله توجه به آب به عنوان عامل توسعه و نوسازی بخش کشاورزی در قالب ایجاد کشت و صنعت‌ها، تعاونی‌های تولید کشاورزی و شرکت‌های سهامی زراعی.
در سال 1344 به موجب ماده 4 قانون تأسيس وزارت آب و برق، بنگاه مستقل آبياري منحل شد و وظايف آن بنگاه در قالب وزارتخانه جدیدالتأسیس دنبال گرديد.
در ساختار جديد وزارت آب و برق در سال 1346 تمامي واحدها به معاونت تبديل گرديدند. ضمن اينكه معاونت طرح‌ها و بررسي‌ها به مجموعه معاونت‌ها اضافه گرديد.
واحد جديد‌التأسيس كشت و صنعت نيز در سال 1347 آغاز به كار نمود. در اين سال شركت سهامي آب و برق خوزستان، شركت سهامي سازمان آب و برق آذربايجان، شركت سهامي آب و برق منطقه شمال، شركت سهامي آب منطقهاي اصفهان، شركت سهامي سازمان آب و برق منطقهاي جنوب شرقي، شركت سهامي سازمان آب منطقهاي تهران و شركت سهامي سازمان آب منطقهاي فارس از ديگر شركت‌هايي بودند كه اساسنامه آنها در سال 1347 تصويب گرديد.
مي‌توان از نحوه ملي‌شدن آب و نمود حقوقي آن در قانون آب به عنوان بسترسازي حقوقي روند توسعه معاونت آب ياد نمود. در سال 1348 شركت سهامي عمران منطقهاي غرب ايران تأسيس گرديد.
در آذرماه 1350 نيز تشكيلات شركت سهامي سازمان آب و برق منطقهاي تصويب شد.
در تيرماه 1351 اساسنامه شركت سهامي آب و برق استان ساحلي و در بهمن‌ماه همين سال تشكيلات شركت سهامي سازمان آب و برق آذربايجان به تصويب رسيد.
نقطه عطف ديگر در تاريخچه اين وزارتخانه، تغيير نام آن از وزارت آب و برق به وزارت نيرو در سال 1353 است.
تغییرات در مطالعاتی نظیر مطالعات استراتژی‌های ملی آب
- مرحله انتقال و بازبینی در 10 سال بعد از انقلاب اسلامی: در سال 1359 وزارت نيرو اجازه مي‌يابد كه تغييرات لازم را در ساختار سازمان‌هاي آب و برق به عمل آورد.
در اجراي قانون مذكور و بر اساس شرايط سياسي كشور، فعاليت‌هاي آب و برق از يكديگر منفك شد و بر اساس تقسيمات جغرافيايي سياسي كشور تعداد دیگری شرکت‌های آب منطقه‌ای ايجاد گرديد.
با شروع جنگ تحمیلی تا سال 1367، جنگ در اولويت امور قرار داشته و برنامه ميان‌مدتي تدوين نشد و هماهنگي‌هاي مربوط به برنامه‌ريزيطرح‌ها در قالب برنامه سالا‌نه و مبادله موافقت‌نامه‌هاي مالي با سازمان برنامه و بودجه (وقت) به انجام مي‌رسيد.
تصویب قانون توزیع عادلانه آب در سال 1361 از دیگر رویدادهای مهم نهادی در این دوره به شمار می‌آید. نگاه به آب (به ویژه منابع آب زیرزمینی) به عنوان عامل ایجاد عدالت اجتماعی، اشتغال و توسعه کشاورزی بدون ایجاد نهادهای جدید تولید جمعی و حتی تضعیف اقدام برای آنها کماکان ادامه یافت.
در نتیجه مفهوم توسعه کشاورزی عمدتاً به توسعه در سطح و افزایش سطح زیرکشت اراضی آبی در نظام دهقانی تعبیر شد.
- مرحله شکل‌گیری گرایش‌های جدید: در این دوره نهاد آب كشور عمدتاً در جریان اجرای برنامه‌های پنج‌ساله بعد از انقلاب (1368 تاکنون) دستخوش تغييرات و تحولات متعددي بود که گرایش‌های جدید و مطابق روز را در خود پرورش داد که نتوانسته است به درستی به مرحله اجرا و پیاده‌سازی برسد. شرح بیشتر این دوره در توضیحات بعدی منعکس شده است.
وضعیت ساختار کنونی نهاد آب که عمدتاً مربوط به مرحله اخیر است، مطابق چارچوب مفهومی اندیشکده و بر اساس سه مؤلفه سیاست‌ها، قوانین و تشکیلات سازمانی، مورد بررسی و ارزیابی مقدماتی قرار می‌گیرد.
ادامه و بخش‌های دیگر این جزوه را می‌توانید اینجا بخوانید.
پایان پیام