ارتباطات و انرژی و بحران اعتماد در روزنامه نگاری ایران
به گزارش گلونی، عصر روز ۱۳ آذرماه ۱۴۰۳ نشست دهم از سلسله نشست‌های تخصصی گروه ارتباطات محیط‌زیست انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات؛ با همکاری پایگاه خبری گلونی و انجمن علمی دانشجویی ارتباطات دانشگاه تهران در تالار شریعتی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.
عنوان این نشست «ارتباطات و مسئله انرژی در ایران» بود. مهمانان این برنامه دکتر فرزاد غلامی عضو هیات علمی گروه ارتباطات دانشگاه تهران و حمیدرضا میرزاده روزنامه‌نگار محیط زیست بودند و رضا ساکی روزنامه‌نگار و فعال محیط‌زیست دبیر این نشست بود.
حمیدرضا میرزاده، خبرنگار محیط زیست، در سخنانی با محوریت ارتباطات و مسئله انرژی در ایران، از چالش‌های اساسی و وضعیت کنونی روزنامه‌نگاری در کشور سخن گفت. او به نقشی که خبرنگاران در انعکاس اخبار و مسائل مهم دارند اشاره کرد و به نقد مشکلات ساختاری و محدودیت‌هایی پرداخت که گریبان‌گیر این حرفه شده است.
میرزاده در ابتدا به تغییرات در شیوه مصرف اخبار پرداخت و گفت:
«همه ما روزمان را با موبایل در دست شروع می‌کنیم؛ هنوز از تخت بیرون نیامده‌ایم که خبرها را چک می‌کنیم. این نشان‌دهنده تغییر در نحوه دسترسی به اخبار است؛ اما محصول نهایی کار خبرنگاران، در بسیاری مواقع، به‌خوبی دیده نمی‌شود. خبرنگار در قلب ماجرا فراموش شده است. رسانه‌های جدید، ماهیت شغل خبرنگاری را دچار دگرگونی کرده‌اند. حالا، قبل از اینکه خبرنگار اقدامی کند، خبر توسط مردم در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود.»
وی از تأثیر منفی شبکه‌های اجتماعی بر عمق و کیفیت روزنامه‌نگاری انتقاد کرد و افزود:
«ما به دنباله‌رو شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده‌ایم و بسیاری از خبرگزاری‌ها، با تأکید بر نقل قول‌های رسمی، به ماشین‌های میرزا‌بنویسی بدل شده‌اند. متنی از یک روابط عمومی می‌آید و با چند تغییر کوچک، با عباراتی مانند “وی گفت”، “وی افزود” به خبر تبدیل می‌شود. این سقوط جدی در ارزش روزنامه‌نگاری است.»
میرزاده در ادامه به اهمیت روزنامه‌نگاری تحقیقی اشاره کرد و گفت:
«روزنامه‌نگاری تحقیقی نمرده است؛ هرچند ضربه‌های سنگینی خورده. نمونه‌ای از آن را در ماجرای آلودگی رودخانه ارس به مواد رادیواکتیو دیدیم. همکاران ما در روزنامه “پیام ما”، از میان صدها مقاله علمی، شواهدی یافتند که این آلودگی را تأیید می‌کرد. این پژوهش نه تنها به کشف حقیقت کمک کرد، بلکه نمونه‌ای از قدرت روزنامه‌نگاری تحقیقی در تغییر اجتماعی بود.»
او به مشکلات دسترسی به اطلاعات نیز اشاره کرد:
«گردش آزاد اطلاعات در کشور ما به یک شوخی تلخ تبدیل شده است. حتی آمار ساده‌ای مانند تحلیل زباله‌های تهران محرمانه اعلام می‌شود. اطلاعات حیاتی درباره منابع آب، سوخت و آلودگی، به‌دلیل برچسب‌های امنیتی یا ملاحظات مدیریتی، از دسترس خارج هستند.»
میرزاده تأکید کرد که روزنامه‌نگاری در غیاب مخاطب معنا ندارد و افزود:
«ارتباطات با مخاطب تعریف می‌شود. اگر مخاطب نباشد، روزنامه‌نگاری هم وجود نخواهد داشت. اما این مخاطب نیاز دارد که نتیجه تحقیقات خبرنگار، تغییری در وضعیت موجود ایجاد کند. روزنامه‌نگاری تحقیقی، همان مسئولیتی است که باید به‌دنبال پاسخ‌گویی و شفافیت باشد.»
او در پایان به ضرورت تغییرات در سیستم رسانه‌ای و مدیریتی کشور اشاره کرد و از برخوردهای امنیتی با خبرنگاران انتقاد کرد:
«واقعیت این است که محدودیت‌ها، برخوردهای امنیتی، و فشارهای فراقانونی، بسیاری از خبرنگاران را از پرداختن به موضوعات حساس منصرف کرده است. اما تا زمانی که روزنامه‌نگاری تحقیقی بتواند حقیقت را جستجو کند، امید به اصلاح وجود خواهد داشت.»
این سخنان به‌خوبی وضعیت دشوار روزنامه‌نگاری در ایران را ترسیم می‌کند و بر اهمیت احیای گردش آزاد اطلاعات و تقویت نقش خبرنگاران در شفاف‌سازی مسائل ملی تأکید دارد.
پایان پیام
وبینارهای گلونی را ببینید