مشکلات محیط زیست خوزستان از بحران منابع آبی تا نقش رسانه و مردم
به گزارش گلونی در نشست دوازدهم گروه علمی تخصصی ارتباطات محیط زیست انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات که با همکاری پایگاه خبری گلونی برگزار شد، هژیر کیانی، کنشگر محیط زیست و دبیر انجمن دوستداران محیط زیست و طبیعت خوزستان، به بررسی مسائل محیط زیستی این استان پرداخت.
بحرانهای خوزستان در گذر زمان
کیانی در ابتدا به مرور مشکلات محیط زیستی خوزستان پرداخت و گفت:
«استان خوزستان با مساحت ۶۵ هزار کیلومترمربع و جمعیتی حدود پنج میلیون نفر، از دیرباز با چالشهای متعددی در حوزه منابع طبیعی و محیط زیست مواجه بوده است. رودخانهها، تالابها و منابع آبی این استان تحت تأثیر برداشتهای بیرویه، آلودگیهای صنعتی و تغییر کاربریهای غیرقانونی قرار گرفتهاند.»
وی انتقال آب بینحوضهای و سدسازیهای بیرویه را از بزرگترین تهدیدات محیط زیستی استان دانست و تأکید کرد که این اقدامات سبب کاهش شدید دبی رودخانهها و افزایش بحرانهای آبی شده است. او افزود:
«مشکلاتی مانند ورود فاضلابهای خانگی و صنعتی به رودخانهها، عدم لایروبی مسیرهای آبی و تجاوز به حریم رودخانهها، در برابر چشمان نهادهای مسئول رخ میدهند.»
تالابها در خطر نابودی
کیانی با اشاره به وضعیت بحرانی تالابهای استان از جمله شادگان، هورالعظیم، میانگران، بندون و شیمبار اظهار داشت:
«محدودسازی و کاهش حقابههای محیط زیستی، تالابخواری و تغییر کاربری غیرقانونی، از مهمترین معضلاتی است که حیات این اکوسیستمهای ارزشمند را تهدید میکند.»
وی به نمونهای از این اقدامات مخرب اشاره کرد و گفت:
«در تصمیمی کمسابقه، هزار و دویست هکتار از اراضی تالاب بندون در شهرستان دزفول، به «بنیاد مسکن» واگذار شد که این مسئله موجی از زمینخواری را در منطقه ایجاد کرد.»
جنگلها و منابع طبیعی در معرض خطر
این کنشگر محیط زیست به وضعیت جنگلهای زاگرس و شمال خوزستان اشاره کرد و گفت:
«قطع بیرویه درختان بلوط، شیوع بیماریهای ناشی از خشکی، تولید زغال غیرقانونی و قاچاق چوب، از جمله معضلاتی است که اکوسیستم جنگلی استان را تهدید میکند.»
وی عدم اجرای طرحهای آبخیزداری در رودخانههای استان را یکی از دلایل اصلی تشدید فرسایش خاک و کاهش منابع آبی دانست.
پسماند و آلودگیهای صنعتی
کیانی به بحران پسماند در شهرهای خوزستان اشاره کرد و گفت:
«سالهاست که شهرداریها از اجرای قوانین مدیریت پسماند سر باز زدهاند. عوارض آلایندگی که باید صرف حل بحران پسماند شود، به درستی هزینه نمیشود. همچنین، صنایع نفت و پتروشیمی در خوزستان، با انتشار گازهای آلاینده و سوزاندن فلرهای نفتی، سلامت مردم را تهدید میکنند.»
او با بیان اینکه بسیاری از شرکتهای نفتی و صنعتی در سایه فرهنگ بیکیفری به آلودگی محیط زیست ادامه میدهند، اظهار داشت:
«تالاب ناصری، یکی از نمونههای بارز جنایتهای محیط زیستی است که هزاران هکتار از دشتهای حاصلخیز خوزستان را به زمینهای شور و بیحاصل تبدیل کرده است.»
پیگیری حقوقی و تدوین نقشه راه توسعه پایدار
کیانی با اشاره به دیدار اخیر فعالان محیط زیست با رئیسجمهور، پیشنهادات خود را برای حل بحرانهای محیط زیستی استان ارائه کرد:
1. تدوین لایحه توسعه پایدار خوزستان
– تمامی طرحهای مرتبط با منابع طبیعی و محیط زیست باید در قالب یک برنامه جامع و بلندمدت اجرا شوند.
2. توقف طرحهای انتقال آب و سدسازیهای مخرب
– طرحهایی مانند سد خرسان ۳ باید به دلیل خسارتهای گسترده محیط زیستی متوقف شوند.
3. زمانبندی مشخص برای خاموشی فلرهای نفتی
– دولت باید برنامهای شفاف برای کاهش و حذف آلایندههای نفتی و پتروشیمی تدوین کند.
4. تأسیس دفتر نظارت بر مسئولیتهای اجتماعی شرکتها و صنایع
– صنایع بزرگ باید سهمی در جبران آسیبهای محیط زیستی خود داشته باشند.
5. ایجاد دادسراهای ویژه محیط زیست در خوزستان
– پیگیری حقوقی تخلفات و رسیدگی به شکایات مردم، باید در اولویت قوه قضاییه قرار گیرد.
وی تأکید کرد که قوه قضاییه باید از ظرفیت ماده ۶۶ قانون آیین دادرسی کیفری برای حمایت از سازمانهای مردمنهاد محیط زیستی استفاده کند و مسیرهای قانونی را برای پیگیری تخلفات تسهیل نماید.
نقش رسانهها و سازمانهای مردمنهاد در مطالبهگری محیط زیستی
کیانی در ادامه به اهمیت همکاری رسانهها و سازمانهای مردمنهاد در حفظ محیط زیست اشاره کرد و گفت:
«هیچ مطالبهای بدون کمک رسانهها به نتیجه نمیرسد. رسانهها و خبرنگاران، نقش کلیدی در اطلاعرسانی، آگاهیبخشی و ایجاد حساسیت عمومی نسبت به مسائل محیط زیستی دارند.»
وی تأکید کرد که رسانهها باید از نقش منفعلانه خارج شوند و مدیران صنایع آلاینده و مسئولان دولتی را به پاسخگویی وادار کنند.
پیشنهاد ابزارهای نظارتی و آموزشی برای تقویت گفتمان محیطزیستی
این فعال محیط زیست، به ضرورت آموزش و فرهنگسازی در جامعه اشاره کرد و پیشنهاد داد:
– برگزاری کارگاههای آموزشی در مدارس و دانشگاهها برای آشنایی مردم با حقوق محیط زیستی
– راهاندازی کمپینهای مجازی و پویشهای مردمی برای افزایش حساسیت اجتماعی
– مستندسازی تخلفات محیط زیستی و همکاری با وکلای متخصص برای پیگیری حقوقی آنها
– ایجاد گروههای دیدهبان محیط زیست برای نظارت بر عملکرد دستگاههای اجرایی
آیا ارادهای برای حل بحران محیط زیست خوزستان وجود دارد؟
کیانی در پایان تأکید کرد که مشکلات محیط زیستی خوزستان کاملاً قابل حل هستند، اما سؤال اساسی این است که آیا ارادهای برای حل این بحرانها وجود دارد؟
وی افزود: «تا زمانی که مدیران صنایع آلاینده بازخواست نشوند، قوانین اجرایی نشوند و رسانهها و مردم به مطالبهگری جدی ادامه ندهند، مشکلات محیط زیستی خوزستان حل نخواهند شد.»
این کنشگر محیط زیست، از مسئولان خواست تا به جای نادیده گرفتن هشدارها و گزارشهای فعالان محیط زیست، به توصیههای کارشناسی توجه کنند و برای حفظ منابع طبیعی و سلامت مردم، اقدامات اساسی انجام دهند.
پایان پیام
وبینارهای گلونی و گروه ارتباطات محیط زیست