دلایل افزایش آلودگی هوای تهران در آذر 1404
به گزارش گلونی، در بازه زمانی اول تا ششم آذرماه ۱۴۰۴، تهران یکی از سنگینترین و کمسابقهترین دورههای آلودگی هوای سالهای اخیر را پشت سر گذاشت. بررسی دادههای رسمی ایستگاههای سنجش کیفیت هوا نشان میدهد که غلظت ذرات معلق PM2.5 در سوم آذر به حدود ۱۰۷ میکروگرم بر مترمکعب رسید؛ عددی بسیار بالاتر از استانداردهای سازمان جهانی بهداشت و حتی چندین برابر متوسط سالانه تهران. روند دادهها بیانگر افزایش حدود ۱۳ درصدی این آلاینده نسبت به مدت مشابه سال قبل است. بیشترین مقادیر آلودگی در غرب، جنوبغرب و جنوب تهران ثبت شده و این مناطق به عنوان کانونهای اصلی تجمع آلایندهها شناخته شدهاند.
منشأ و الگوهای مکانی آلودگی
نقشههای مکانی و سریهای زمانی نشان میدهد که آلودگی ابتدا در غرب تهران شکل گرفته و با الگوی باد غالب، به مرکز و جنوب شهر منتقل شده است. تحلیل تصاویر ماهوارهای تروپومی نیز وجود نقاط داغ آلایندگی در مناطق پیرامونی تهران را تأیید میکند. این نقاط عمدتاً شامل مراکز پسماندسوزی، واحدهای صنعتی کوچک و محلهای پراکندگی خودروهای سنگین هستند که خارج از محدوده شهر فعالیت میکنند اما تأثیر مستقیم بر کیفیت هوای تهران دارند.
نتایج مدل HYSPLIT نشان میدهد که در بسیاری از ساعات بحرانی، مسیر حرکت تودههای هوا از جنوبغرب و غرب به سمت تهران بوده و بنابراین بخشی از آلودگی ثبتشده، ناشی از انتقال آلایندهها از مناطق اطراف است. این موضوع توضیح میدهد که چرا حتی با وجود محدودیتهای درونشهری، کاهش محسوسی در غلظت آلودگی مشاهده نشد.
نقش منابع احتراقی و ترکیب شیمیایی ذرات
آنالیز شیمیایی ذرات معلق نشان داده است که سهم منابع احتراقی بهویژه خودروهای فرسوده بنزینی، کامیونها و اتوبوسهای دیزلی، موتورسیکلتها و پسماندسوزی در ترکیب PM2.5 بسیار بالاست. کربن سیاه و ترکیبات آلی در این دوره، افزایش معناداری داشتهاند و افزایش تردد صبحگاهی و عصرگاهی، الگوهای مشخصی از افزایش غلظت ایجاد کرده است.
در کنار منابع شهری، سوخت مصرفی نیروگاهها نیز نقش چشمگیری داشته است. در برخی نیروگاههای اطراف تهران، میزان گوگرد اندازهگیریشده در سوخت چندین برابر استاندارد ملی بوده و این موضوع به افزایش دیاکسید گوگرد و تشکیل ذرات ثانویه انجامیده است.
عوامل تشدیدکننده اپیزود
تحلیل شرایط جوی نشان میدهد که این دوره همزمان با پایداری هوا، وارونگی دما، نبود بارش و کاهش ارتفاع لایه اختلاط بوده که مجموعاً باعث حبس آلایندهها در لایههای پایین جو شده است. در چنین شرایطی، حتی انتشار معمول روزانه نیز میتواند منجر به افزایش سریع غلظت آلایندهها شود.
گزارش تأکید میکند که اپیزود آذر ۱۴۰۴ نتیجه ترکیب پیچیدهای از منابع درونشهری، منابع برونشهری، شرایط جوی نامساعد و کیفیت نامطلوب سوخت بوده است. برای کاهش خطر تکرار چنین رویدادهایی، مجموعهای از راهکارها پیشنهاد شده است:
کوتاهمدت: برخورد با پسماندسوزی، اعمال محدودیت برای ناوگان سنگین در محورهایی مانند آزادگان، کاهش تردد خودروهای شخصی، و کنترل منابع آلایندگی پیرامونی.
میانمدت: نوسازی ناوگان حملونقل عمومی، ارتقای کیفیت سوخت، کنترل صنایع کوچک و پراکنده اطراف تهران، و اصلاح مصرف سوخت نیروگاهها.
بلندمدت: توسعه گسترده حملونقل عمومی و برقی، استانداردسازی کامل سوخت، مدیریت صنعتی اطراف تهران، و ایجاد سیستم پیشبینی و هشدار سریع آلودگی هوا.
این گزارش تأکید دارد که مدیریت آلودگی هوا نیازمند رویکردی یکپارچه و فرامنطقهای است؛ زیرا بخش مهمی از آلودگی تهران منشأ خارج از محدوده شهری دارد و راهحلها باید همزمان در داخل و خارج شهر اجرا شوند.
پایان پیام