ابهام درباره اسیدی بودن باران‌های آذر 1404 تهران
به گزارش گلونی، تهران در روزهای پایانی پاییز ۱۴۰۴ شاهد بارش‌هایی بود که هم‌زمان با اوج‌گیری آلودگی هوا، موجی از پرسش‌ها و نگرانی‌های عمومی را درباره ماهیت این بارندگی‌ها برانگیخت. اصلی‌ترین پرسش این بود که آیا بارانی که در چنین هوایی نازل شده، می‌تواند اسیدی باشد یا خیر. همین دغدغه باعث شد جمله «ابهام درباره اسیدی بودن باران‌های آذر تهران» در شبکه‌های اجتماعی بارها تکرار شود و به محور گفت‌وگوهای بسیاری تبدیل گردد؛ جمله‌ای که دقیقاً مضمون تیتر این گزارش را نیز بازتاب می‌دهد.
در فضای مجازی روایت‌هایی منتشر شد که برخی شهروندان از «سوزش پوست»، «تغییر بوی باران» یا «لایه‌ای چسبنده روی خودروها و کف خیابان» پس از بارش سخن می‌گفتند. این روایت‌ها به‌سرعت دست‌به‌دست شد و حتی برخی صفحات مدعی شدند باران اخیر «قطعی اسیدی» بوده است. این ادعاها در حالی مطرح شد که هیچ نهاد رسمی هنوز pH این بارندگی‌ها را اعلام نکرده و هیچ داده علمی در دست نیست که بتواند این حدس‌ها را تأیید یا رد کند.
کارشناسان محیط زیست توضیح می‌دهند که باران اسیدی تعریف مشخصی دارد: زمانی که pH بارش به کمتر از ۵.۶ برسد. این کاهش pH معمولاً حاصل ترکیب بخار آب با آلاینده‌های گازی شامل دی‌اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن است؛ دو گازی که در نتیجه ترافیک سنگین، فعالیت نیروگاه‌ها و صنایع تولید می‌شوند. تهران با توجه به ساختار ترافیکی و الگوی مصرف انرژی، مستعد تولید این آلاینده‌هاست، اما این به‌تنهایی به معنای وقوع باران اسیدی نیست.
مطالعات دانشگاهی انجام‌شده در دهه گذشته نشان می‌دهد که pH باران تهران در بیشتر موارد در محدوده ۵.۸ تا ۶.۲ قرار داشته؛ یعنی کمی اسیدی‌تر از حد خنثی، اما در آستانه‌ای که معمولاً «باران اسیدی شدید» طبقه‌بندی نمی‌شود. در برخی نمونه‌ها pH تا ۵.۱ هم ثبت شده که در مرز تعریف باران اسیدی قرار دارد، ولی همچنان سطحی است که برای سلامتی انسان اثرات فوری و حاد ایجاد نمی‌کند.
با وجود این پیشینه، همچنان درباره بارش‌های آذرماه ۱۴۰۴ «ابهام دربارۀ اسیدی بودن باران‌های آذر تهران» پابرجاست. علت اصلی این ابهام، نبود انتشار عمومی داده‌های شیمیایی بارندگی‌هاست. بسیاری از ایستگاه‌های بررسی کیفی بارش در ایران تنها در اختیار مراکز دانشگاهی یا پژوهشی قرار دارند و معمولاً نتایج آن‌ها به‌صورت منظم و عمومی منتشر نمی‌شود. همین مسئله فضای حدس و گمان را پررنگ‌تر کرده و شهروندان را در برابر اطلاعات ضدونقیض رها کرده است.
برخی متخصصان می‌گویند شرایط آلایندگی تهران در روزهای پایانی آذر نسبت به دوره‌های پربحران سال‌های گذشته شدت کمتری داشته است. تحلیل‌های موجود از غلظت اکسیدهای نیتروژن و دی‌اکسید گوگرد نشان می‌دهد که این آلاینده‌ها در حدی نبوده‌اند که باعث اسیدی شدن قابل‌توجه باران شوند. از نگاه آن‌ها، آنچه شهروندان به‌عنوان «اثر باران» مشاهده کرده‌اند، بیشتر ناشی از فرود ریزگردها و ذرات معلق بر سطح زمین است، نه واکنش‌های شیمیایی منجر به تولید اسید.
در مقابل، شماری از کارشناسان محیط زیست معتقدند که بدون اندازه‌گیری مستقیم و انتشار شفاف داده‌ها نمی‌توان هیچ‌کدام از این ارزیابی‌ها را تأیید کرد. آن‌ها تأکید می‌کنند که حتی اگر بارش‌ها اسیدی نبوده باشند، شهروندان حق دارند بدانند چه ترکیباتی همراه با باران به سطح زمین آمده و در معرض تماس روزمره قرار گرفته است.
سازمان هواشناسی و اداره کل محیط زیست استان تهران تاکنون گزارشی رسمی درباره وضعیت pH بارش‌های آذر ارائه نکرده‌اند. در اظهارنظرهای جداگانه، برخی مسئولان اعلام کرده‌اند که «به‌احتمال زیاد» باران‌های اخیر اسیدی نبوده است، اما این «احتمال» جای خالی داده‌های واقعی را پر نمی‌کند و از نظر کارشناسان پاسخگوی ابهامات جامعه نیست.
در حوزه تأثیرات نیز متخصصان توضیح می‌دهند که حتی باران اسیدی در سطحی که در بیشتر شهرهای آلوده جهان رخ می‌دهد، تهدید فوری برای انسان محسوب نمی‌شود. مهم‌ترین آسیب‌های آن متوجه پوشش گیاهی، خاک، سازه‌ها و منابع آب است. آن‌ها می‌گویند تمرکز افکار عمومی باید بیش از باران، بر خود آلودگی هوا باشد؛ آلودگی‌ای که سال‌هاست سلامت شهروندان را با تهدیدهای جدی روبه‌رو کرده و همچنان مهم‌ترین عامل خطر در تهران محسوب می‌شود.
در مجموع، به‌دلیل نبود داده‌های دقیق، هنوز نمی‌توان به‌صورت قطعی گفت باران‌های آذرماه امسال اسیدی بوده‌اند یا خیر. آنچه روشن است این است که تهران بیش از هر زمان دیگری نیازمند سامانه‌ای شفاف و منظم برای پایش شیمیایی بارندگی‌هاست؛ سامانه‌ای که بتواند با ارائه اطلاعات معتبر، از گسترش شایعات جلوگیری کند و تصویر روشن‌تری از وضعیت محیط زیست شهری ارائه دهد. ابهام کنونی نه‌تنها پاسخی برای سلامت شهروندان فراهم نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد موضوع نظارت علمی بر پدیده‌های طبیعی هنوز جای کار فراوان دارد.
پایان پیام