روز جهانی آگاهی از کرکسها؛ پاسداشت رفتگران طبیعت
به گزارش گلونی، روز جهانی آگاهی از کرکسها (International Vulture Awareness Day) هر سال در نخستین شنبه ماه سپتامبر برگزار میشود؛ رویدادی جهانی که با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره یکی از مهمترین و در عین حال کمتر شناختهشدهترین گروههای پرندگان و جلب توجه به تهدیدهای پیش روی آنها شکل گرفته است.
کرکسها نقشی حیاتی در سلامت اکوسیستمها دارند. این پرندگان با تغذیه از لاشه حیوانات، بقایای مردار را از طبیعت حذف میکنند و مانع انباشته شدن منابع بالقوه آلودگی میشوند. بههمین دلیل از آنها بهعنوان «رفتگران طبیعت» یاد میشود؛ پرندگانی که کاهش جمعیت یا حذف آنها میتواند تعادل زیستبوم و حتی سلامت انسان و دام را تحت تأثیر قرار دهد.
کرکسها؛ حلقهای مهم در زنجیره سلامت طبیعت
دستگاه گوارش و اسید معده بسیار قدرتمند کرکسها به آنها امکان میدهد از لاشههایی تغذیه کنند که میتوانند منبع انتشار عوامل بیماریزا باشند. بنابراین حضور جمعیتهای پایدار کرکسها در طبیعت، یکی از سازوکارهای طبیعی برای پاکسازی لاشهها و کاهش خطر گسترش برخی بیماریها به شمار میرود.
اهمیت این نقش زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم کاهش جمعیت کرکسها میتواند پیامدهایی فراتر از، از دست رفتن یک گونه داشته باشد. افزایش لاشههای باقیمانده در طبیعت، تغییر در جمعیت سایر لاشهخواران و فراهم شدن فرصت بیشتر برای برخی عوامل بیماریزا، از جمله پیامدهایی است که در مطالعات مختلف مورد توجه قرار گرفته است.
از مسمومیت تا برقگرفتگی؛ تهدیدهای متعدد برای کرکسها
کرکسها در نقاط مختلف جهان با تهدیدهای گوناگونی مواجهاند؛ از مسمومیت عمدی و غیرعمدی، کاهش منابع غذایی و تخریب زیستگاه گرفته تا برخورد با خطوط انتقال برق و توربینهای بادی، شکار و تخریب محلهای زادآوری.
یکی از تهدیدهای مهم برای برخی گونههای کرکس، استفاده از داروهای دامپزشکی است. برخی از این داروها پس از مصرف توسط دام میتوانند از طریق لاشه دامها به کرکسها منتقل شوند و برای این پرندگان پیامدهای مرگباری داشته باشند. تجربه جنوب آسیا نشان داده است که استفاده گسترده از برخی داروهای دامپزشکی میتواند جمعیت کرکسها را با کاهش شدید مواجه کند.
کرکسها در ایران
ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود، یکی از مناطق مهم برای پرندگان شکاری و کرکسهاست و در مسیر مهاجرت بسیاری از گونههای پرندگان قرار دارد. دال معمولی، دال سیاه، کرکس کوچک (کرکس مصری) و هما از جمله گونههای شاخصی هستند که در بخشهایی از کشور مشاهده میشوند.
در این میان، کرکس مصری از اهمیت حفاظتی ویژهای برخوردار است و در مسیر مهاجرت خود از ایران نیز دیده میشود. حفاظت از زیستگاههای مناسب، جلوگیری از مسمومیت، کاهش تلفات ناشی از برخورد با زیرساختهای انسانی و افزایش آگاهی جوامع محلی، از جمله اقداماتی است که میتواند به حفاظت از این پرندگان کمک کند.
روز جهانی آگاهی از کرکسها؛ فرصتی برای تغییر نگاه
روز جهانی آگاهی از کرکسها تنها مناسبتی برای معرفی این پرندگان نیست؛ بلکه فرصتی است برای یادآوری این واقعیت که حیات یک اکوسیستم به گونههایی وابسته است که گاهی کمتر دیده میشوند و کمتر مورد توجه قرار میگیرند.
کرکسها شاید در میان پرندگان محبوب مردم جایگاه نخست را نداشته باشند، اما نقش آنها در طبیعت قابل چشمپوشی نیست. حذف یا کاهش شدید جمعیت این پرندگان میتواند پیامدهایی برای چرخه طبیعی تجزیه لاشهها، تعادل اکوسیستم و سلامت حیاتوحش داشته باشد.
حفاظت از کرکسها در نهایت تنها حفاظت از یک گروه از پرندگان نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ یکی از سازوکارهای طبیعی پاکسازی اکوسیستم و پاسداری از سلامت زنجیره حیات است.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: کرکس مصری کوچکترین کرکس ایران است