افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای؛ ایران پس از آمریکا و ترکیه در رتبه سوم قرار گرفت
غلظت سه گاز اصلی گلخانه‌ای در جو زمین در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح ثبت‌شده رسید. هم‌زمان، گزارش شکاف انتشار سازمان ملل نشان می‌دهد انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران در این سال ۱۸٫۹ میلیون تن دی‌اکسیدکربن معادل افزایش یافته و کشور را از نظر میزان افزایش انتشار در رتبه سوم قرار داده است.
به گزارش گلونی، سازمان جهانی هواشناسی هشدار می‌دهد که انباشت گازهای گلخانه‌ای در جو، زمین را برای دهه‌ها و حتی قرن‌های آینده با گرمایش بیشتر روبه‌رو می‌کند. در همین حال، گزارش شکاف انتشار ۲۰۲۶ برنامه محیط زیست سازمان ملل نشان می‌دهد که کاهش انتشار جهانی همچنان با سرعت موردنیاز برای دستیابی به اهداف اقلیمی فاصله دارد.
غلظت سه گاز اصلی گلخانه‌ای رکورد زد
بر اساس بولتن سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، غلظت دی‌اکسیدکربن در جو در سال ۲۰۲۵ به ۴۲۶٫۸ قسمت در میلیون (ppm) رسید. این رقم در نخستین ارزیابی این سازمان، حدود ۲۲ سال پیش، ۳۳۷٫۱ قسمت در میلیون بود. در مجموع، غلظت دی‌اکسیدکربن نسبت به دوره پیش از صنعتی‌شدن حدود ۵۳ درصد افزایش یافته است.
دی‌اکسیدکربن از سوزاندن سوخت‌های فسیلی و زیست‌توده، تغییر کاربری زمین و فعالیت‌های صنعتی مانند تولید سیمان منتشر می‌شود و مهم‌ترین عامل گرمایش جهانی ناشی از فعالیت‌های انسانی در میان گازهای گلخانه‌ای دیرپا به شمار می‌رود.
غلظت متان نیز در سال ۲۰۲۵ به هزار و ۹۴۸ قسمت در میلیارد (ppb) رسید؛ رقمی که بیش از ۲۶۷ درصد بالاتر از سطح این گاز در سال ۱۷۵۰ است. فعالیت‌های مرتبط با سوخت‌های فسیلی، کشاورزی و پسماندها از منابع اصلی انتشار متان هستند.
با وجود ماندگاری کمتر متان در جو نسبت به دی‌اکسیدکربن، قدرت گرمایش آن بیشتر است. متان در یک دوره ۲۰ساله حدود ۸۴ برابر و در یک دوره ۱۰۰ساله حدود ۲۸ تا ۳۴ برابر دی‌اکسیدکربن گرما را در جو به دام می‌اندازد.
غلظت اکسید نیتروژن نیز در سال ۲۰۲۵ به ۳۳۹٫۱ قسمت در میلیارد رسید؛ یعنی حدود ۱۲۶ درصد بیشتر از سطح آن در دوره پیش از صنعتی‌شدن. مصرف کودهای نیتروژنی و استفاده از فضولات دامی در کشاورزی از منابع مهم انتشار این گاز هستند.
ایران سومین کشور از نظر افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای
گزارش شکاف انتشار ۲۰۲۶ سازمان ملل نشان می‌دهد که میزان افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای در سال ۲۰۲۵ در کشورهای مختلف یکسان نبوده است. در میان کشورهای بررسی‌شده، آمریکا با افزایش ۱۳۳ میلیون تن دی‌اکسیدکربن معادل، بیشترین رشد انتشار را ثبت کرد. افزایش تقاضای برق و بازگشت نیروگاه‌های زغال‌سنگ‌سوز به مدار از عوامل اصلی این رشد اعلام شده است.
پس از آمریکا، ترکیه با افزایش ۲۴٫۴ میلیون تن و ایران با افزایش ۱۸٫۹ میلیون تن دی‌اکسیدکربن معادل در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. اندونزی نیز با افزایش ۱۷٫۴ میلیون تن در جایگاه بعدی بود.
بنابراین، ایران از نظر میزان افزایش سالانه انتشار گازهای گلخانه‌ای در سال ۲۰۲۵، پس از آمریکا و ترکیه در رتبه سوم کشورهای بررسی‌شده قرار گرفته است. این رتبه‌بندی به میزان افزایش انتشار مربوط می‌شود و نباید آن را با رتبه کشورها از نظر مجموع انتشار یا انتشار سرانه یکسان دانست.
برآوردهای اولیه نشان می‌دهد انتشار در آمریکا، اندونزی و چین افزایش یافته و در هند، روسیه و اتحادیه اروپا کاهش پیدا کرده است. بااین‌حال، درباره روند انتشار هند میان پایگاه‌های داده اختلاف‌هایی وجود دارد.
کشورهای گروه ۲۰، بدون احتساب اتحادیه آفریقا، در سال ۲۰۲۵ مسئول حدود ۷۶ درصد از انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای بودند و انتشار آن‌ها در مجموع ۰٫۷ درصد افزایش یافت. سهم کشورهای خارج از این گروه از تغییرات کل انتشار نیز به ۴۷ درصد رسید. کشورهای کمترتوسعه‌یافته تنها حدود ۳ درصد از انتشار جهانی را به خود اختصاص دادند.
فرصت محدود برای مهار گرمایش جهانی
گزارش شکاف انتشار سازمان ملل هشدار می‌دهد که برای دستیابی به اهداف اقلیمی، انتشار جهانی باید تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۸ درصد و تا سال ۲۰۳۵ حدود ۴۵ درصد کاهش یابد.
بر اساس این ارزیابی، جلوگیری کامل از عبور دمای زمین از آستانه ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد دیگر امکان‌پذیر نیست؛ اما هنوز می‌توان میزان و مدت عبور از این آستانه را محدود کرد.
دولت‌ها در تبدیل تعهدات بلندمدت اقلیمی به اقدام‌های عملی و کوتاه‌مدت نیز عملکرد کافی نداشته‌اند. هرچند تولید انرژی‌های تجدیدپذیر رشد کرده است، وابستگی به سوخت‌های فسیلی همچنان یکی از موانع اصلی کاهش انتشار به شمار می‌رود.
گزارش سازمان ملل همچنین نشان می‌دهد ایران سند اولیه مشارکت ملی خود را ارائه کرده، اما سند نهایی مشارکت ملی تعیین‌شده در چارچوب توافق پاریس را ثبت نکرده است.
وابستگی به سوخت‌های فسیلی؛ مانع کاهش انتشار
سوزاندن زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی برای تولید برق و گرما از مهم‌ترین منابع انتشار گازهای گلخانه‌ای است. مصرف جهانی سوخت‌های فسیلی در نیم قرن گذشته بیش از دو برابر شده و با افزایش تقاضای انرژی و گسترش فعالیت‌های اقتصادی همراه بوده است.
دانشمندان هشدار می‌دهند که مهار گرمایش جهانی به کاهش جدی مصرف سوخت‌های فسیلی نیاز دارد. آژانس بین‌المللی انرژی نیز در سناریوی انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰، توقف پروژه‌های جدید توسعه میادین نفت و گاز را مطرح کرده است.
ثبت رکورد غلظت سه گاز اصلی گلخانه‌ای و افزایش انتشار در ایران نشان می‌دهد فاصله میان اهداف اقلیمی و روند واقعی انتشار همچنان پابرجاست. کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و اجرای تعهدات اقلیمی، از اقدام‌های ضروری برای محدود کردن گرمایش جهانی هستند.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: گسترش مراکز داده هوش مصنوعی انتشار کربن غول های فناوری را به‌شدت افزایش داد