کسری ۱۰ میلیارد مترمکعبی آبخوان‌های یزد؛ زنگ خطر برای منابع آب شرب
کسری تجمعی مخازن آب زیرزمینی استان یزد از ۱۰ میلیارد مترمکعب گذشته است؛ رقمی که معادل ۵۰ برابر ظرفیت سد امیرکبیر (کرج) است. هم‌زمان با افت سطح آب در بیشتر آبخوان‌های استان، افزایش شوری نیز منابع آب زیرزمینی و حتی آبخوان‌های تأمین‌کننده آب شرب را با تهدید جدی مواجه کرده است.
به گزارش گلونی و به نقل از پیام‌ما، محمدعلی فهیمی، رئیس گروه مطالعات آب‌های زیرزمینی شرکت آب منطقه‌ای یزد، با اعلام این آمار هشدار داد که برداشت بی‌رویه و فراتر از توان تغذیه طبیعی آبخوان‌ها، بحران منابع آب زیرزمینی استان را تشدید کرده است.
افت آبخوان‌های یزد؛ کاهش سطح آب در ۴۴۰ چاه مشاهده‌ای
بر اساس اندازه‌گیری‌های ماهانه سطح آب در حدود ۴۴۰ حلقه چاه مشاهده‌ای طی سال آبی ۱۴۰۳–۱۴۰۴، بیشتر آبخوان‌های استان یزد با افت سطح آب مواجه بوده‌اند.
بیشترین افت سالانه در آبخوان‌های صاحب‌آباد، ابرکوه، مروست، بهادران و چاهک شهریاری ثبت شده است. میزان افت در این مناطق به ترتیب ۱۰۳، ۸۷، ۸۴، ۷۶ و ۷۴ سانتی‌متر بوده است.
این ارقام فقط بیانگر پایین‌رفتن سطح آب نیستند؛ نشانه‌ای از فشار مستمر بر ذخایری‌اند که در اقلیم خشک یزد، فرصت چندانی برای تجدید طبیعی ندارند. وقتی برداشت از آبخوان از میزان تغذیه آن پیشی می‌گیرد، جبران این کسری به بارندگی‌های محدود و نامنظم وابسته می‌شود؛ فرآیندی که می‌تواند سال‌ها طول بکشد.
کسری ۲۸۷ میلیون مترمکعبی در یک سال
محاسبات شرکت آب منطقه‌ای یزد نشان می‌دهد کسری حجم مخازن آبخوان‌های استان در سال آبی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ حدود ۲۸۷ میلیون مترمکعب بوده است؛ رقمی که ۴۳ میلیون مترمکعب بیشتر از میانگین بلندمدت برآورد می‌شود.
بیشترین کسری سالانه به آبخوان‌های یزد–اردکان با ۱۱۵ میلیون مترمکعب، ابرکوه با ۴۸ میلیون مترمکعب و مروست با ۲۱ میلیون مترمکعب اختصاص داشته است.
اما آنچه ابعاد بحران را روشن‌تر می‌کند، کسری انباشته آبخوان‌هاست. این میزان از ابتدای دوره آماری تا پایان سال آبی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ به بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ حجمی معادل ۵۰ برابر ظرفیت مخزن سد امیرکبیر.
فرونشست و شوری؛ بحران فقط کمبود آب نیست
برداشت بیش از ظرفیت طبیعی آبخوان‌ها، پیامدهایی فراتر از کاهش ذخایر دارد. به گفته فهیمی، افت سطح آب باعث تغییر شیب هیدرولیکی و حرکت آب‌های شور کویری به سمت سفره‌های آب شیرین شده است.
در نتیجه، شوری آب در ۱۰ آبخوان استان، از جمله سرخ‌زیتون، کویر دره‌انجیر، چاگیر، بافق و یزد–اردکان افزایش یافته است.
این روند می‌تواند کیفیت منابع آب را نیز کاهش دهد و هزینه تأمین و تصفیه آب را افزایش دهد. در مناطق خشک، از دست رفتن کیفیت آب زیرزمینی به معنای محدودترشدن گزینه‌های تأمین آب است؛ به‌ویژه زمانی که جایگزین مطمئنی برای این منابع وجود ندارد.
آب شرب یزد در معرض تهدید کمی و کیفی
وضعیت آبخوان‌های تأمین‌کننده آب شرب استان نیز نگران‌کننده است. آبخوان «یزدگرد» به‌طور میانگین سالانه یک متر و ۱۸ سانتی‌متر افت سطح آب دارد و افت در آبخوان «چرخاب» نیز از یک متر فراتر رفته است.
این ارقام نشان می‌دهد بحران آب زیرزمینی یزد دیگر صرفاً مسئله‌ای مربوط به کشاورزی یا افت ذخایر طبیعی نیست؛ تداوم آن می‌تواند امنیت منابع آب شرب را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وقتی کسری آبخوان‌ها به بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب می‌رسد، پرسش اصلی فقط این نیست که چه مقدار آب باقی مانده؛ بلکه این است که برداشت‌ها چگونه باید با ظرفیت واقعی تجدید منابع آب هماهنگ شوند. اجرای سیاست‌های احیا و تعادل‌بخشی، کنترل برداشت‌های بی‌رویه و حفاظت از آبخوان‌های تأمین‌کننده آب شرب، دیگر نمی‌تواند به آینده موکول شود.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: احتمال انحلال ۱۳ صندوق منابع طبیعی؛ تهدید مشارکت مردمی