حفاظت از کوهستان‌ها؛ دماوند، مقصد هزاران صعود و انبوه زباله
افزایش شمار کوه‌نوردان و گردشگران طبیعت، فشار بیشتری بر اکوسیستم‌های کوهستانی وارد کرده است. جمع‌آوری هشت تن زباله از مسیرهای صعود دماوند در یک سال و نبود مدیریت یکپارچه در کوهستان‌های مهم کشور، بار دیگر ضرورت برنامه‌ریزی جدی برای حفاظت از این عرصه‌های طبیعی را مطرح می‌کند.
به گزارش گلونی، سازمان حفاظت محیط زیست و فدراسیون کوه‌نوردی و صعودهای ورزشی با امضای تفاهم‌نامه همکاری مشترک، بر توسعه آموزش‌های محیط زیستی، فرهنگ‌سازی و حفاظت از عرصه‌های طبیعی تأکید کردند. این همکاری قرار است از ظرفیت تخصصی فدراسیون و ارتباط گسترده آن با جامعه کوه‌نوردی برای افزایش آگاهی و مشارکت در حفاظت از طبیعت استفاده کند.
هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، در مراسم امضای این تفاهم‌نامه با اشاره به اهمیت حفاظت از اکوسیستم‌های کوهستانی گفت که کوه‌نوردی فقط رسیدن به مقصد نیست؛ شناخت مسیر، آگاهی از ارزش‌های طبیعی و درک شرایط محیط زیست نیز بخشی از این فعالیت است.
او آموزش کوه‌نوردان درباره اکوسیستم‌های کوهستانی، گونه‌های گیاهی و جانوری و شیوه درست حضور در طبیعت را ضروری دانست و تأکید کرد که باید به جای تحمیل خواسته‌های انسان به طبیعت، خود را با ظرفیت‌ها و محدودیت‌های آن سازگار کنیم.
کیادلیری همچنین با اشاره به تخریب زیستگاه‌ها و تهدید تنوع زیستی کشور، گفت اکوسیستم‌های کوهستانی از نظر مدیریت و حفاظت با خلأهایی مواجه‌اند و حفاظت از این مناطق نباید در حد شعار باقی بماند؛ بلکه باید به برنامه‌های عملیاتی و مشخص تبدیل شود.
۲۰ هزار صعود به دماوند در یک تابستان
افزایش شمار کوه‌نوردان، ضرورت توجه به ظرفیت اکولوژیک کوهستان‌ها را جدی‌تر کرده است. رضا زارعی، رئیس فدراسیون کوه‌نوردی و صعودهای ورزشی، در همین مراسم از افزایش چشمگیر جامعه کوه‌نوردی کشور خبر داد و گفت تعداد مدارک آموزشی صادرشده فدراسیون از حدود چهار هزار و ۸۰۰ مدرک در سال ۱۳۹۱ به حدود ۷۰ هزار مدرک رسیده است.
به گفته زارعی، در تابستان امسال، از نیمه خرداد تا پایان شهریور، حدود ۲۰ هزار نفر تنها از مسیر جنوبی دماوند صعود کرده‌اند؛ آماری که در دهه ۷۰ حدود دو هزار نفر بوده است.
رئیس فدراسیون کوه‌نوردی همچنین از جمع‌آوری حدود هشت تن زباله از مسیرهای صعود دماوند در سال جاری خبر داد و گفت بخش عمده این زباله‌ها مربوط به جبهه جنوبی این قله بوده است.
این آمار در کنار افزایش شمار صعودکنندگان نشان می‌دهد که حفاظت از کوهستان‌ها به اقداماتی فراتر از پاک‌سازی زباله‌ها نیاز دارد. حضور گسترده گردشگران و کوه‌نوردان، بدون برنامه‌ریزی متناسب با ظرفیت طبیعی مناطق، می‌تواند فشار بیشتری بر زیستگاه‌ها و منابع طبیعی وارد کند.
حفاظت از کوهستان‌ها؛ کوهستان‌ها به مدیریت یکپارچه نیاز دارند
زارعی با اشاره به وضعیت دماوند، علم‌کوه و سبلان، نبود مدیریت یکپارچه و نظارت مؤثر را از چالش‌های اصلی حفاظت از این سه قله دانست. او تأکید کرد بهره‌برداری اقتصادی از حضور گردشگران، بدون توجه به ظرفیت اکولوژیک مناطق کوهستانی، فشار بر طبیعت را افزایش می‌دهد.
به گفته رئیس فدراسیون، این مجموعه با وجود برخورداری از تجربه و ظرفیت تخصصی، در حال حاضر امکان ساماندهی کامل ورود و فعالیت کوه‌نوردان در منطقه دماوند را ندارد و فعالیت‌های آن در این محدوده عمدتاً به پاک‌سازی زباله‌ها محدود شده است.
زارعی همچنین خواستار مشارکت فدراسیون کوه‌نوردی و تشکل‌های تخصصی از ابتدای مطالعات و برنامه‌ریزی‌های مربوط به دماوند شد. او معتقد است تجربه میدانی کوه‌نوردان و انجمن‌های تخصصی باید در فرایند تصمیم‌سازی مورد استفاده قرار گیرد و مشارکت مردمی نباید فقط به اجرای تصمیم‌های گرفته‌شده از سوی دستگاه‌ها محدود شود.
تفاهم‌نامه سازمان حفاظت محیط زیست و فدراسیون کوه‌نوردی در شرایطی امضا شده است که افزایش شمار صعودکنندگان، حجم زباله‌های باقی‌مانده در مسیرها و نبود مدیریت یکپارچه، حفاظت از کوهستان‌های کشور را به مسئله‌ای جدی تبدیل کرده است. آموزش کوه‌نوردان ضروری است، اما حفاظت مؤثر از دماوند، علم‌کوه و سبلان به برنامه‌ریزی عملیاتی، نظارت مستمر و حضور مجموعه‌های تخصصی در تصمیم‌گیری‌ها نیز نیاز دارد.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: تأملی میان‌رشته‌ای درباره قله، رنج، هویت و معنای زندگی