گفتاری درباره تغییر «پرشن» و «پرسان» به «فارسی»
به گزارش گلونی هجدهم آذرماه زادروز دکتر فتح الله مجتبایی، پژوهشگر، نویسنده، مترجم و عضو هیئت گزینش کتاب و جایزه بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار است.
در کانال بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، در بخشی از فصلنامه اطلاعات حکمت و معرفت سال 1395، آمده است:
«در چندین دهه اخیر غالباً در برخی جراید و نشریات انگلیسی‌زبان و نیز در پاره‌ای مکاتبات رسمی دولتی دیده می‌شود که نام و عنوان زبان فارسی را که از آغاز آشنایی غرب با ایران همواره به صورت‌هایی از شکل یونانی «پرسیس» (Persis) و پرسیکوس (Persicus) بوده است تغییر داده به جای «پرشن» (Persian) و «پرشن لنگویج» (Language Persian)، صورت رایج آن در ایران، یعنی «فارسی لنگویج» را به کار می‌برند.
حال آنکه به باور نویسنده لفظ «پرشن» و «پرشیا» و اَشکال دیگر آن به‌نوعی با سوابق هویت تاریخی مردم ایران مربوط می‌گردد و تغییر «پرشن» و اَشکال تلفظی دیگر آن به «فارسی» در زبان‌های غربی این ارتباط را قطع یا دستِ‌کم کمرنگ می‌کند.
این تغییر شاید در ظاهر چندان مهم و قابل اعتناء نباشد، اما از لحاظ تاریخی و تاریخ فرهنگ و ادب و ملیت ما در سطح جهانی و بین‌المللی شاید چندان ساده و بی‌اهمیت نباشد و به نوعی با تداوم هویت تاریخی مردم این سرزمین ارتباط پیدا کند.
دیده‌ایم که در این دوران چگونه سرزمین‌های آسیای میانه و بخش‌های وسیعی از خراسان بزرگ را پاره‌پاره کردند و با نام‌گذاری‌های غیرتاریخی و تعیین مرزهای جدید نامعقول و تغییر خط و کتابت و حتی زبان و فرهنگ در آن سرزمین‌ها کوشیدند تا پیوندهای مردم آن را با پیشینه‌ها و گذشته‌های قومیشان قطع کنند و با ایجاد دگرگونی در هویت تاریخی و فرهنگی آنان را از حرکت و پیشرفت بازدارند و قدرت دفاع و مقاومت را از جامعه بگیرند.
ما این کوشش شوم و شیطانی را امروز به شکل دیگر و در بخش دیگری از سرزمین‌های ایرانی، در جنوب کشور و در خوزستان و در خلیج فارس به‌روشنی می‌بینیم.
باید توجه داشت که این جریان سرچشمه‌های دیگر دارد و تحریکات و توطئه‌های قدرت‌های نفت‌خوار به مراتب بیش از تمایلات قومی چند گروه یا کشور قبیله‌ای عرب در آن دخالت دارد.
مقصود من از بیان این مطلب در اینجا یادآوری نکاتی بود که غفلت از آن‌ها خسارت و ندامتی بزرگ و ناچیز شمردنشان زیان‌های جبران‌ناپذیر در پی تواند داشت.
تغییر یک نام در ظاهر و احوال و شرایط دور از اغراض و مطامع صاحبان قدرت شاید چنان‌که گفته شد امری عادی و طبیعی به نظر آید، ولی در اوضاع کنونی جهان، ترفندهای قدرت‌های تجاوزگر به گونه‌ای است که حتی در برابر هر گونه تغییر نام و نامگذاری جدید باید حساس و بیدار و هشیار بود و نگذاشت که حیثیت تاریخی و منافع ملی در معرض این‌گونه اغراض شوم و شیطانی قرار گیرد.»
فتح‌الله مجتبایی تحصیلات دانشگاهی را در دانشگاه تهران آغاز کرد و پس از دریافت مدرک لیسانس به دانشگاه هاروارد رفت و موفق به دریافت مدرک فوق‌لیسانس تاریخ تطبیقی ادیان و سپس دکتری تاریخ ادیان و فلسفه‌های ایران و هند شد.
دکتر مجتبایی همکاری با مجله سخن و مؤسسه فرانکلین و مدیریت خانه‌های فرهنگی ایران در لاهور و رایزنی فرهنگی ایران در هند و تدریس در دانشگاه تهران و چندین سمت علمی و فرهنگی دیگر را در کارنامه غنی خویش دارد.
از جمله آثار او می‌توان به ترجمه‌هایی چون شعر جدید فارسی، بوطیقا: هنر شاعری، تاریخ ادبیات ایران: از فردوسی تا سعدی و تصحیح چند متن کهن فارسی مانند لغت فرس اسدی طوسی (با همکاری دکتر علی‌اشرف صادقی)، طوطی‌نامه و روضةالعقول اشاره کرد.
نادرشاه یاغی ایرانی؛ گزارشی از نخستین سال های فرمانروایی نادرشاه افشار
پایان پیام