از شکار تروفه و تعاریف و کارکردهای آن چه می‌دانیم؟
انجمن ترویج حفاظت و مدیریت پایدار حیاتوحش، انجمنی مردم‌نهاد است که در جهت حفاظت و بهره‌برداری پایدار و خردمندانه از طبیعت و همگام‌سازی ذینفعان در حفاظت حیاتوحش، تلاش می‌کند.
به گزارش گلونی انجمن در جهت پیشبرد اهداف خود، ارتقای سطح دانش و آگاهی عموم نسبت به مسائل محیط زیستی و اصلاح نگرش نسبت به موضوع بهره‌برداری پایدار را، مد نظر قرار داده است. شکار تروفه که از مصادیق بارز بهره‌برداری پایدار بوده، یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در حیطه مدیریت حیاتوحش است که موافقان و مخالفان آن بر روی جوانب مختلف بیولوژیکی، اکولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی آن باهم اختلاف نظر دارند. جوامعی از اقشار مختلف آن را به‌عنوان یک ابزار مدیریتی حیاتوحش پذیرفته‌اند و برخی نیز شکار تروفه را رویکردی ظالمانه و غیرقابل‌قبول قلمداد می‌کنند که حیاتوحش را به سمت‌و‌سوی انقراض سوق می‌دهد که البته این رویکرد از عدم آگاهی و درک عمیق از موضوع، نشات می‌گیرد. در اینجا به ذکر تعاریف علمی و کارکردهای مختلف شکار تروفه که توسط سازمان‌های حفاظتی بین‌المللی ارائه شده‌اند، پرداخته شده است.
بر اساس تعریف اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN)، شکار تروفه شکاریست که:
- شکارچی برای شکار گونه‌ای با خصوصیات ظاهری خاص نظیر شاخ در گوزن و یا عاج در فیل، بهای قابل توجهی را می‌پردازد.
- برنامه شکار، تحت نظر دولت، سازمان‌های محلی و ارگان‌های مردم‌نهاد و دیگر نهادهای مرتبط، مدیریت می‌شود.
- سهم قابل توجهی از پروانه‌های شکار، برای شکارچیان غیر بومی از دیگر کشورها در نظر گرفته می‌شود.
- برداشت معمولااز جنس نَر جمعیت، به نسبت بسیار اندک از کل جمعیت صورت می‌گیرد.
علاوه بر تعاریف فوق، IUCN دیگر الزاماتی نیز جهت به حداقل رساندن تاثیرات جانبی شکار تروفه بر جمعیت‌های حیاتوحش در نظر گرفته است؛ که عبارت‌اند از:
- شکار تروفه نبایستی منجر به کاهش جمعیت گونه / زیرگونه هدف و یا گونه‌های هم‌زیست با آن گردد.
- شکار تروفه نبایستی اختلالی در فرآیندهای انتخاب طبیعی و عملکرد اکوسیستم وارد نماید.
- شکار تروفه نبایستی منجر به تسهیل شکارغیرقانونی و تجارت غیرقانونی حیاتوحش گردد.
کنوانسیون تجارت بین‌المللی گونه‌های جانوری و گیاهی در خطر انقراض (CITES)، بر واردات و صادرات گونه‌ها و تروفه‌های شکار نظارت مستقیم داشته و چارچوبی قانونی برای شکار تروفه فراهم آورده است که شکار غیرقانونی را از بهره‌برداری پایدار کاملا متمایز ساخته است. اکنون بر همگان واضح است که شکار تروفه، نقشی در کاهش جمعیت گونه‌های حیاتوحش نداشته و نمی‌توان از آن به‌عنوان عامل تهدید یاد نمود؛ شکار تروفه نقشی موثر در احیای جمعیت برخی از گونه‌های جانوری نظیر کرگدن‌های سفید و سیاه، فیل آفریقایی، گورخر هارتمن، گوسفندوحشی‌بیگ‌هون، ایمپالا و کَل مارخور و … ایفا کرده است. به طور مثال، کرگدن سفید و کرگدن سیاه، رشد جمعیت قابل توجهی را طی دوره‌ای که بهره‌برداری پایدار از جمعیت‌هایشان صورت گرفته است، تجربه نموده‌اند؛ رشد جمعیت کرگدن سفید از 1800 فرد در اواخر دهه 1960 به بیش از 18000 فرد در حوالی سال 2015 و کرگدن سیاه آفریقایی از 2300 فرد در اواسط دهه 2004 به 3700 فرد در سال 2014، با بهره‌بندی از رویکرد تامین مالی از طریق شکار تروفه جهت پیشبرد برنامه‌های حفاظتی برای گونه و زیستگاه، امکان‌پذیر شده است.
محدودیت‌های بودجه حفاظتی جهت پیشبرد برنامه‌های حفاظتی محدود به گستره‌های جغرافیایی خاصی نیست و نگاهی عمیق به تاریخ حفاظتی جهان گویای آن است که تاثیرات آن بسیار عظیم و گاها غیرقابل تصور است. اهمیت اقتصادی شکار تروفه، بر اساس موقعیت و شرایط اجتماعی متفاوت است؛ شکار تروفه صنعتی بسیار مهم در آفریقا محسوب می‌شود که به انگیزه‌ای بسیار مهم برای جوامع بومی و محلی جهت حفاظت از سرزمین اجدادیشان و سدی در برابر تغییر کاربری، بدل گشته است. تامین مالی بدین طریق، علاوه بر تسهیل حفاظت زیستگاه‌ها و حیاتوحش، بهبود معیشت و کیفیت زندگی جوامع بومی و محلی را در پی دارد. فقرزدایی خود از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری می‌کند. مطالعات صورت گرفته پیرامون تاثیرات شکار تروفه حاکی از آن است که، فقر و بیکاری نقش موثری در افزایش تعارض‌های بومیان با حیاتوحش و روی‌آوردن جوامع بومی و محلی به سوی شکار غیرمجاز برای معیشت بوده است. در واقع، ارزش‌گذاری اقتصادی طبیعت لازمه حفاظت از آن محسوب می‌شود و زمانیکه جوامع بومی و محلی از منابع طبیعی اجدادی خود منتفع شوند، خود نیز در امور حفاظتی زیستگاه و حیاتوحش آن، همگام و همسو می‌شوند و مفهوم حفاظت مشارکتی محقق می‌شود.
افراد ساکن درکشورهای توسعه‌یافته بسیار مشتاقِ بازدید از مقاصد به نسبت ارزان، نادر و بکر و دست‌نخورده درکشورهای در حال توسعه هستند. در حالی که در اکثر مناطق ما با مشکل گردشگری انبوه و بی‌ضابطه دست به گریبان هستیم و زیرساخت‌های مناسبی جهت ارایه خدمات اکوتوریستی موجود نیست، وجهی از گردشگری جایگزین (ویژه) یا همان شکار تروفه می تواند راه‌گشا بوده و با کمترین ردپای اکولوژیک بیشترین اثر حفاظتی را داشنه باشد. لیکن با توجه به امکان فساد مالی با توجه به درآمد، نظارت بر نحوه هزینه کردن در آمد حاصل از صدور پروانه‌های شکار بسیار حیاتی است.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: شکار تروفه و جدال دانشمندان با سلبریتی ها