نگاهی به گزارش پایداری و جایگاه ایران: چالشی بزرگ برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار
به گزارش گلونی تازه‌ترین گزارش توسعه پایدار (SDR) در سال 2024، وضعیت نگران‌کننده‌ای از پیشرفت جهانی به سوی اهداف 17 گانه توسعه پایدار سازمان ملل متحد را ترسیم می‌کند. در این میان، جایگاه ایران نیز به‌عنوان یک کشور در حال توسعه، نیازمند بررسی دقیق و توجه ویژه است. این گزارش نشان می‌دهد که در حالی که ایران در برخی شاخص‌ها عملکرد مثبتی داشته، در بسیاری از زمینه‌ها با چالش‌های جدی برای تحقق اهداف توسعه پایدار تا سال 2030 روبرو است.
گزارش SDR 2024 که توسط کارشناسان مستقل تهیه شده است، بر اساس داده‌های به‌روز از 193 کشور عضو سازمان ملل، ارزیابی جامعی از میزان پیشرفت در راستای اهداف توسعه پایدار ارائه می‌دهد. یافته‌های کلیدی این گزارش در سطح جهانی حاکی از آن است که تنها 16 درصد از اهداف کلان در مسیر تحقق قرار دارند و 84 درصد با پیشرفت محدود یا پسرفت مواجه هستند. این امر ضرورت اقدام فوری و هماهنگ جهانی را بیش از پیش آشکار می‌سازد.
جایگاه ایران در آینه گزارش 2024
در این ارزیابی جامع، ایران با کسب امتیاز 69.1 از 100، در رتبه 86 از میان 166 کشور مورد بررسی قرار گرفته است. این جایگاه نشان می‌دهد که ایران در میانه جدول قرار دارد و هنوز راه زیادی برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار پیش رو دارد.
بر اساس این گزارش، حدود 34.2 درصد از اهداف توسعه پایدار در ایران یا به دست آمده‌اند یا در مسیر دستیابی قرار دارند. این امر نشان‌دهنده وجود نقاط قوت و تلاش‌های مثبت در برخی زمینه‌ها است. به‌طور مشخص، ایران در شاخص‌هایی نظیر نسبت تعداد فقرا با درآمد 2.15 دلار در روز، شیوع سوءتغذیه و دسترسی به خدمات آب شرب بهداشتی و برق عملکرد نسبتاً خوبی داشته است. این موفقیت‌ها می‌تواند ناشی از برنامه‌ریزی‌ها و سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در این حوزه‌ها باشد.
چالش‌های پیش رو: نقاط ضعف و زمینه‌های نیازمند بهبود
با این حال، گزارش SDR 2024 همچنین نقاط ضعفی را در مسیر دستیابی ایران به اهداف توسعه پایدار برجسته می‌کند. حدود 39.7 درصد از اهداف در ایران با پیشرفت محدود مواجه هستند و متأسفانه در 26 درصد از شاخص‌ها، وضعیت نسبت به گذشته بدتر شده است.
از جمله مهم‌ترین چالش‌های ایران در این گزارش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ضریب جینی (هدف 10: کاهش نابرابری‌ها): بالا بودن ضریب جینی نشان‌دهنده وجود نابرابری‌های اقتصادی قابل توجه در جامعه ایران است که نیازمند سیاست‌های هدفمند برای کاهش این شکاف است.
- انتشار CO2 ناشی از مصرف سوخت فسیلی و تولید سیمان (هدف 13: اقدام اقلیمی): میزان بالای انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران، ضرورت توجه جدی به سیاست‌های کاهش کربن و توسعه انرژی‌های پاک را آشکار می‌سازد.
- مساحت تحت حفاظت برای تنوع زیستی (هدف 15: زندگی در خشکی): پایین بودن مساحت مناطق حفاظت‌شده نشان‌دهنده نیاز به تلاش بیشتر برای حفظ و احیای تنوع زیستی ارزشمند کشور است.
علاوه بر این، گزارش به شاخص اثرگذاری متقابل جهانی (spillover index) نیز اشاره دارد که در آن ایران امتیاز 87.71 از 100 را کسب کرده است. این شاخص نشان می‌دهد که عملکرد ایران در مسائل زیست محیطی و اجتماعی مرتبط با تجارت، اقتصاد و امور مالی و امنیت، اثرگذاری نسبتاً مثبتی در سطح جهانی دارد. با این حال، بهبود این شاخص نیز می‌تواند به تقویت نقش ایران در دستیابی به اهداف توسعه پایدار در سطح بین‌المللی کمک کند.
ضرورت بازنگری و اقدام هدفمند
نتایج گزارش توسعه پایدار 2024 برای ایران، زنگ هشداری جدی است. در حالی که دستاوردهای مثبتی در برخی زمینه‌ها وجود دارد، چالش‌های پیش رو بسیار جدی هستند و نیازمند بازنگری در سیاست‌ها و اتخاذ اقدامات هدفمند و کارآمد هستند.
برای بهبود جایگاه ایران در گزارش‌های آتی و مهم‌تر از آن، برای تحقق اهداف توسعه پایدار و ساختن آینده‌ای پایدارتر برای کشور، توجه به موارد زیر ضروری است:
- تدوین و اجرای برنامه‌های جامع و یکپارچه: برای پرداختن به چالش‌های چندگانه توسعه پایدار، نیاز به برنامه‌های بلندمدت و هماهنگ در سطوح مختلف وجود دارد.
- تقویت همکاری‌های بین‌بخشی: دستیابی به اهداف توسعه پایدار نیازمند همکاری نزدیک میان دستگاه‌های دولتی، بخش خصوصی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جامعه مدنی است.
- بهبود کیفیت داده‌ها و پایش دقیق پیشرفت: برای ارزیابی دقیق وضعیت و اتخاذ تصمیمات مبتنی بر شواهد، بهبود سیستم‌های جمع‌آوری داده و پایش مستمر پیشرفت ضروری است.
- جذب سرمایه‌گذاری‌های پایدار: برای اجرای پروژه‌های مرتبط با اهداف توسعه پایدار، جذب سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی با رویکرد پایدار اهمیت دارد.
- افزایش آگاهی عمومی و مشارکت جامعه: ارتقای آگاهی عمومی در مورد اهمیت اهداف توسعه پایدار و تشویق مشارکت فعال جامعه در تحقق آن‌ها نقش بسزایی دارد.
جمع‌بندی
گزارش توسعه پایدار 2024 تصویری واقعی از وضعیت پیشرفت جهانی و جایگاه ایران در مسیر دستیابی به اهداف توسعه پایدار ارائه می‌دهد. در حالی که ایران در برخی زمینه‌ها عملکرد قابل قبولی داشته است، چالش‌های مهمی به‌ویژه در حوزه‌های نابرابری، محیط زیست و تنوع زیستی پیش رو دارد. برای عبور از این چالش‌ها و قرار گرفتن در مسیر درست توسعه پایدار، نیازمند عزم جدی، برنامه‌ریزی دقیق و همکاری همه‌جانبه در سطوح مختلف هستیم. نگاهی دقیق به این گزارش و درس گرفتن از آن، می‌تواند گامی مهم در جهت ساختن آینده‌ای بهتر برای ایران باشد.
پایان پیام
تهیه و تدوین: مصیب شیرانی
بیشتر بخوانید: گزارش پایداری از کجا شروع شد