روان های غبارآلود حاصل آلودگی هوا
به گزارش گلونی، آلودگی هوا معضلی است که چندین دهه کشور را با چالش روبهرو کرده است؛ عاملی که خشک شدن تالابها، کاهش میزان بارندگی در کلانشهرها و نبود سوخت باکیفیت تنها چند نمونه از دلایل تشدید آن هستند. در نتیجه، اعلام روزهای سبز از سوی سازمان کیفیت هوا بسیار کاهش یافته است.
سؤالی که مطرح میشود این است: آیا آلودگی هوا تنها جسم را درگیر بیماری میکند یا روان را نیز دچار آسیب میسازد؟
برای پاسخ به این سؤال، لازم است به این مسئله اشاره شود که زندگی پرچالش و ماشینی انسان امروزی بهتنهایی کافی است تا آسیبهای روانشناختی را به او تحمیل کند. آنچه در ابتدا اهمیت دارد، توجه به این موضوع است که بیماریهای روانی مانند بیماریهای جسمی مهماند و باید برای درمان آنها به متخصصان حوزه سلامت روان، روانشناسان، روانپزشکان و مشاوران حرفهای مراجعه کرد و تشخیص و درمان را به آنها سپرد. بنابراین، پیش از هر چیز، اگر احساس میکنید به کمک حرفهای نیاز دارید، لطفاً پیگیر آن باشید.
همانطور که گفته شد، یکی از عواملی که موجب افزایش بیماریهای روانی میشود، آلودگی هواست. روانهای غبارآلود روزبهروز سلامت روان شهروندان، چه بزرگسال و چه کودک را در معرض تهدید قرار میدهند.
روانهای غبارآلود؛ نتیجه مستقیم آلودگی هوا
بر اساس مطالعات طولی و جمعیتی، تحقیقی در نشریه علمی جاما روانپزشکی (JAMA Psychiatry) که بر روی چندین میلیون نفر انجام شد، نشان داد قرارگیری طولانیمدت در معرض چندین آلاینده محیطی با افزایش شیوع اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و اسکیزوفرنی (جنون جوانی) همراه است. این مطالعه که در لندن و بهصورت پیوسته بین سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۲ (۲۰۰۸–۲۰۱۳) انجام شد، نشان داد افزایش ذرات معلق با قطر کمتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) و ذرات معلق با قطر کمتر از ۱۰ میکرون (PM10)، با افزایش علائم استرس، افسردگی و حتی افزایش آمار خودکشی مرتبط است.
همچنین در یک مرور نظاممند و تحلیل دادهها از ۱۱۱ مطالعه انسانی و حیوانی مشخص شد که قرارگیری در معرض آلایندههای هوا مانند PM10، دیاکسید نیتروژن (NO2) و PM2.5 با علائم بیشتر افسردگی و اضطراب همراه است. در این مطالعات، تغییرات ساختاری و عملکردی در نواحی لیمبیک پیشانی مغز از جمله هیپوکامپ، قشر پیشپیشانی و آمیگدالا (بادامه مغز) مشاهده شده است.
آلودگی هوا، همانطور که این تحقیقات نشان میدهد، با افزایش افسردگی، اضطراب و بروز اختلالات خلقی ارتباط مستقیمی دارد. این اثرات تنها محدود به عملکرد مغزی و روانی نیست، بلکه کیفیت خواب را نیز تحت تأثیر قرار میدهد؛ چراکه با تحریک مجاری تنفسی و کاهش سطح اکسیژنرسانی، منجر به کاهش کیفیت خواب، بیخوابی و خستگی ذهنی میشود.
آلودگی هوا همچنین میتواند باعث کاهش تمرکز و افت عملکرد شناختی، بهویژه در کودکان شود؛ زیرا موجب کندی حافظه و حواسپرتی میگردد. در بزرگسالان نیز این پدیده میتواند باعث افت قدرت تصمیمگیری در روابط میانفردی شود.
قرار گرفتن بلندمدت در معرض آلودگی هوا، احتمال ابتلا به بیماریهای عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون را نیز افزایش میدهد؛ امری که در سالمندان موجب تسریع زوال شناختی خواهد شد.
نکته مهم دیگر این است که آلودگی هوا با افزایش رفتارهای خشونتآمیز و پرخاشگری نیز ارتباط دارد؛ چراکه استرس ناشی از شرایط محیطی نامناسب، آستانه تحمل روانی را کاهش میدهد.
زندگی در محیطهای آلوده تنها روانهای غبارآلودی بهجا میگذارد که نهتنها فرد را دچار آسیبهای جسمی و روانی میکند، بلکه هزینههای گزافی نیز برای بهداشت و سلامت جامعه به همراه دارد.
آلودگی هوا دیگر فقط محدود به آسمانهای پاییز و زمستان نیست، بلکه گویی به تودهای بدخیم برای ریههای شهر تبدیل شده که روزبهروز در حال گسترش است و نفس شهر را گرفته است. این وضع حاصل اقداماتی است که به خشک شدن تالابها، رودخانهها و ساختوسازهای غیر اصولی منجر شدهاند.
راهکارهای کاهش آلودگی هوا بارها و بارها از سوی متخصصان محیط زیست ارائه شدهاند و کافی است مسئولان تنها یکی از آنها را بهطور جدی اجرایی کنند؛ زیرا دست به آسمان بردن و طلب باد و باران کردن، راهکاری علمی و عملی برای حل معضل «روانهای غبارآلود» نیست.
پایان پیام
نویسنده: زهره درگاهی