کولرهای آبی بلای جان آب شرب کشور
به گزارش گلونی حجت میان‌آبادی در توییتر نوشت:
باتوجه به قطعی آب در برخی کلان شهرها، باید به این سوال اساسی و مهم و مغفول‌مانده از نگاه جدیدی پاسخ دهیم که ماجرای مصرف آب شرب و بهداشت در کشور چیست؟ و بزرگ‌ترین «مصرف‌کننده» در بخش «آب شرب» در کشور کیست؟
برای پاسخ به این سوال، ابتدا لازم است بدانیم از کل آب کشور، میزان برداشت و مصرف آب در بخش شرب و بهداشت چقدر است؟
هر چند اجماع کاملی بر سر میزان آب تجدیدپذیر سالانه در کشور وجود ندارد، اما مطابق برخی آمارهای رسمی، میزان آب تجدیدپذیر کشور کمتر از 110 میلیارد مترمکعب در سال است.
درحوزه مصرف آب شرب و بهداشت، میزان برداشت آب به‌طور متوسط 7.6 میلیارد مترمکعب در سال است. از این میزان، حدود 4.9 میلیارد مترمکعب ازمنابع زیرزمینی و 2.7 میلیارد مترمکعب ازمنابع آب سطحی و طرح‌های دیگر تأمین می‌شود.
یعنی بیش از 64% آب شرب ازمنابع زیرزمینی و تنها 36% از منابع سطحی تأمین می‌شود.
لازم به‌ذکر است که آمار ارائه شده متوسط آماری کشور در چند دهه اخیر است و به‌دلیل نوسانات اقلیمی و شتاب شدید توسعه شهری و تشدید مصارف شرب، این آمار متغیر است. برای مثال، میزان آب تولیدی در حوزه شرب درسال 1402، بیش از 9 میلیارد مترمکعب اعلام شده است. در این گزارش، متوسط ملاک قرار گرفته است.
مصرف آب در حوزه آب شرب شهری و روستایی از میزان 7.6 میلیارد مترمکعب مصرف متوسط سالیانه آب شرب و بهداشت، حدود 61 درصد آن معادل 4.6 میلیارد مترمکعب در سال صرف مصارف آب شهری می‌شود. سهم آب روستایی از مصارف کل آب شرب سالیانه در کشور کمتر از یک میلیارد مترمکعب (حدود 13 درصد) است.
از میزان آب تولیدی در حوزه شرب و بهداشت، سالیانه بخش قابل توجهی به‌صورت آب بدون درآمد تبدیل می‌شود. آب بدون درآمد، میزان آبی است که توسط شرکت آب و فاضلاب تأمین و به شبکه آبرسانی کشور وارد می‌شود اما به‌دلایل متعدد از جمله هدررفت واقعی و نشتی‌های گسترده در شبکه انتقال و توزیع آب، هدررفت ظاهری و انشعابات غیرمجاز بدون درآمد مصرف می‌شود.
متوسط میزان آب بدون درآمد درکشور 1.99 میلیارد مترمکعب درسال است که 26% از کل آب شرب کشور را به خود اختصاص می‌دهد هرچند برخی منابع رسمی، متوسط آب بدون درآمد حوزه آب و فاضلاب کشور در 1402 را بیشتر و 32% از کل اب شرب کشور اعلام کرده‌اند.
حالا سوال مهم: مصرف واقعی آب شرب در کشور چقدر است؟
نکته قابل توجه در خصوص مصرف آب شرب در بخش‌های مختلف آن است که از متوسط 7.6 میلیارد مترمکعب آب در سال، تنها 1.4 میلیارد مترمکعب (بیش از 18 درصد) آن مصرف می‌شود و مابقی 6.2 میلیارد مترمکعب (حدود 82 درصد) آن عمدتاً به‌صورت فاضلاب تبدیل می‌شود که در صورت برنامه‌ریزی مناسب و با رعایت ملاحظات محیط زیستی و توجه به پایداری به منابع آب زیرزمینی، می‌توان بخش معناداری از آن را دوباره بازچرخانی و مورد استفاده مجدد قرار داد.
این درحالی است که طبق آمار شرکت آب و فاضلاب کشور، میزان پساب تولیدی از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب کشور در سال 1402 تنها 1.7 میلیارد مترمکعب است که این میزان تنها 27 درصد آب برگشتی از مصارف شرب در کشور است که بیانگر غفلت عامدانه و آگاهانه در حوزه امنیت آب شرب بوده و نیازمند اصلاح سیاست‌ها و سرمایه‌گذاری‌های دولت و وزارت نیرو در این حوزه است و این سوال را مطرح می‌کند که چرا علیرغم اهمیت بسیار زیاد بازچرخانی این میزان آب شرب، سرمایه‌گذاری جدی‌ای در این حوزه صورت نمی‌گیرد؟
حال به سوال اصلی رسیدیم:
بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب شرب در کشور چیست؟
همانطور که ذکر شد از 7.6 میلیارد مترمکعب آب در حوزه مصارف شرب، تنها 1.4 میلیارد مترمکعب از آب شرب کشور مصرف و از دسترسی و استفاده مجدد خارج می‌گردد. حال باید پرسید که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب در بخش شرب کشور چیست؟
پاسخ این سوال را باید از یک وسیله قدیمی با تکنولوژی دهه 40 و 50 شمسی جستجو کرد. شاید اغراق نباشد که بیان کنیم بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب شرب کشور، کولرهای آبی هستند. کولرهای آبی از جمله مهم‌ترین تجهیزات سرمایشی در ایران هستند که هم مصرف آب و هم مصرف برق غیربهینه دارند.
طبق مطالعات پژوهشکده مطالعات فناوری، در حال حاضر در حدود 20 میلیون کولر آبی در کشور وجود دارد که به گفته سازمان ملی استاندارد ایران، بیش از 70% آن‌ها دارای رتبه انرژی E، F و G هستند.
طبق برخی آمارهای رسمی، هر کولر آبی در هر ساعت بین ۳۰ تا ۴۵ لیتر آب مصرف می‌کند یعنی در هر شبانه روز حدود ۷۰۰ لیتر آب مصرف می‌کند. مطالعات متخصصان و پژوهشگران پژوهشکده مطالعات فناوری، کارکرد کولرهای آبی در تابستان سال 1402 را حدود 19 میلیارد ساعت تخمین زده است.
با در نظر گرفتن نرخ مصرف آب کولر آبی بین ۳۰ تا ۴۵ لیتر در ساعت، حدود 570 تا 850 میلیون مترمکعب آب در تابستان (متوسط 700 میلیون مترمکعب) توسط کولرهای آبی مصرف می‌شود که این میزان بیش از 3 تا 4.5 برابر ظرفیت اسمی سد امیرکبیر (سد کرج) است.
این میزان مصرف آب، معادل 1.5 برابر ظرفیت کل سدهای طالقان و کرج در زمان پرشدگی صد در صد خود است. تفاوت مصارف آب در کولرهای آبی با سایر مصارف شرب نظیر شست‌وشو و استحمام آن است که کل این میزان آب، تبخیر شده و امکان بازگشت به چرخه بهره‌برداری مجدد را ندارد.
برای درک بهتر این میزان مصرف آب، می‌توان میزان مصرف آب کولرهای آبی با تکنولوژی بسیار قدیمی و از رده خارج شده را با طرح 6 میلیارد دلاری نمک‌زدائی و انتقال آب از دریای عمان و خلیج‌فارس به فلات مرکزی و استان خراسان‌رضوی مقایسه کرد.
در این طرح قرار است سالیانه فقط 280 میلیون مترمکعب آب در سال نمک‌زدایی و با هزینه‌ای بالغ بر 6 میلیارد دلار به استان‌های مختلف فلات مرکزی و در نهایت، استان خراسان‌رضوی منتقل شود.
جهت تأمین انرژی برق برای انتقال آب این طرح، نیاز به احداث شش نیروگاه برق به ظرفیت 900 مگاوات است!!
بر این اساس، میزان مصرف آب کولرهای آبی، متوسط 700 میلیون مترمکعب درسال است که درمقایسه بامیزان آب مصرفی کشور (1.4 میلیارد مترمکعب) قابل توجه است.
به بیان ساده، می‌توان گفت که نیمی از «مصرف» آب «شرب» در کشور توسط کولرهای آبی استفاده می‌شود که تکنولوژی آن مربوط به بیش از شش دهه پیش است.
این در حالی است که مسأله مصرف غیربهینه کولرهای آبی تنها به مسأله مصرف آب محدود نمی‌شود و این وسیله سرمایشی با تکنولوژی بسیار قدیمی، یکی از عوامل مهم و موثر در ناترازی انرژی و برق در کشور است.
مطالعات پژوهشکده مطالعات فناوری نشان می‌دهد که با تعویض کولرهای نسل قدیم با مدل‌های بهره‌ور تا سال 1420، حدود 850 میلیون دلار در بخش برق و 1 میلیارد دلار در مصرف آب کشور صرفه‌جویی خواهد شد.
حال سوال اساسی این است که چرا دولت حاضر است بیش از 6 میلیارد دلار برای تأمین تنها 280 میلیون مترمکعب سرمایه‌گذاری کند، اما بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب شرب کشور با تکنولوژی بیش از شش دهه پیش، همچنان در پشت‌بام‌های شهرها و روستاها جولان داده، و بخش مهمی از امنیت آب شرب و امنیت انرژی کشور را می‌بلعد؟ چرا اصلاح و بهینه‌سازی مصرف آب و برق این بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب شرب، به‌صورت جدی در دستور کار دولت‌ها و وزارت نیرو قرار نگرفته است؟
پایان پیام
بیشتر بخوانید: