مشاهده رفتاری ویژه در توله یوزهای آسیایی فاقد مادر در سایت بازپروری توران
به گزارش گلونی در جریان پایش‌های رفتاری در سایت بازپروری، تکثیر و بازوحشی‌سازی یوز آسیایی در توران، رفتار خاصی در میان توله‌هایی که مادر خود را از دست داده‌اند؛ از جمله آذر، توران و ابریشم، ثبت شد. این توله‌ها در شرایط استرس‌زا نظیر طوفان‌های شن، گردوغبار یا رعدوبرق واکنشی جالب و در عین حال معنادار نشان می‌دهند.
گفت‌وگو با مهندس پویان بهنود «کارشناس پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و و مسئول داده‌های سایت»:
این یوزها در چنین موقعیت‌هایی با تولید اصواتی شبیه سوت‌زدن (chirping calls) یکدیگر را صدا می‌زنند و هم‌زمان سعی می‌کنند با نزدیک شدن به دیواره‌های مشترک جایگاه‌های انفرادی، ارتباط فضایی و حسی بیشتری برقرار کنند. نتایج پایش رفتاری نشان داد زمانی که این یوزها در مجاورت یکدیگر قرار می‌گیرند، میزان استرس آنها به‌طور محسوسی کاهش یافته و رفتارهایی آرام‌تر و طبیعی‌تر از خود بروز می‌دهند.
این مشاهده رفتاری حاکی از اهمیت امنیت روانی، کاهش استرس و امکان ارتباط اجتماعی در یوزهای جوان است. چنین نیازهایی تنها در محیط‌هایی شبیه‌سازی‌شده از طبیعت می‌تواند برآورده شود؛ محیط‌هایی که فاقد عوامل مزاحم انسانی باشند و امکان بروز رفتارهای طبیعی در آنها فراهم باشد.
بر اساس همین شواهد رفتاری، می‌توان به وضوح نتیجه گرفت که شرایط پارک پردیسان تهران برای نگهداری یوزها به‌هیچ عنوان مناسب نبوده است. سه یوزپلنگ معروف پردیسان، کوشکی، دلبر و ایران، در شرایطی نگهداری می‌شدند که دائماً در معرض عوامل استرس‌زای انسانی قرار داشتند:
- حجم بالای رفت‌وآمد ورزشکاران و دوچرخه‌سواران در محوطه پارک،
- آلودگی صوتی شدید ناشی از دو بزرگراه پرترافیک همت و حکیم،
- حضور مداوم سگ‌های بدون صاحب در محدوده پارک پردیسان
همه این عوامل به طور مزمن استرس یوزها را افزایش داده و مانع بروز رفتارهای طبیعی آنها می‌شد.
مشاهده رفتاری ویژه در توله یوزهای آسیایی فاقد مادر در سایت بازپروری توران
در مقابل، شرایط ذخیره‌گاه زیست‌کره توران کاملاً متفاوت است. در این سایت، یوزها از هرگونه استرس با منشأ انسانی دور بوده و محیطی طبیعی با حداقل مداخله انسانی را تجربه می‌کنند. ساخت جایگاه‌های بازپروری بر اساس استانداردهای بین‌المللی رفاه و بازوحشی‌سازی نیز امکان استتار، انتخاب پناهگاه و بروز رفتارهای طبیعی را برای یوزها فراهم کرده است.
رفتار مشاهده‌شده در توله‌های یوز آسیایی در توران نشان می‌دهد که امنیت محیطی و کاهش استرس نقشی کلیدی در رفاه، سلامت روان و موفقیت در بازوحشی‌سازی دارد. بنابراین، انتقال یوزها از پردیسان (محیطی پرتنش و غیرطبیعی) به توران اقدامی کاملاً علمی، اصولی و مبتنی بر ملاحظات اکولوژیک و رفاه حیوانات بوده است.
این تجربه تأکیدی است بر اینکه حفاظت از گونه‌های در معرض انقراض تنها با تأمین شرایط زیستگاهی طبیعی و کاهش فشارهای انسانی امکان‌پذیر خواهد بود.
سایت بازپروری، تکثیر و بازوحشی‌سازی یوز آسیایی در توران بر اساس استانداردهای بین‌المللی طراحی و احداث شده است. در این مرکز، هر جایگاه به‌گونه‌ای ساخته شده که شرایط طبیعی زیستگاه یوز را شبیه‌سازی کند و امکان استتار، مخفی شدن و انتخاب پناهگاه برای یوزها فراهم باشد. این ویژگی نه تنها به کاهش استرس حیوان در شرایط اسارت کمک می‌کند، بلکه موجب بروز رفتارهای طبیعی‌تر و نزدیک‌تر به حیات‌وحش نیز می‌شود.
پایان پیام
گزارش: ماریا بهمن‌پور
بیشتر بخوانید: تبحر علمی و عرق ملی در حفاظت از یوز ایرانی