روستا اولین جایی بود که انسان در آن ساکن شد
دوران یکجانشینی و نوسنگی قدیم (۱۲۰۰۰ تا ۶۰۰۰ ق.م): شروع تولید غذا و زندگی در روستا
به گزارش گلونی، کوههای زاگرس و کوهپایههای غربی آن احتمالاً یکی از جاهایی بودند که دو اتفاق مهم در تاریخ بشر، یعنی تولید غذا و زندگی ثابت، از آنجا آغاز شد. در دورهی فراپارینهسنگی (حدود ۱۲۰۰۰ تا ۸۰۰۰ ق.م)، روش تغذیه گروههای شکارچی و گردآورنده تغییر کرد و آنها شروع کردند به استفاده از جانوران کوچکتر و گیاهان محلی بیشتر.
در پایان این دوره، شرایط محیطی در کوههای زاگرس و مناطق اطراف تغییر کرد. این تغییرات باعث شد گروههای شکارچی-گردآورنده روش زندگیشان را عوض کنند و بیشتر به گیاهان کوچک و محلی وابسته شوند.
قدمت روستاهای اولیه در ایران به حدود ۷۰۰۰ ق.م میرسد و بیشتر آنها در کوهپایههای زاگرس قرار دارند. اما چون نشانهای از حیوانات اهلی یا گیاهان پرورشی در آنها دیده نمیشود، احتمال دارد این روستاها نتیجهی یک اتفاق بزرگتر باشند. بهویژه در پایان دورهای که به دوران یخبندان دریاس ختم شد. در این زمان، هوا سردتر شد و در دریاچه زریبار زاگرس مرکزی، دورهی سردی آغاز شد. شواهدی از دریاچهی مرکزی نشان میدهد که هوا خشکتر و نامناسبتر شده بود.
این شرایط احتمالاً باعث شد کوچنشینان نتوانند به ارتفاعات بروند و از محصولات جنگلی استفاده کنند. یا با پایان یخبندان و بهتر شدن هوا، جنگلها در مناطق سنگی و مناطق سبز و قابل زیست پدید آمدند و جای زندگی برای گونههای مختلف فراهم شد. زیستگاههای باز و تپهدار کمتر شدند. مردم شروع کردند به نگهداری و پرورش گیاهان بومی؛ نوعی اهلیسازی ابتدایی که راهی برای تأمین غذا در شرایط سخت بود. بعدها، این منابع غذایی مدیریت شدند.
گردآوری و اهلیسازی به مردم کمک کرد تا کمکم با کشاورزی و کاشت گیاهان، در همان روستاها زندگی پایدار داشته باشند. گرم شدن هوا و افزایش رطوبت باعث شد پرندگان و گیاهخواران بیشتر شوند و بعد از آن، کشاورزان و روستاهایی که هنوز کمی با شکارگری فاصله داشتند، شکل گرفتند. سکونتگاههای اولیه در زاگرس و فلاتهای اطراف شروع شدند.
آثار گذار از گردآوری غذا به تولید غذا در چند منطقه غرب ایران، مثل زاگرس مرکزی پیدا شده است. تپه آسیاب در دشت کرمانشاه نمونهای از این دوره است. در این منطقه، بقایای یک پناهگاه مدور موقت با دو تدفین زیر کف آن پیدا شده که با گل اخرا رنگ شده بودند و تزیینات شخصی داشتند. از تپهی آسیاب، نخستین شیء هنری ایران به دست آمده، مجسمهی گِلی یک گراز نر که حالا در موزه ملی ایران در تهران نگهداری میشود.
محوطههای دیگری مثل سراب و گنجدره در همان منطقه هستند و گوران در جنوبتر در درهی هلیلان، علیخوش در دشت دهران، و چغابَنوت در دشت سوزیانا، که در ابتدا نیمهدائمی بودند و کمکم به سکونتگاههای دائمی تبدیل شدند.
بررسی این روستاهای اولیه نشان میدهد که مردم تا چندصد سال قبل از آن، شکار و گردآوری میکردند و بعد زندگی کشاورزی را انتخاب کردند. وجود گیاهان و حیوانات بومی در حدود ۶۰۰۰ ق.م شرایط را برای شروع زندگی روستایی فراهم کرد و راه را برای تغییرات بعدی باز کرد.
منبع: مجموعه پژوهش آکسفورد، ویراستاری دکتر تورج دریایی
پایان پیام
ویراستار متن: زهره درگاهی